Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

KONING09 - De schonmoaker en 't eerdmantje

Een sprookje (boek), 1930

Hoofdtekst

De schonmoaker en 't eerdmantje
Ien overòlle tieden woonde ien Woltersom 'n schonmoaker dei hail mooi zingen kon. 't Klonk over 't haile dörp, want hai was aaltied gelieke monter en blied. Mensken verwonderden heur doar wel es over, want hai was zoo aarm as Job. Zien ainegste riekdom was 'n vrouw mit 'n dikke koppel kiener. Op 'n keer was 't wel zóó min; kiener mozzen mit leege moag deur oet. Dou zong boas nait en dat was de eerste keer. Doarom vroug zien noaber hom opslag of ter wat aan scheelde. Och man, 't is aaltied gain mooi weer en lange doagen, zee e. En doar kon kerel mit hèngoan. Mor nood kneep op 'n duur zóó slim, dat hai besloot om noa bruir te goan, dei op Zaandbulten bie Schewòl woonde. Dei haar gain kiend of kuken ien wereld en roemte van geld; dei mos helpen. Mor dei zat ter vaast aan, 'n echte pienappel was e. Mit logden schounen ging e der doarom ook op òf. 't Laip krekt zoo of, as boas en vrouw docht haren, mit dikke woorden wer hom deur wezen. Hai bleef nog wat omhangen, of zien bruir hom ook nog bedenken zol, mor deur bleef dicht, en op 'n duur mos e wel vot; 't wer oavend, en as e om twaalf uur nog bie Dammeer was, den was e verloren. Doar hil duvel tou, en doar wazzen heksen aan 't bootjevoaren ien boalies, doar was 't feest en ze laiten gainain verbie. Eerst mos e nog deur 't bosch. Moan scheen helder en op 'n open stee tusschen boomen zag e 'n haile troep eerdmantjes. 't Wazzen alemoal van dei roege kereltjes mit spitse houdjes op. Dat haar boas haildal nait verwacht. Hai bleef stoan, durs nait wieder, want hai was nait bot driest. Mor 't mos wel; veur twaalf uur mos e 't Dammeer verbie wezen. Hai schondjede nog 'n beetje veuroet en . . . pst, weg wazzen ze. Ze haren hom vernomen. Hai laip deur, mor keek rechts en links. Doar bie dei dikke boom was vrachteg nòg ain. Hai laip te zuiken en keek zóó sneu. Hemmen ie wat verloren? vroug schonmoaker. Joa, zee 't roege kereltje, ik ben mien teuverstokje kwiet, en dei mout ik weer hemmen. 'k Zel joe helpen, zee boas, en ze begonnen baaident te zuiken. Schonmoaker von hom. Wat was dat kereltje blied! Omdat ie zoo 'n goud mènsk bennen, doarom zel ik joe ook 'n groot loon geven, zee e. Dat zol mie te pas komen, zee boas. Doar staait 'n kwitsenboom, zee 't eerdmantje, en bie dei kwitsekralen is 'n koel vol roegte en stroekerij; doar zit 'n deur onner. Koom mörnoavend om dizze tied hier weer en neem 'n step mit. As ie op dei deur kloppen en zeggen van: dieze, dieze open, den springt e vanzulf open, en as ie zeggen van: dieze, dieze dicht, den gaait deur weer dicht. Dat mò je veraal nait vergeten, want aners koom ie der nooit weer oet. En denk erom, ain step vol mag ie nemen, méér nait. Boas beloofde dat, bedankte dat roege kereltje en ging noar hoes. Anerdoagsoavens was hai der weer. Hai haar 'n step laind van zien noaber en 't gebeurde ales zoo as 't eerdmantje zegd haar. Deur sprong opslag open, dou e zee: dieze dieze open! Hai kwam ien 'n groot hool. Overaal stonnen toaveltjes en bankjes en aan 'n kroon branden 'n hail bult keerskes. Der stonnen twaalf voaten mit gold. Dou e zien step vol haar, zee e weer: dieze, dieze open en dou e der oet was: dieze, dieze dicht. Deur sloug achter hom dicht, hai op rek, om veur twaalf uur 't Dammeer verbie te komen. Anerdoags zat e weer op zien krukje ien schouchkoamer en zong wel zóó hard van: Zoo naai ik mijn naadjes, Zoo draai ik mijn draadjes, enz. Vrouw brocht step weerom; ze latten der 'n goldstuk onner ien, veur 't lainen. Bunrman begreep er niks van. Hou kwam nou zoo'n aarme slokkerd aan gold? Vrouw wol 't hom ook nait zeggen. Dou lait hai heur vuilen dat e 't spul nait vertrouwde. Doar konnen schonmoaker en vrouw haildal nait over. Ze vertelden 't hom. Dou zette groode oogen op. 's Oavens ging e ook noar 't bosch en hil 'n step vol gold. 't Wer al gauw bekend dat ze baaiden op kloeten komen wazzen. Ze prouten der drok over ien 't loug. Op 'n duur wer schonmoaker zien bruir 't ook gewoar. Hai der op of en lait heur dudelk maarken dat e 't nait vertrouwde.
Dou vertelden ze hom 't ook. Wat! zee e, gòld, allemoal gòld, zegs doe?! Ik goa der ook hèn. Mor pas op, wats zeggen mos, as der weer oet wilt, zeden ze tegen hom, dou e vot ging. Joa, dat ken 'k makkelk onthollen, zee e, want dat is biezoak, docht e. Hai nam 'n step en 'n zak mit en hai kwam ook ien dat hool. Wat zette groode oogen op, dou e aal dat gold blinken zag. Hai stopte zien zak net zoo vol, dat hai hom hoast nait slepen kon. Mor . . ., wat mos e ook nog mor weer zeggen, om der oet te komen? Open—dicht— open—dicht. Och God, hou was dat toch? 't Benauwde swait brak hom oet. Mor hou e ook prakkezaaiert, hai kon nait weer op dat aine woord komen. Hai ging bie deur op zien geldzak zitten en dou docht e der veur 't eerst aan, wat e tegen zien medemensken misdreven haar, om dat gòld, doar e nou bie omkomen mos van honger en dörst, want deur was dicht en bleef dicht, Gain mensk, dei hom helpen kon ien de allergrootste nood, gain mensk ook dei hom missen zol. Zien bruir docht dat e noar hoes goan was. Weken noa tied wer ien Woltersom bekend, dat e te zuik was. Boas en vrouw begrepen opslag wel, woar e touhil. Hai was bie aal dat geld omkomen. Ze aarfden zien geld. Nooit hemmen ze weer gebrek leden. Ze bennen old worren mit nkanner en nog laank zong boas 't olle schonmoakerslaidje: Zoo naai ik mijn naadjes, Zoo draai ik mijn draadjes enz.

Onderwerp

AT 0676 - Open Sesame    AT 0676 - Open Sesame   

AT 0503 - The Gifts of the Little People    AT 0503 - The Gifts of the Little People   

ATU 0503    ATU 0503   

Beschrijving

Een arme schoenmaker kan zijn vrouw en kinderen niet meer voeden. Hij vraagt zijn gierige broer om geld maar zijn broer wil hem niet helpen. Als de schoenmaker 's avonds terugkeert van zijn broer ziet hij een aantal kabouters. Eén kabouter blijft treurig staan als de schoenmaker verder loopt. De kabouter heeft zijn toverstok verloren. De man vindt de toverstok voor de kabouter en de kabouter verteld aan de man hoe hij toegang moet krijgen tot een hol in een boom dat gevuld is met goud. De schoenmaker moet op de deur van het hol kloppen en "dieze, dieze open" zeggen. Nadat de deur is opengegaan moet de man "dieze, dieze dicht zeggen". In het hol mag de man één schep goud nemen. Als de man zich niet aan deze regels houdt dan zal hij nooit meer uit het hol komen.
De arme schoenmaker doet precies wat de kabouter hem heeft verteld en wordt rijk. Zijn broer hoort van zijn geluk en dwingt de schoenmaker om de bron van zijn rijkdom te verklappen. De gierige broer besluit om naar het hol te gaan. In het hol schept hij zijn hele zak vol. Hij is alleen de paswoorden vergeten en sterft van de honger in het hol. De schoenmaker erft al de rijkdom van zijn broer en leeft nog lang en gelukkig met zijn vrouw.

Bron

E.J.Huizenga-Onnekes: Het boek van Minne Koning. Groningen (etc.), 1930, p. 41-46

Motief

D1552.2 - Mountain opens to magic formula (Open Sesame).    D1552.2 - Mountain opens to magic formula (Open Sesame).   

N512 - Treasure in underground chamber (cavern).    N512 - Treasure in underground chamber (cavern).   

N471 - Foolish attempt of second man to overhear secrets (from animals, demons etc.).    N471 - Foolish attempt of second man to overhear secrets (from animals, demons etc.).   

N478 - Secret wealth betrayed by money left in borrowed money-scales.    N478 - Secret wealth betrayed by money left in borrowed money-scales.   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20