Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

BOERDE18 - [Dits van Heilen van Beersele]

Een mop (), 14e eeuw

Hoofdtekst

[Dits van Heilen van Beersele]
Dits van heilen van beersele
Die de iij. jaghede te spele.
Ghi hebt gehoert te menegher vre
Vertrecken scone auonture
5 Van messeliken dinghen,
Beide vedelen ende singhen,
Ende somtijt spelen metter herpen,
Mer alsoe vremde alse tantwerpen
Hier voermaels ene ghesciede,
10 Sone hebbe alle die liede
Niet gehoert, wanic wale,
Alsoe ic v in dietscher tale
Vertellen sal, dore ene bede
Die .i. goet geselle ane mi dede,
15 Dies mi niet en woude verlaten.
Tantwerpen in der coperstraten
Woende, alsoe ic mi versinne,
Ene herde goede ghesellinne
Ende hiet van bersele heile,
20 Die hare dicke maecte veile
Goeden gesellen dien sijs onste,
Ende dien si toende hare conste.
Eens geuielt, hoerdic vertellen,
Dat ane hare quamen .iij. gesellen
25 Op enen dach, alsic versta,
Deen vore ende dander na
Ende die hare alle om vrienscap baden,
Dat si hem wilde ghestaden
Te comene daer si ware;
30 Si wilden spreken iegen hare
Hemelike ende anders niet.
Alse heile van bersele siet
Dat hare soe scone geuel,
Peinset si in hare herte wel
35 Si souds hem allen saden gerume,
Haer en faelgierde hare dume.
Dat ierste was, des geloeft,
Een moeldere, hiet willem hoeft;
Dien hiet si comen ter seluer stont
40 Rechts in den auont.
Dander was .i. pape, dien hiet si comen
Alse hi die slaepclocke hadde vernomen.
Terde was hare gebuer, .i. smet,
Dien hiet si comen ongelet
45 Alse die diefclocke geluut ware.
Dus scieden si alle .iij. van hare
Van goeden troeste ende blide,
Ende elke wachte wel sijn getide.
Alst quam tusschen dach ende nacht,
50 Quam willem, diet hadde gewacht.
Heile ontfingkene blidelike
Ende was met hem heimelike;
Oec speelden si der minnen spel,
Want si conste dat ambacht wel.
55 Dus laghen si in hare iolijt,
Tote dat was slaepcloc tijt.
Doe quam die pape met fieren sinne
Ende seide: heile, laet mi inne;
Jc ben hier, ghi wet wel wie.
60 Ay heile, dat v lieue ghescie,
Sprac willem, wie es daer?
Willem, in weets niet, maer
Het dinct mi die pape wesen.
Hi soude mi ouer thoeft lesen
65 Ende beteren mi dat mi deert.
Ay lieue heile, werweert
Maghic haestelike dan vlien,
Dat mi die pape nine mach sien?
Heile seide: daer bouen hangt .i. bac,
70 Dies ic hier voermaels ghemac
Hadde te menegen stonden;
Ane die haenbalke es hi gebonden
Met enen vasten zele wel.
Daer sidi bat dan ighering el.
75 Doe hiet willem den pape in doen
Ende is in den bac geuloen.
Heile dede den pape te ghemake,
Ende alsi die wiekwake
Driewerf hadden gheslaghen,
80 Ghinc die pape liggen ghewaghen
Vter ewangelien menech woert.
Oec soe seidi dit bat voert,
Dat die tijt noch soude comen
Dat god die werelt soude doemen,
85 Beide met watre ende met viere,
Ende dat soude wesen sciere
Dat al die werelt verdrinken soude,
Grote ende clene, ionge ende oude.
Dit hoerde willem daer hi sat
90 Bouen hoge in ghenen bac,
Ende peinsde het mochte wel waer wesen
Sidermeer dat papen lesen,
Ende dewangeli gheeft getughe.
Hieren binnen soe quam hughe
95 Van bersele, die smet,
Die te langhe waende hebben gelet
Ende gemert bouen sinen wille.
Vore die dore clopte hi stille.
Heile sprac: wie es daer?
100 Ay heile, dat benic vore waer.
Doe sprac heile: ghine moget niet inne.
Ay heile, wel lieue minne,
Seldi v gelof dan breken?
Jc moet v emmer endelike spreken.
105 Ghine selt, sprac heile, teser stont,
Want in ben niet wel ghesont;
Ghine moget niet in comen nu.
Ay lieue heile, soe biddic v
Ochtic mach teser stont
110 Dat ghi mi cussen laet uwen mont.
Doe seide heile toten pape:
Ay here, laet cussen desen knape
V achterste inde, hi sal wanen wel
Dat ict ben ende niemen el;
115 Sone saeghdi boerde nie soe goet.
Die pape stont op metter spoet
Ende sette die cauele sijn
Tehans vore een vensterkijn,
Ende huge waende dat heile ware
120 Ende custe spapen ers al dare
Met soe heten sinne,
Dat sine nese vloechder inne,
Soe dat die smet sonder waen
Harde wel waende sijn geuaen
125 Gelijc der mese inder clouen.
Van torne wart hi al verscouen,
Want hine was niet soe verdoert,
Hine heeft gheuoelt ende gegoert
Dat hi gecust heeft .i. ers,
130 Want die mont dochte hem staen dwers
Ende die cauele op ende neder.
Wetkerst, peinst hi, hier comic weder!
Hi liep thuus als die was erre;
Een groet yser nam hi gereet
135 Ende staect int vier ende maket heet,
Soe dat gloyde wel ter cure,
Ende lieper mede vore heilen dure
Ende riep: heile, lieue minne,
Ic moet nu endelike inne,
140 Ochtic moet cussen v mondekijn;
Deen vanden tween moet emmer sijn,
Ochtic sta hier al den nacht,
Hier toe dwinget mi uwer minnen cracht.
Die pape die sijns niet vergat,
145 Hine sette weder sijn achterste gat
Daer hijt te voren hadde gheset,
Ende die smet stac ongelet
Tgheloyende yser in den ers.
Doe sanc hi lude dit vers:
150 Water, water, ic ben doet!
Dit riep hi met anxte groet
Ene harde lange stont;
Dat woerd verstarf hem in den mont.
Doe wert willem in groter sorghen,
155 Die daer bouen lach geborghen.
Hi peinsde: nu eest waerheide
Van dat die pape te nachte seide,
Dwater es comen sekerlike,
Nu sal verdrinken al erterike;
160 Mer eest dat ic henen driue
Die bac houd mi wel te liue.
Sijn mes hi gegrepe
Ende sneet ontwee den repe
Daer die bac mede hing.
165 Doe seide willem dese ding:
Nu wouds god ende goed geual,
Ochte willem hoeft iet zeilen sal.
Aldus quam willem met allen
Ter erden neder gheuallen,
170 Dat hem dede harde wee,
Want hi doe brac ontwee
Sinen arm ende sinen dic scinkel.
Die pape scoet in een winkel
Ende waende dat die duuel ware;
175 In enen vulen putte viel hi dare,
Alsoe alsmen mi doet weten
Quam hi thuus al besceten
Ende sinen ers al verbrant,
Te sceerne gedreuen ende ghescant.
180 Hi hadde bat gebleuen thuus
Ende ghesongen sinen benedicamus.
Aldus voeren heilen gasten.
Die smet hadde oec onraste,
Mer hi verdroeght vele te bat,
185 Dies die pape cloyde sijn gat;
Daer met hadde hi hem wel gewroken.
Met orloue es dit gesproken;
Wie met hoeren omme gheet,
Toren, scade, scande ende leet
190 Es hem nakende sonder spel;
Dat scene heilen gasten wel.

(De Middelnederlandse boerden. Voor het eerst verzameld uitgegeven door C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.109-114)

Onderwerp

AT 1361 - The Flood    AT 1361 - The Flood   

ATU 1361    ATU 1361   

Beschrijving

Een vrouw, Heile, heeft drie minnaars, die zij achtereenvolgens 's avonds en 's nachts ontvangt in haar huis. Op een dag blijft de eerste minnaar, Willem, te lang. De volgende minnaar, een priester, staat al voor de deur. Willem verstopt zich snel in een bak die is opgehangen. Willem hoort dat de priester vertelt dat de wereld is verdoemd en dat er binnenkort een tweede zondvloed zal komen. Dan komt de derde minnaar, de smid, aan de deur. Hij vraagt Heile om een kus, waarop de priester zijn billen naar buiten steekt. De smid merkt dit en na dezelfde vraag drukt hij een gloeiend ijzer tegen het achterwerk van de priester. Deze roept om water, waarop Willem, die denkt dat de zondvloed is gekomen, het touw doorsnijdt waarmee de bak was bevestigd aan de balk.

Bron

De Middelnederlandse boerden. Ed. C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.109-114

Motief

K1225 - Lover given rump to kiss.    K1225 - Lover given rump to kiss.   

K1522 - Husband in hanging tub to escape coming flood.    K1522 - Husband in hanging tub to escape coming flood.   

K1577 - Second lover burns paramour at window with hot iron.    K1577 - Second lover burns paramour at window with hot iron.   

Commentaar

14e eeuw
Vgl. Chaucer, The Canterbury Tales , The Miller's Tale.
D.F. Johnson, `The Flemish analogue to Chaucer's `Millers tale': three notes', in: Notes and queries for readers and writers, collectors and librarians 238 [N.S. 40] (1993) p. 445-449.
Zie ook: F. Lodder, `Een genre der boerden', in: Queeste 2 (1995) p. 54-71.
F. Lodder, `De moraal van de boerden', in: Nieuwe Taalgids 75 (1982) p. 39-49.
F.J. Lodder, Lachen om List en Lust. Studies over de Middelnederlandse komische versvertellingen. Ridderkerk 1996.
Over de stedelijke context van de boerden: D. Hogenelst, `Sproken in de stad: horen, zien en zwijgen'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 166-183.
Zie voor een moderne vertaling: L. Jongen, Van papen en hoeren, van ridders en boeren: tien middeleeuwse moppen. Hilversum 1995. p. 50-54.
The Flood

Naam Overig in Tekst

Heile van Beersele    Heile van Beersele   

Willem Hoeft    Willem Hoeft   

Naam Locatie in Tekst

Antwerpen    Antwerpen   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:21