Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

SINVNS40 - Jan 'e zien wief

Een mop (boek), 1881

Hoofdtekst

Jan 'e zien wief
Op 'n mooie marrege zee Jan es teuge zien wief: "Wief, mit et bulderege weer ist 't edoan en de lucht stoat weer stik en doarom goa-n-ek er veur vedoag es zoveul as uut. As de koeënkooper om onze koeën komt, kejj' ze hum loate, moar veur niks niet minder as honderd guldes et stuk. As-ie oe minder wil geave, zeg oe moar: 't Besomt niet, nei."
En zoo gongk-ie de deur oet.
As de koeënkooper noe kwam, docht et wief in der eiges: dàt zuwwe we sjeere-n-(as de Hutselefie zeit); we zulle den kerel i'erst es lekker moake.
Doar-om zee die: "Keman, Driebuuk, wijj' wat ebruke? En glaasie boerejoengks?"
"Noe," zee de Driebuuk — die zoo hiette-n-omdat ie op i'enen dag es derd'alf pond botter i' zien gore donder stak — "noe, à 'k dan wat neame mot, gea'mien da' moar 'n brandewientje."
"Mit suker?"
"Nei zo moar kloar va' zien moer."
Toe diej-et noe uut had, sjonk et wief hum der nog i'enen in, en toe nog 'n poar en toe weer.
De Driebuuk die zoop moar veur 't voaderland 'eweg, en ie wier zo suzebollereg i' zien kop, dat-ie op de wieze va': "Sjep vreugde-n-in 't li'eve", begos te zinge van:
"As jie ze nie zuppe wil, loat ze moar stoan,
Dan kujje noar de donder goan,
Züpp kloare jeni'ever,
Anders krieg-ie de mot,
En as dat züppe-n-is 'edoan,
Dan kujje noar de donder goan.
Züp kloare jeni'ever,
Anders krieg-ie mot in de moag,
Wijjie ze niet züppe,
Ik lus ze moar groag."
En zo gongk et moar al vort. De Driebuuk wis zellevers niet woar dat-ie zou kunne-n-ophouwe, want er was gi'en end an et lied. Daorom hielt-ie opeens zien moel stief dicht, nam 'n slokkie en begos andere moppies te zinge:
"De geait is joareg, wie züpt er mee. Hoezee!"
Et wief docht, dat-ie noe wel hoast en stuk i' zien hoar zou hebbe-n-en ie zee: "Driebuuk, mojje m'n koeën niet es kieke?"
"Och joa," zee de Driebuuk, en toen et wief veuruut gongk noar de stal, loerden-ie es gauw missen oogies in et rond.
"Woar is Jan?" vroeg-t ie.
'n Bliksems slimmen donder, die Driebuuk!
"Woar Jan is? Dat en wi'et ek nie," zee 't wief. "Hi is uut en de daggelders binnen et ok."
"Zo," zee de Driebuuk; "'k doch wel dat ie hier niet en ewas; doarom bin 'k ok 'ekomme, want, mojje wi'ete, we kunnen mekoare nog wel es misproate, en 'k het liever zoakies mit zoveul aste vröllie."
"Juustement," zee 't wief en hi liet 'm de koeën bekieke.
"Hej' d'r gi'en zinnegheid in?"
"Hm," zee de Driebuuk, "hoeveel motte ze doen?"
"Driehonderd guldes soame-n-en gi'en duut minder."
"'n Kwak geld!" zee de Driebuuk. "Ken der niet 'n perdonnetje-n-of? Veur tweehonderd en vief-e-seuvetig?"
"Besomt niet," zee 't wief. "Nei."
"Keman da'moar, veur driehonderd," zee de Driebuuk.
De drie koeën wiere noe an elkoare-n-'ebonden en de Driebuuk moakte zen eiges kloar om af te masseere.
"Hédoar Driebuuk!" riep et wief, "ek mo' me geld hebbe."
"'k Zel 't oe geave," zee-die en stak zien hand i' zien zak. "Go'segeme! doar he'k al mien geld vergeate."
"Gi'en koeën zonder geld," riep et wief, "dan mo'k de koeën terug."
"Weas moar bedoard," zee de Driebuuk, "'k zel je-n-et geld brenge. De deuze twee koeën neam ek da' moar vast mit en den dieje kujj' houwe tot ek de guldes 'ebrocht het. — Zezo, der hejje hoar terug; das de borg."
"Toe da' moar," zee 't wief "moar dat kejj 'eleuve, zolang as ek et geld niet en het, krieg oe den deuze niet."
"Besteg," zee de Driebuuk, "moar noe wor 'et mien tied. Gemarrege soam!"
"Dag Driebuuk!" zee 't wief en ie was duvels i' zien sjik, dat ie 't zo mooi had an'eleid.
Toe Jan 's oaves tuus kwam, zee die: "Wief, hejj' de koeënkooper 'ezien?"
"Joa," zee hum, "en 'k bin verdroaid slim 'eweast. 't Het hum i'erst er es fiks loate pro'eve, va' die gevollege, da'k docht, da' 'k hum op 't achterploatsie nog zoveul as zou motte-n-oplappe; moar toe, mojj' weate, toe he' 'k hum de koeën verkocht."
"Veur driehonderd guldes?"
"Joa, verachteg!"
"Da' moar hier mit et geld," zee Jan.
"Joa, weatje, 't geld zou die brenge," zee 't wief, "en doarveur he' 'k iene koe tot borg ekri'ege-n-en die zel die ok niet en hebbe-n-astie 't geld niet en brengt. Noe, en d'andere koeën, de twee hummel het ie mit 'enome."
"Wel Gedome!" riep Jan, die epeens zo verniendeg wier as 'n sjallebieter, "wel Gedome! 'k wou da'k 'm hier had, den dommeling! 'k Zou 'm mit mien plüt deur ziene koale donder snieje, dat 'm de kiezen i' zien kop rammelde. Wel Gedome."
"Moar Jan!" zee et wief, "moar Jan! hou toch op, zo te vleuke; 't is sjund en sjand! De sjoet die zou der kwoad van spreake!"
"Houj' moel!" zee Jan. "Niet en vleuke? Da' zajje de donder!"
"Moar..."
"Loop noar oe voar, wief! Wat kom oe met oe moel der tusse valle? Oe kunt op 'et dertiende woord wachte! Wel Gedome, Gedome..."
Noe wier et wief zo afgeduvels besjete en ie was ok al zo stik beduust va'wege de kwedoardegheid va' Jan, da' ze der eiges teuge de vloer liet valle en begos te griene van woarbijjeme.
"Hou moar op!" zee Jan, "hou moar op! De guldes zin 'eweg en komme zoveul as nooit en werom. Moar i'en dingk wi'k oe moar zi'ege. Ek zel de wereld ingoan, en zien of ek en stommere mins ken vinden as joe. En as 'k er gi'en vind, dan verzüp ek oe, en as 'k er wel i'en vind, dan verzüp ek oe niet; en noe, bezoer! want ek goan der op uut!"
En hi gongk der op uut.
't I'erste woar Jan kwam, was in en groote karek, woar wel 'n poar honderd mingse-n in verkeerde. Jan zette zen eiges op en bank en begos te luustere noa wat de domenie zee.
"Men lieve minse," zee die, "ek het zoveul as 'emaerkt, dat jullie vinde-n-as dat ek te weineg loat zinge. Noe, me lieve minse, da's niks nie areg. We zulle dan noe moar es te veld goan en de veurzang neame, en doartoe zoveul as de honderd en negetiende pesallem zinge, voluut."
" God zamme liefhebbe," docht Jan i' zien eiges "is de kerel hartstikke gek?"
En ie sreeuwde zo hard as ie kos: "Zi'eg es ouwe! den heele honderd en negetiende? Dan za'k moar es i'erst mien boatjen-n-uuttrekke; oars is der verachtig gi'en komof an!"
Moar de domenie, die ok nie van gistere was, riep: "Meant oe, da' 'k me hier deur hum loat koejeneere? Druut mit dat zwiensverreke, druut mit hum!"
En noe begosse de minse te sreeuwe-n-om de sjaandarrames en de sjuts, en 'n poar farreme kerels pakte Jan an, bonde hum in 'n zak en wouwe hum verzuppe. Moar i'erst gongke zie weer terug noar de karek om de pri'ek te heure.
"Zezo," docht Jan, "noe mot ek eran! Da's 'n mooie gesjechte; moar as 't 'n mins is toegeleit, affien, dan kujj' d'r ok al niks meer an doen."
Hi lee doar nog zo te prakkeseere, hoe dat-ie van hoarlu of zou kunne komme, toe die heurde-n-as dat er i'en ankwam.
Doarom zee die zo luud as-tie kos: "Och gossie, och gossie! doar, wille ze mie noe sjoet moake-n-en ek ken geni'ens leze-n-of srieve."
"Wat doe jie doar in die zak?" vroagde de vent, die der bute stongk.
"Ek wor sjoet," zee Jan, "en ek ken niet leze-n-of srieve!"
"Verachtig?" zee de vent, "noe ik ken et wel, allebie: kujje-n-et niet zoveul as amme-n-overdoen? Ek het hier en oardege kluut sjoape, die krieg-oe dan op de koop toe."
"Veruut moar!" zee Jan, "loat mien uut de zak en sti'ek joe-n-eige pens derin."
En zo deed hum ok, en Jan gongk er mit de sjoape va'deur. Et en duurde niet langk, of-ie had ze veur 'n oardige kwak geld verkocht; de minse hadde hum geni'ens 'evroagd, of hie er wel zuver an'ekomme was.
Noe gongk hie moar wiejer en wiejer.
Op 'n mooien oaved zag hum 'n riek huus stoan.
"Keman!" docht ie, "mesjien is doar wel wat te hoale," en hie stapte noar binne.
Doar wier hum bie 'n doame-n-'ebrocht, die hum vroagde, woar dat-ie zoveul as va' doan kwam.
"Joa," zee Jan teuge zien eige zellevers, "ek zel hum moar zi'ege-n-as dat ek uut de hi'emel bin komme rolle," en zoo dee-d-ie.
"Wat?" zee de doame, "bi'j uut de hi'emel 'edoald? En hejj' doar mien 'estorreve man ok 'ezien ?"
"Och joa!" zee Jan, "'ezien he'k hum wel, moar 't stoat niet al te best mit hum. Hi het gi'en dute."
"Ha' 'k dat noe moar 'eweate," zee 't mins, en ze begos hoast te griene, "moar 'k docht, dat-ie doar gi'en geld zou nodeg hebbe."
"Noe," zee Jan, "òf ie 't gebruke kan, zo te weg en te weer. Oe man het al vief pesallemboeke versleete, en hie het de neije-n-altied op reakening motte hoale. En dan het ie verachteg ok geni'ens geld om kolen of sparrenòtte te koope-n-om te brande — want dàt wi'k oe wel zi'ege, 't is da' moar af'ebliksems koud in die eigeste hi'emel en om 'n ander es wat mit te geave, doar weete ze-n-ok al niks of. Zie zi'ege moar, we hebbe den arreme wel 'egeave, toe we nog zoveul as minse woare-n-en de hi'emel dermit te verdiene was; moar noe is er ok al gi'en perfietje meer bie."
Toe de doame noe heurde-n-as dat der man in den hi'emel gebrek most lieje, wier die zo oakeleg, dat-ie 'n mooi bi'etje geld biemekoare sjommelde-n-en a' Jan vroagde-n-oftie ok zoveul as iemand wist, die 't veur der bezorrege kos.
"Mi' gemak," zee Jan, "'ik goan der sebiet zellef weer hi'en."
En zo nam die 't geld mit. Noe was-ie nog niet langk weg 'egoan, toe de breur va' de doame tuus kwam en heurde van al dat er 'ebeurd was.
"Wel verdroaid!" zee die, "dat en klopt niet! Die oplichter, die sjurk, die mot deran!" en hie zoadelde zien peerd en gongk doadelek te veld mit Jan te-n-achterhoale.
Zodra en had ie hum niet in de kiek, toe die sjreeuwde: "Hedoar, jie! Het hum gi'en vent zien loope, die zee as dat-ie uut de hi'emel was 'edoald?" "Joawel," zee Jan, "moar hi is al 'n mooi endje wied, en de weg, die hum 'enome heit en ken 'k oe zo niet uutduje. Moar ajj' mien oe peerd geaft, dan za'k hum veur oe vange."
"Mooi," zee de heer, "dan blief ek hier op oe wachte," en hie gaf zien peerd a' Jan, die moakte-n-as dat ie er mit mars kwam.
"Zezo," docht ie, "noe wor 'et tied om mien wief weer es op te zeuke," en hie ree noar huus. 't I'erste wat-ie zag, woare zien keindere, die zatte te speule.
"Dag voader," riepe ze.
"Dag, Selesjoengk! dag Mintdeere! Woar is julder moer?"
"Moer is beuve-n op zolder."
"Zo?"
"Jao, ze li'ert zweame, want ajj'terugkwam, zoujer verzüppe, hajj' 'ezeit."
Jan gong noar beuve-n-en zag, hoe z'n wief op de zolder lee te zwabbele.
"Noe mins," zee hum, "stoa moar op en kleej' an. Ji het moar en bi'etje-n-eweg 'egeave; moar ik het zukke stommers 'ezien, da' 'k ze hillekendal koal had kenne plukke-n-a' 'k moar 'ewild had!"
(Utrecht, Oud-Leusden; in 1881 opgetekend door R.A. Kollewijn; vgl. Van de Schelde tot de Weichsel I, blz.523-528)

Onderwerp

AT 1385 - The Foolish Wife's Pawn    AT 1385 - The Foolish Wife's Pawn   

ATU 1385    ATU 1385   

Beschrijving

Een man gaat op stap en geeft zijn vrouw de opdracht om hun koe voor honderd gulden te verkopen. Wanneer een koper aanklopt voert de vrouw hem dronken. Ze wil hem vervolgens drie koeien verkopen. De man heeft al snel door dat hij de vrouw er in kan luizen. Hij zegt geen geld bij zich te hebben. Twee koeien neemt hij alvast mee. De derde laat hij achter als borg. Hij zal later terugkomen om te betalen.
De echtenoot van de vrouw komt 's avonds thuis en wordt razend bij het horen van het verhaal. Hij kan zich niet voorstellen dat er iemand nog dommer is dan zijn vrouw. Hij komt vervolgens echter drie mensen tegen die dommer zijn dan zijn echtgenote. Dan keert hij weer terug naar huis.

Bron

J.R.W. Sinninghe: Vijftig Nederlandse Sprookjes, Amsterdam 1942, p. 68-72

Commentaar

1881
Vgl: AT 1384: The Husband Hunts Three Persons as Stupid as his Wife
The Foolish Wife's Pawn

Naam Overig in Tekst

Jan    Jan   

Hutselefie    Hutselefie   

Driebuuk    Driebuuk   

Selesjoengk    Selesjoengk   

Mintdeere    Mintdeere   

God    God   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20