Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

ENGELB_03_005 - Het Hèèmenken

Een sage (mondeling),

Hoofdtekst

Het Hèèmenken.
Leu met zulverdreu - nich in de knippe, bedool ik, mer op 'n kop - hebt wal es heurd van de Hèèmenkes, zok rekken. Dan zölt ze ok wa wèten, dat 't 'n ra völksken was en mangs na strabant konnen wèè'n, a'j ze tègen harren.
De Hèèmenkes won'n deepe, deepe, vot, onner in de grond, nog deeper as vrooten, en vake onner nen hoogen belt in de dannenbuske - Jao 't was venaolweg geveurluk, a'j tègen dat wierige völksken 'n kop opstakken. Zee konnen dan groezeluk had en gramstörig wèè'n en - um rech te zeggen - zee hebt 'n menske ok nich völ goods daon in aovergrootvaerstied.
In dee deustere nachte bi'j biester, boezerig weer ha'j ze vake op de beene, dan wazzen ze d'r maank - dan ko'j ze vake zeen bi'j deepe koelen en gravens, bi'j kölke en viskeri'jen, waor 'n menske zik 't lèven rampzalig harre benömmen en zich daor as nen aolen hond verzöppen harre. Zee dreugen dan kleene löchkes in de hande, hier en daor blunk dan nen blauwen schien - en dan was 't ok zoo ineens wier vot, dan heuren i'j es 'n maol roopen - en dan zag i'j wier 'n lechken ...
A'j alleenig waor op 't land of in 't veld gangs wazzen, dan konnen ze ow ok slim plaogen; dan konnen ze ow godsbermeluk lastig en spikantig op de hoed wèzen. Dan ko'j ze mangs wa huren roopen - zeen ko'j ze nich, want zee konnen zik gladdenals onzichbar maken, dat konnen ze. Zee sprungen ow dan mangs zoo in 'n nek of gungen ow op de scholder zitten en dan wazzen ze zoo lebendig zwaor, da'j ze heelmaols nich konnen buuren. En i'j zaggen mer niks, dat dee'j nich.
An doon, ko'j d'r niks, mer op 'n eersten wa'j d'r of, a'j 'n broodmes bi'j ow harren, waor as nog 'n krömmelken brood an zat - want dat kon gen Hèèmenken wierstaon.
En aover dat lastige good zak ow ne geschichte vertellen, dee verscheeden aole Tukkers wa zölt kennen, zok rekken.
"t Was nen maonlechten aovend in de tuffelmaond October van 't jaor 18... De leu harren daags drok west met de tuffeln en ok bi'j Bekmans-Jans in T. har ter na van gaon met tuffelbouwen; schudders en gadders oet de naoberschop harren em daorbi'j hölpen - 's Avonds deu'n ze zik eerst te good an zeutenmalkschen riest - wat vaak het eenigste loon was - en dan was 'n nao aold gebroek: klumpkesaovend op de delle. 't Is ongeleugen waor - daor harren en nammen ze trankiel vri'j of. 'n Aolen Bekmans-Jans mos as verscheeden boeren mer 'n ooge too kniepen, mer - oet vuurzorge harre toch eerst de eier oet de nuste haald. I'j konnen nooit weten, zee'j - i'j meugt gen leu in bekoring brengen, dat meug i'j nich en absloet gennen tuffelgadder.
Op de delle klunk 't lachen van 't wierige volk en daor tuskenduur heuren i'j iederbod het smakken van nen klomp in de hande van één of 'n anner, den um 'n Jannöken of 'n Meri'jken dat mos onnergaon; en dan was mangs enen lach aover de roeme leemen delle ...
En onderwiel zat Bekmans-Jans in 'n hook van 'n heerd en rooken zien piepken. Dommelend keeke in de aske en leut ziene gedachten nen vri'jen gank gaon.
Jans wat a nen aolen vri'jgezel was, en dus 'n verkömmen menske op de wèèrld - dee komt nich op 'n sliepsteen, mu'j rekken - was gladdendals mooderzeel allèèn in de groote roeme kökken. Hee dachen nich alleenig an de tuffeln, an roodkienen en blauwkuulkes, mer ziene prakkezaosies gungen antlesten nao de tied, wat a jaoren was elien.
Hoo good kon e zik dat allens nog vuur de oogen halen. Hoe vake har hee ok nich klumpkesaovend hoolen, net as de annern now - En 't scheut em, as zoo vake wier te binnen van de hoesheulster oet de latere jaoren, dee absloet met em har willen trouwen. Hee har eer dow waart - en nog mos Jans griemken - wat was ze venienig en gramstörig west. Zee wol stilzwiegens hoesvrouw hemmen wödden op Bekman um te regeeren boeten en binnen; hee har d'r dan as nen knolbèèrnd bi'j an loopen, want zee harre vaste de bokse antrökken - Al was hee dow duur eer d'r ok vuur nen onvernul ofkömmen, toch bleefe dan leever allèène as nen spi joom op 't spil, dan zik de wetten van hoes en gaoren te laoten vuurlèzen duur ne flodderbokse, ne baord henne met 'n mondwerk as 'n polderwief ....
Dit allens leut Bekmans-Jans duur zienen verweerden kop gaon - dow he inees wa heurde an de baovenduur.
Het was ne stem, ne grovve, hadde stem, dee kot of reup: "Bekman, i'j meut 't ons moorn tuffeln op de Haar too zetten".
Meer heuren Jans nich. Hee geet nao boeten, mer zeut daor ok a niks. Efkes steet e daor te tukkern, dow hee nog op 'ees wat zeut glinstern op 'n rand van 't bussenrek; bi'j 't moanlecht kan e 't now duudeluk zeen- Jans ter op an en wat was 't ... 'n goldstuk'ken.
Dat was daor wisse duur 'n Hèèmenken too leg, dao mosse tuffeln vuur nao de Haar brengen, dee dan duur de Hèèmenkes wa zollen wödden ophaald.
Jans nam 't goldstuk'ken, gung 't hoes wier in en lee 't vot in 't kamnet. An tuffeln wier gèven harre niks met op - hee was wa 'n luk an de zeunige kante - mer har ok leews niks met dee kompelmenten op; en bange wasse nich oetvöllen, geleuwt dat met drieste.
's Annerdaags gung aoveral 't aole leed: tuffel oetmaken wier an; en zoo gung dat met verdan.
Mer - 'n paar dage nao den klumpkesaovend, laok mer zeggen - zeut Jans 's mor'rens in 'n gaoren, dat ter op 'n en'ne van 't groote stukke nen zak tuffeln is vot haald; veeres kon e niks spuuren.
'n Dag later wier, was ter a wier nen zak roodkienen vot, en wier was 't zölfde werk.
Bekmans-Jans zee mer niks, mer begreep antlesten mer al te good, wat de reden was; en hee zee dan ok in zichzölven: "Jans, doo eer tuffeln vuur 't geld, ans lop 't mis met dien boereeren".
Jans wus wa, dat zee al ziene tuffeln wa konnen opvretten en daorum brachte hee now eer de tuffeln waor zee ze hemmen wollen.
En .... hee heul vrèè.
"Het zint ströppe" was zien leste bescheed daoraover in zichzölven en daor bleef 't dan bi'j. Völle last hef hee d'r later nich van wier had en dat was em ok best nao 't zin.
Het aole gebroek van het haolen van klumpkesaovend is an 't oetsterven (1931) en de tieden van de Hèèmenkes zint lang, lang vuurbi'j ...

Onderwerp

SINSAG 0069 - Zwerge fordern Abgaben    SINSAG 0069 - Zwerge fordern Abgaben   

SINSAG 0252 - Plagegeist lässt sich tragen    SINSAG 0252 - Plagegeist lässt sich tragen   

Beschrijving

De heemannetjes zijn wezens die onder heuvels wonen en zich ophouden bij plaatsen waarbij iemand zelfmoord heeft gepleegd. Hun lantaarns geven een blauw licht af. Men ziet deze lichtjes, waarna ze verdwijnen waarbij men geroep hoort, om vervolgens weer te verschijnen. Ze pesten iemand die alleen is door onzichtbaar op de schouders of nek van die persoon te gaan zitten en heel zwaar te worden. Ze kunnen worden afgeweerd met broodkruimels op een broodmes.

Boer Bekmans-Jans hoort op een avond een stem die zegt dat hij aardappelen naar De Haar moet brengen. Hij vindt een geldstuk, maar brengt de aardappelen niet. Elke dag verdwijnt er een zak aardappelen, totdat Bekmans-Jans de aardappelen naar De Haar brengt.

Bron

Collectie Engelbertink, verslag 3, verhaal 5

Commentaar

Eerder verschenen in de Nieuwe Twentsche en Almelose Courant van 1931.

Naam Overig in Tekst

Bekmans-Jans    Bekmans-Jans   

Naam Locatie in Tekst

de Haar    de Haar   

Plaats van Handelen

de Haar    de Haar