Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

BOERDE01 - DITS VAN DEN MAN DIE GHERNE DRANC

Een mop (), 14e eeuw

Hoofdtekst

DITS VAN DEN MAN DIE GHERNE DRANC
Dits vanden man die herde gherne
Tilec was inde tauerne
Ende langhe duerde ende hoghe dranc.
Alse hem die tijt waert te lanc
5 Ende hem twaken ende drincken ontvacht,
Doe seide hi: sal enen nacht
Slapen gaen bi mire messen,
Op minen poelu mijn cri ontdessen,
Lone alst mi lonen mach.
10 Ic sal hier weder sijn eer dach;
Sulke auenture mach mi neken,
In come weder van deser weken.
Mijn wijf mach peinsen ic ben doot.
Nv bidt vore mi, cleyne ende groet,
15 Dat ic te dingtide thuus come.
Wi biddens gode, seiden si some.
Ay, die noit en proefde noch en weet
Hoe dat met goeden ghesellen steet
Die gherne langhe int drinchuus duren
20 Ende hoe si dat int inde besueren
Ende hoe si sijn dan thuus ontfaen,
Tsauons alsi henen gaen!
Int inde moeten wi emmer scheyden.
Het mochte een steenen herte verleiden
25 Te cloppene vore mijns wyfs dore,
Al stondiere al ghewapent vore.
Het was doncker ende diep
Ende hi ghinc thuus, maer hi en riep
Noch hi en clopte, maer hi hoerde
30 Dat Sathanas sijn wijf becoerde
Die wonderlike stont vereert
Ouer een vier dat qualike beert
Van quaden groenen elsen houte.
Si hadde een licht vat met smoute
35 Ontsteken, dat haer qualike lichte.
Si stont op ende beuede ende vergichte:
Dat hi moet hebben ongheual,
Haer man, eer hi comen sal.
Desen quaden valschen deyn,
40 Ic woude ic met hem op een pleyn
Mijn leuen mochte setten in waechscalen,
Al soudic metter sielen betalen!
Mijn herte es soe vol van moede
Dat ic dus schede van minen goede
45 Dat hi nacht ende dah vergolst!
Ic hebbe al desen dach ghepolst
Om melck to soeckene te minen kinde.
Dat ic doghe dese grote ellende,
[...]
50 Dies moet hi noch wel qualijc varen
Ende moeten hebben den vierden dach den rede,
Die pape ende die costere mede!
Met dien seluen soe loyde die coe;
Gheraet wat seide si daer toe:
55 Nv loeyt, seit si, ghi mocht wel loyen;
Ons leuens mach ons sere vernoyen,
Wine hebben voeder no raepbroet,
Wi mochten ons lieuer wesen doot
Dan dat wi claghen dese ellende!
60 Ic hadde melc ghenoch int spinde,
Haddic inslach tot deser coe;
Si sal gaen tote paeschen toe,
Dat wetic wel, eer si ionghen sal,
En doe groet ongheual.
65 Dat hi mi doet dit swaer verdriet,
Want hi mi gheen voeder en liet!
Si ghinc gode sere ontdancken,
Si stiet den hont in sijn lancken,
Soe dat hi mochte hebben scande,
70 Si smeet die catte met enen brande,
Soe dat daer die gheinsteren vte stouen;
Si gheliet haer al verscoven,
Sine wiste haer over wien wreken.
Sine conste haer vier niet onsteken,
75 Haer kint sat altoes en creet,
Dat sijt wel seuen weruen smeet:
God gheue hem scande die v wan,
Dat ic v niet ghestillen en can!
Si vliec haer seluen ende den vader mede;
80 Niet en wetic oft si haren man dede.
Haer man steet vore die dore ende hoert
Dat si seit al dese moert.
Hi peinsde dat hi cloppen sal,
Nochtan croep hi inden stal
85 Ende liet die dore aker staen.
Hi dochte dat hem qualike sal vergaen
Ende soude eer die vlocht kiesen
Dan den camp ende sijn lijf verliesen.
Haer dochte dat sere te middernacht necte
90 [...]
Ende peinsde dat si sal slapen gaen,
Want sijn comen waer ghedaen.
Niet dat si beide om sine raste,
Maer dat si haer van swaren laste
95 Ontladen soude met quaden warde
Ende dat si met hare ende met baerde
Trecken souden onder hem beiden.
Ic koese den camp, maer lieuer scheiden.
Haren poelu hadde si ghemaect
100 Ende ghinc daer op al moeder naect
Ende sechende haren man na haren wille
Met den ghenen die de helle
Regneren moeten ende bewaren,
Dat hare man moeste qualike varen
105 Ende alle quekeers ende dobbeleers mede
Die noyt vrouwen onraste deden.
Doen blies si die kerse vut ende ghinc onder.
Bi den leuene, seit si, mi heeft wonder
Wat men werct in die tauerne!
110 Ic soude morghen soecken gherne
Mi derder van sterken wiuen,
Soe en mach hi mi niet ontbliuen,
Noch in gheselscap no in gariten.
Ic sal hem maken sijnder eren quite
115 Ende doen hem leuen met groten scanden,
Maghicken ghecrighen metten handen.
Haer man es vore die camere comen,
Die dese moert al heeft vernomen
Ende sijn herte was vol van rivele.
120 Hi sprac te hare tsinen spele:
God gheue v goeden auont vrouwe,
Ic bids v op gherechte trouwe:
Laet mi sculen desen nacht.
Al en hebbic niet ghewracht,
125 Ic sal voert ane werken ende om orbore gaen,
Ende hebbic jeghen v yet ghedaen,
Bi mijns vader ziele, dat es mi leet.
God gheue v scande, wetti weer huus steet?
Jaic, seit hi, scone wijf,
130 Grote coude heeft al mijn lijf,
Ghi doet mi leuen in groten vare.
God gheue v, seitsi, vele quader jare!
Gheet v nv al folende af,
Ghine laet mi, seitsi, stroe no caf,
135 No coren no mele, no ghelt te broede.
God gheue v scande uwen hoede!
Alle die vloeke waren sine.
Voet coude dede hem grote pine
Ende hi soude tfier gaen gereiden,
140 Maer ghinghe si hare al die wile cleiden,
Ic hadde verloren al mine sake,
Noch ic en leefde heden met ghemake,
Want si soude tfechten kiesen
Ende ic die vlucht, oft mijn ere verliesen,
145 Tote dat si nemmeer en scoude;
Dan quamic onder op dat si woude.
Maer wat hi seide, si en woude niet spreken.
Dit dochte hem wesen quade treken
Om van hare te hebbene goet ghetes.
150 Heefse al heimelike een mes,
Ontcledic mi, ik ben te wille
Sonder were, al swighende stille.
God gheue v een quaet jaer op v hoet!
Mi ware leet dan ghi waert doot;
155 Ic hebbe lieuer v armoede te siene,
Dat v van drinckene steet te ghesciene
Dan ic v maecte uws leuens quite,
Ende mi niet costen en soude ene mite.
Ic en segt daer bi niet, seit hi, maer
160 Het es clein wonder al hebbic vaer;
Ghi segghet soe wonderlike waerde,
Maer haesteghe liede sijn van aerde
Die vrient houste ende die beste
Alst ter noet comt int leste,
165 Ende alsoe hulpe mi god, ghi sijt getrouwe.
Oec hebbix in mijn herte rouwe
Dat ic v soe dicke hebbe gheerret
Ende soe langhe hebbe ghemerret
Ende ic saels mi al gader hoeden
170 Voert ane sparen ende vroeden,
Ghelijc dat ghi mi raet al tenen.
Metten seluen ghinc si wenen,
Haren moet die sanc met meneghen trane.
Hi hielt onlanghe sijn cleder ane,
175 Hi croep onder in dat waerme
Ende nam sijn wijf in sinen aerme;
Daer toe peinsde hi selken lost,
Dat si saen was ghecost
Van meneghe wonderliken waerde,
180 Die voren schenen van duvels aerde.
Nemmermeer en sal man striden
Daer hijt met eren mach laten liden
Jeghen sijn wijf noch jeghen neghene.
Hi laetse scelden al moeder lene,
185 Oft hi sal ere ende raste verliesen;
Deen van beiden moet hi kiesen.
Met beidene wan dese man den camp,
Met houeschen worden, maer hi cramp
Int dierste van vare ende na van soenen.
190 Hine beide noit al toter noenen,
Hine liep weder int caberet
Ende toende hem al onverlet
Dat hi met ghesonden liue
Ghesceden ware van sinen wiue.
195 Dies dancte hi gode, als hi wel mochte.
Men vonder noch vele, diese sochte,
Die dicwile int inde sere besueren
Dat si soe langhe int drinchuus dueren.
Nv gheeft mi drincken metter vaert,
200 Want drincken dat es al mijn aert.
Ic hadde lieuer te schedene van minen wiue
Dan drinchuus tonberene te minen liue.

Explicit

Item desen sproke Dits vanden man die herde ghenre dranc houdt ij C verse
(De Middelnederlandse boerden. Voor het eerst verzameld uitgegeven door C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.15-21)

Beschrijving

Een man die bijna al zijn tijd doorbrengt in de kroeg wordt uitgescholden door zijn vrouw, omdat hij haar en hun kind in armoede achterlaat. Maar, zoals de man de volgende dag in de kroeg vertelt aan zijn vrienden, wordt hij toch weer in genade aangenomen en in bed ontvangen, nadat hij schuldbewust de scheldpartijen van zijn vrouw heeft aangehoord. Zo moet, volgens de kroegloper, iedereen handelen die lang in de kroeg wil verblijven.

Bron

De Middelnederlandse boerden. Ed. C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.15-21

Commentaar

14e eeuw
Zie ook: F. Lodder, `De moraal van de boerden', in: Nieuwe Taalgids 75 (1982) p. 39-49.
F. Lodder, `Een genre der boerden', in: Queeste 2 (1995) p. 54-71.
F.J. Lodder, Lachen om List en Lust. Studies over de Middelnederlandse komische versvertellingen. Ridderkerk 1996.
Over de stedelijke context van de boerden: D. Hogenelst, `Sproken in de stad: horen, zien en zwijgen'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 166-183.

Naam Overig in Tekst

Sathanas [Satan]    Sathanas [Satan]   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:21