Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

CJ011605 - Het sprookje van Jan Onversaagd

Een sprookje (mondeling), vrijdag 18 november 1966

Hoofdtekst

It sprookje fan Jan Onversaagd.
Der wie us in skuonmakker, dy hie 't tige earm. De man wie warber genôch, dêr mankearde it net oan, mar der wienen in keppel bern en 't kom o sa krap om. Op in kear siet er op syn krukje to skuonlaepjen, doe kom syn wiif der oan en joech him in apel. De skuonmakker die der in byt út en lei doe de apel wer del, sûnder der fierder oan to tinken. In skoft letter seach er de apel wer lizzen. Doe sieten der mar even sawn miggen op, krekt op it plak, dêr't hy in byt dien hie.
De skuonmakker krige in stik lear en sloech ta. En hoe wie it mooglik, dêr hied er alle sawn miggen yn ien slach dea. Dêr moest er hyltyd oan tinke, dat er dat sa moai lapt hie. Sawn miggen yn ien klap.
De jouns sei er tsjin 't wiif: Ik wol myn fortún sykje. Ik leau dat ik wol mear jild fortsjinje kin as mei dat deade skuonmeitsjen. Dû matst dy salang mar hwat rêdde mei de bern.
En doe gong er hinne en hy skreau op in stik papier:
Ik ben Jan Onversaagd,
sloeg zeven dood in een slag.
Dat papier makke er oan 'e pet fêst en doe teach hy der op út. Hy roan de hiele dei en doe't it al in aerdich eintsje yn 'e middei op wie, joech er him del ûnder in beam. It duorre net lang of hy snoarke ta.
Doe kommen dêr in mennich soldaten foarby, dy wienen by de koaning yn tsjinst. "Jonge," tochten dy, "dat is ien dy kin der wol hwat mei. Sawn yn ien slach dea." En sy roannen der yn in wide bôge by lâns. Doe't se by de koaning kommen fortelden se hokfoar man as se dêr lizzen sjoen hienen. Doe sei de koaning: "Jim matte fuort nei him ta gean en him hjir hinne helje. Dy man kin ik wol brûke."
Dat dienen de soldaten en doe forskynde Jan yn 't paleis foar de koaning.
Doe sei de koaning: "Der hûsmannet in grouwe bear yn 'e bosk. Dy makket alles hjir ûnfeilich. Soestû him oandoarre? Dan krigest in knoarre jild."
"Jawol," sei de skuonmakker, "dat doar ik wol oan."
Doe gong er allerearst op 'verkenning' út. Hy biseach it spul us en woarde gewaer, dat der in hok yn 'e bosk stie mei twa doarren njonken elkoar, dy't fan bûten nei binnen tichtgongen. Dy doarren wiene mei de krukken nei elkoar ta. Doe helle Jan in boar op en twa einen tou. Hy boarre yn elke doar in gatsje en yn 'e want dêr tsjinoer en dêr died er touwen troch, dy't byelkoar kommen yn 't gatsje yn 'e achterwant. Doe sette er de doarren wiid iepen. En doe makke er allegearre meneuvels om de bear to lokjen. Dêr kom de bear al oanrinnen. Dy seach de beide doarren iepenstean en fleach dêr mei in feart ta'n yn, mar wylst makke de skuonmakker gau, dat er bûtenom by de achterwant kom. Dêr luts er gau oan 'e beide touwen en doe siet de bear gefangen.
De skuonmakker gong nei 't paleis ta en sei tsjin 'e koaning: "Sire, de bear sit gefangen yn it hok."
"Hwerom hast him net deamakke?" frege de koaning. "Ik woe him jo levend sjen litte," sei Jan, "mar jou soldaten hoeve him mar even yn 'e poaten to sjitten, dan is er abslút net gefaerlik mear."
De koaning hie yn 'e gaten dat er Jan nou syn bileanning jaen moest, mar hy koe min fan dat skoandere jild ôfsjen. Dat hy joech him gjin bileanning, mar sei: "Ast ek noch mei trije reuzen ôfweefst, krigest net allinnich in protte jild mar ek noch myn dochter ta bileanning. Dy trije reuzen hâlde yn in oare bosk ta."
Jan nom it oan. Hy gong nei de bosk ta. Doe stie dêr in hiele greate beam yn dy bosk en dêr hienen dy trije reuzen har bêd ûnder. Dêr leinen se nachts altyd to sliepen.
Jan socht in pear grouwe bolstiennen op en klom dêrmei yn 'e beam. Doe't er dêr in skoftsje ynsitten hie bigoun de groun to dreunen en de beam bigong to triljen. Dêr kommen de trije reuzen oan. De greatste fan 'e trije wie sa lang, dat hy rikke oan 'e ûnderste tokken fan 'e beam ta.
Sy gongen alle trije lizzen en it duorre net lang of se snoarken sa bot, dat de hiele beam skodde der fan. Doe liet de skounmakker in bolstien falle op 'e holle fan 'e greatste fan 'e trije reuzen. Dy waerd wekker en wie pûrrazend. hy tocht net oars as de reus njonken him hie him dat levere, oan 'e linker kant. Dat dy sloech er fuort de harsens yn dat er opslach kroandea wie. Doe gong er wer lizzen to sliepen.
Even letter liet de skuonmakker wer in bolstien op syn holle falle. Doe tocht de reus dat de oare dat dien hie. Doe hat er dy oare reus ek deaslein. Dêrnei joech er him wer del en snoarke even letter al wer dat it hwat die.
Mar doe liet de skuonmakker him by de beam delsakje. Hy naem in mes en snijde de reus de kop ôf. Dy kop nom er mei nei de koaning ta. "'k Ha se alle trije dea ûnder 'e beam lizzen", sei er tsjin 'e koaning.
Doe moest de koaning him de dochter en it jild eins wol jaen. Mar de dochter woe net mei de skuonmakker trouwe, en de skuonmakker woe ek net mei de prinses trouwe. Hy wie ommers troud en hie in wyfke, dêr't er mâl mei wie. Mar it jild hied er och sa'n forlet fan.
Mar de koaning bitocht in list. Hy sei tsjin syn soldaten - deselden dy't Jan foun hienen - : "Jimme matte fannacht nei syn keamer ta gean yn it paleis en him dêr deameitsje."
Mar der wie ien ûnder 'e soldaten dy hie in goed hart en dy mocht Jan wol graech lije. Hy wie hwat âlder as de oaren en hy gong nei de skuonmakker ta en fortelde hwat de koaning fan doel wie.
"Goed dat ik it wyt", sei Jan. "Dû mast fannacht foaroan stean gean en dy dan hwat oan kant hâlde. Fierder rêd ik der wol mei."
Dy nachts gong Jan net op bêd. Hy wachte ôf. Om tolwe ûre hinne hearde hy de soldaten wol by de trap op kommen. Doe't se oan boven ta wienen kom Jan ynienen to foarskyn en hy sei mei in dreunend lûd:
"Ik ben Jan Onvervaard.
'k Sloeg zeven dood in één slag."
Doe woarden dy soldaten sa deabinaud, dat sy kopketûmelen oer elkoar hinne by de trappen del. Guon fan har brutsen earmen en skonken en sy wienen sa bang woarn foar de skuonmakker, dat net ien doarst ea wer nei him ta.
Doe koe de koaning net oars of hy moest wol it bidrach bitelje, dat er de skuonmakker biloofd hie. Dy naem it oan en hy kearde as in ryk hear wer nei syn wiif en bern werom. De âlde soldaet, dy't him holpen hie, naem er as syn knecht dat dy hie by him noch in moaije âlde dei.
(meidield troch ús heit Tseard Veenstra, dy't it yn Twizelerheide hearde yn 't lêst fan 'e 70er jierren)

Onderwerp

AT 1640 - The Brave Tailor    AT 1640 - The Brave Tailor   

ATU 1640    ATU 1640   

Beschrijving

Een arme schoenlapper kan maar met moeite zijn gezin onderhouden. Als hij eens een appel eet, zitten er zeven vliegen op de plek waar hij de eerste hap uitgebeten heeft. Hij slaat vervolgens de zeven vliegen met een stuk leer in één klap dood en is daar zo trots op, dat hij besluit dit talent te gaan benutten. Hij laat zijn gezin achter en maakt een papier op zijn pet vast met de spreuk: 'Ik ben Jan Onversaagd, sloeg zeven dood in een slag'. Passerende soldaten brengen Jan naar de koning omdat die wel een man met enorme kracht kan gebruiken. De koning verzoekt Jan om tegen beloning zijn krachten te meten met een gevaarlijke beer in het bos. Jan doodt het dier niet, maar vangt hem op listige wijze in een hok. De koning geeft hem nog geen geld maar een nieuwe opdracht. Als hij de drie reuzen in het bos kan verslaan, belooft de koning hem behalve een geldelijke beloning ook zijn dochter. De reuzen hebben een slaapplaats onder de boom en Jan bekogelt de reuzen vanuit de boom beurtelings met stenen. De reuzen ontsteken in een zulke heftige woede, dat ze elkaar de hersens beginnen in te slaan. Twee reuzen vinden de dood in dit gevecht; de derde, overgebleven reus wordt - al weer in slaap - onthoofd door het mes van Jan. Jan presenteert de koning het hoofd van de reus en de koning beseft dat hij Jan nu moet belonen. De prinses wil echter niet met Jan trouwen en Jan wil ook niet met haar trouwen omdat hij al een vrouw heeft. De koning heeft geen zin om hem het geld te geven en draagt de soldaten op Jan om middernacht in zijn slaap te overvallen en te doden. Een van de soldaten is Jan goedgezind en vertelt hem over de list van de koning. Jan gaat die avond niet naar bed en overdondert zijn 'moordenaars' met de spreuk 'Ik ben Jan Onvervaard, 'k sloeg zeven dood in een slag'. De soldaten worden zo bang, dat ze over hun benen struikelend de trap weer af stormen. Als de koning dit hoort, geeft hij Jan zijn geld. Jan gaat als rijk man weer terug naar zijn gezin en neemt de vriendelijke soldaat als knecht aan.

Bron

Collectie Jaarsma, verslag 116, verhaal 5 (archief MI)

Commentaar

18 november 1966
The Brave Tailor

Naam Overig in Tekst

Jan Onversaagd    Jan Onversaagd   

Jan Onvervaard    Jan Onvervaard   

Jan    Jan   

Tseard Veenstra    Tseard Veenstra   

Naam Locatie in Tekst

Twizelerheide    Twizelerheide   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:21