Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

DIVTX231 - [Amijs ende Amelis]

Een sprookje (boek), 1275 - 1284

Hoofdtekst

(Het verhaal van 'Amijs ende Amelis' in de Spieghel Historiael)

Van Amise ende van Amelise. LXXV.

In Puppijns tiden, alse wijt horen,
Worden twee kindere geboren,
Die uter maten gelijc waren:
Deen wart geboren in Alvaren,
5 Ende was des graven kint;
Tander, alsemen gescreven vint,
Was eens anders van Bericaen.
Eens gheviel, hebbe ic verstaen,
Datmen te Rome voerde ter stede
10 Die kindere omme hare kerstijnhede;
Want men mochte niet no en plach,
Datmen nu pleget up desen dach,
Datmen iet vele kindere clene
3,141 Ter vonten brochte int gemeene;
15 Maer men lietse so verre dijen,
Dat si tgelove mochten lijen.
Tote Ludeke indie stat
So gaf daventure dat,
Dat die kindere quamen te samen,
20 Ende si vaste vriendscap namen,
So staerc in zitten ende in wanderen,
Dat deen niet sonder den anderen
Noch weder slapen wilde no eten.
Dese kinderen, alse wijt weten,
25 Quamen te Rome te samen
Ten paues, Deusdedit hiet bi namen.
Beede doopte hise die ghone,
Ende hi hiet des graven sone
Amelis enten andren Amijs.
30 Die Roemsche ridderen in alre wijs,
Diere vele saghen toe,
Hievense uter vonten doe.
Die paues selve gaf hem daer
Pladine nappen over waer,
35 Verchiert met gesteente mede,
Even goet, ende sprac tier stede:
"Neemt dese cleenode van mi,
Dat u lijctekijn altoes si,
Dat ic u doepte metter hant
40 Hier in de kerke, ende hout den pant."
Die kindere ontfingen die heren.
Met dien si te lande keren,
Elc tsinen vader, danen si quamen,
Maer die herten bleven te samen.
45 Alse Amijs quam te sinen magen,
Wart hi die wijste van sinen dagen;
Ende alse hi hadde XXX jaer dan,
Sijn vader was een out man,
Ende van live heilech ende goet,
50 So dat hem evel wee doet,
Ende hevet ontboden Amise,
Ende hiet hem in alre wise:
"Dat hi in ridderliken live
Gode emmer onderdanech blive,
55 Ende ghetrouwe dinen Here,
Ende dinen geselle gehulpich sere,
Ende hi in allen tiden mede
Gewerke houde der ontfarmechede,
Ende buten alle desen dingen
60 Altoes niet af ne ghinghe,
Noch te spotte noch te scerne,
Des graven sone van Alverne,
Alle daghe tallen male."
Ende alse ghehent was dese tale,
65 Voer Gode bevolen die ghone,
Ende hem gaf sijn goede sone
Alsulke eere, alsulke werden,
Alse bequame es der erden.
Amijs quam in des vaders goet,
70 Maer onlange hi daer in stoet,
Want sijn volc was hem te fel,
Dat die dinc also ghevel,
Dat sine met valscen saken
Ute sijns vaders erve staken,
75 Ent hem stont also onsiene,
Dat hi newaer hilt knapen X,
Ende seide: "Dat ic best love,
Dat wi tes graven Amelis hove
Te samene varen harde saen:
80 Hi es mijn vrient, hi sal ons gerne ontfaen.
Of wi varen te vrouwe Hildegarden,
Des coninx Karles wijf, des waerden,
Die altoes es hovesch ende fijn
Lieden die verdreven sijn."

Vanden selven. LXXVI.

In Alvernen quamen si tien stonden,
Maer sine hebben daer niet vonden
Den grave Amelise, dien si sochten;
Want eer si daer comen mochten,
5 Was die grave selve gevaren
Tote Berico te waren,
Want hem mare was comen tier stont
Vanden ghenen dient was cont,
Dat Amijs vader doot ware.
10 Ende alse hi quam gevaren dare,
Ende hi des anders niet en vant,
3,142 Sciet hi droeve woch te hant,
Ende peinsde hine keerde nemmermere,
Hine soude Amise vinden eere.
15 Ende Amijs die sochtene mede,
Nu hier, nu daer, talre stede,
So dat hi up enen dach
Met eenen edelen ridder lach,
Die horde hoe hi was verdreven,
20 Ende hevetem sire dochter gegeven.
Over anderhalf jaer na dit
Amijs ghevoeget ende sit,
Dat hi tote Parijs vare,
Sinen gheselle souken dare.
25 Amelijs haddene twee jaer
Ghesocht verre ende naer,
Ende alse hi neven Parijs quam,
Enen pelegrijm hi vernam
Vanden lande van Berico,
30 Ende hi vragedem doe,
Of hi iet hadde verstaen
Van Amise den Bericaen,
Die sijns lands ware verdreven.
Dander seide: "Here! in mijn leven
35 Sone saghickene, dat ic weet."
Amelis die trac af sijn cleet,
Ende gaeft den aermen man,
Ende seide: "Nu bidt vor mi dan,
Dat God mine arbeit ende,
40 Die ic twee jaer in groter ellende
Dor sinen wille hebbe ontfaen."
Die pelegrijm es woch gegaen,
Ende quam des avonds daer hi sach
Dat die selve Amijs lach,
45 Dien Amelis sage so gherne.
Omden grave van Alverne
So vragedi ghenen armen man.
Dander antworde: "Spotti dan?
Jane bestu Amelis de grave,
50 Die mi heden vrages hier ave
Omme Amijs den Berican?
Du gaves mi tcleet dat ic hebbe an.
Nu hevestu, ende ic en weet twi,
Altemale ontekent mi
55 Cledere, paert ende ghesellen."
Alse Amijs dit horet tellen,
Seidi hem: "In ghere wijs!
Ic en bem el niemen dan Amijs,
Die den grave van Alverne
60 Amelise saghe so gherne.
Bidt Gode dat hi mi ghesende,
Daer ickene sien moet of venden."
Den pelegrijm so gaf hi mede
Van sinen ghelde dor hoveschede.
65 Doe sprac die man: "So vare te Parijs:
Du vintstene daer in alre wijs."
Amijs es te Parijs ghereden,
Ende vantene daer buten der steden
Met siere scoenre conpaengie
70 Eten in ere praierie.
Ende alsene Amelis verkende,
Was al sijns rouwen een ende.
Daer was ghehelst ende ghecust,
Alse elc van anderen lust,
75 Ende danctens Gode, dat si quamen
Beede so goetlike te samen.
Van henen vort daedsi niewe belove.
Si quamen tes coninx Karles hove;
Daer wart Amijs saen tresorier,
80 Die no ghierech en was no fier;
Ende Amelis, die grave van love,
Die wart drussate vanden hove.
Daer mochtmen sien twee jongelingen
Ghemate te sine van haren dinghen,
85 Van eere ghedane ende scone,
Ende gheminnet vander crone,
Ende daertoe beede, lude ende stille,
Van eere herten, van enen wille.

Noch vanden selven. LXXVII.

Aldus waren si in derre wijs
Drie jaer, ende doe sprac Amijs:
"Amelis, vrient! ic wille varen,
Ende mijn wijf besien te waren.
5 So ic eerst mach, salic keren;
Maer hout u ane mijn leren:
3,143 Du blives hier in des coninx hof,
Maer emmer trecke di bet of
Van sconinx dochter telker stede;
10 Ende boven al so hoet di mede
Van Haerderike, den valscen grave,
Dat hi dinen zin niet ondergrave;
Want ic weet te voren wel:
Hi es mordadich ende fel."
15 Met desen es hi woch ghevaren.
Amelis bleef int hof te waren,
Die des coninx dochter besach,
Ende hem so up therte lach,
Dat hire af sinen wille gewan.
20 Doe quam Arderic, de valsce man,
Die alre dorperheit was blide,
Ende alle vromecheit benide,
Ende sprac Amelise dus an:
"En weetstu niet, wel lieve man!
25 Dat Amijs vlo omme dat,
Om dat hi nam mijns heren scat?
Nem mine vriendscap, ic houde die dijn,
Up allen Gods heilegen die sijn."
Alse hi gedaen hadde den eet,
30 Ghelovets hem Amelis gereet,
Ende ondecte hem te diere stede
Onwiselike sine heimelichede,
Alse die van zinne niet was fel.
Amelis, naer dat dit ghevel,
35 Es vorden coninc eens gestaen,
Alse hem water te gevene saen;
Ende Harderic stonter bi mede,
Die aldus sprac daer ter stede:
"Here coninc! en coemter niet an!
40 Van eenen ongetrouwen man
Ne suldi geen water ontfaen,
Die so swaerlijc heeft mesdaen,
Dat hi uwer dochter heeft geroeft
Haerre suverheden, des geloeft!
45 Hines anders niet wert dan der doot."
Amelis van wondere groot
Viel in onmacht ende van vare.
Die coninc dedene upheffen dare,
Alse een edel man van zinne,
50 Ende seide: "Vervaerdi niet, minne!
Stant up stoutelike ende kere
Van di selven dese onnere."
Hi sprac, alse hi becomen was:
"Here coninc! en geloeft niet das,
55 Dat Arderic die verrader seget,
Want dies ghene hoge man pleget;
Maer, here! gheeft mi daer toe tijt,
Dat ic camp neme ende strijt,
Ende ic mi moghe verclaren
60 Van dus dorperliker maren,
Met enen campe, vor u ogen,
Daer God die waerheit in sal togen,
Wiere getrouwe es ende wie dief."
Karel sprac: "Hets mi lief."
65 Ende vrouwe Hildegart, de coninginne,
Soe warp hare so verre daer inne,
Dat soe Amelis borge waert,
Die hem woch te beraden vaert.
Ende alse hi woch in deser wise
70 Souken vaert sinen vrient Amise,
Ghemoete hine up sine vaert,
Also hi voer te hove waert.
Te sinen voeten viel hi met wene,
Ende sprac: "Ay mine hope allene,
75 Ende troost van mire salichede!
Dinen raet ende dine bede
Hebbe ic jammerlijc tebroken:
Dies moetic enen camp nu stoken
Upten valschen Arderike;
80 Want ic hebbe dorperlike
Karles dochter, miere joncvrouwen,
Beslapen bi miere ontrouwen."
Omme dese daet, om dit meshouden,
Heeftene Amijs sere gescouden,
85 Ende seide te hem metter vaert:
"Wi sullen cledere ende paert
Wisselen, ende ic sal metter hulpe ons Heren
Den verradere ontheren.
Vaert nu te minen wive,
90 Maer hoet u van haren live!"
Met tranen scieden si ende met wene.
Amijs voer te hove alleene,
Alse oft Amelis die grave ware,
Ende Amelis in diere ghebare
95 Die reet henen sinen pas,
Daer sijn geselle wonende was.

3,144 Vanden selven meer. LXXVIII.

Amijs wijf saghene mettien,
Ende waende haren man versien,
Ende wildene ontfaen tier stonde,
Beede met aermen ende met monde.
5 Amelis sprac: "Ganc mi bet af!
Die tijt es comen, alst God gaf,
Dat mi verleet es die vroude."
Snachts, alse hi bi hare slapen soude,
Leidi tusscen hem tween sijn zwaert,
10 Ende seide: "Com niet harewaert,
Dat ic di niet en neme tleven."
Dus es hi metter vrouwen bleven.
Nu es Amijs te hove comen,
Ende seghet: hi hevet raet genomen,
15 Hi wille vorden coninc vechten
Up Harderike, ende dat berechten,
Dat hi looch alse een valsch man.
Karel die coninc sprac hem an,
Ende seide: "Grave! en ontsiedi niet!
20 Eist dat di hier dese ere gesciet,
Want Harderic hevet gescent
Miere dochter Belicent
Met deser maren, hoe soet blive,
Ic wilse di gheven te wive."
25 Des margijns sijn na ridders wise
Die grave Harderic met Amise
Up tfelt comen buten der stat,
Buten Parijs; - daer stont bi dat
Die coninc Karel ende oec mede
30 Alle die beste vander stede.
Amijs sire consientie ontsach,
Ende sprac an Harderic updien dach:
"Her grave! het es dompheit groot,
Dattu staes naer mine doot,
35 Ende du di selven ende dijn leven
Te wets te voren dus wils geven."
Die grave antworde als die coene:
Hine hadde sire vriendscap niet te doene,
Sijn hovet wildi hebben te voren;
40 Ende hevet uptie stat gesworen,
Dat hi met crachte heeft gescent
Sconinx dochter Belicent.
Amijs zwoer ende wilt wel togen,
Dattere Harderic an heeft gelogen.
45 Dus sijn si te campe comen,
Ende Amijs hevet ghenomen
Harderike aldaer sijn lijf,
Ende onthovede dien keytijf.
Doe gaf hem die coninc te handen
50 Belicente, die hi van scanden
Verloest hadde, ende gaf hem vort
In te woenne eene port.
Amijs ontfincse blide ende vro,
Ende belovede den coninc doe,
55 Dat hise saen trouwen soude,
Alse hi keert, ende dat waert houde;
Want hi ene vaert heeft genomen
Thuus, ende es tote Amelise comen,
Ende seide: "Ic hebbe di gewroken
60 Van Ardereits des verraders sproken,
Ende hebbe gheloeft Karle met trouwen
Sire dochter te nemene, der joncvrouwen."
Amelis keerde vro ende blide,
Ende trouwede naden stride
65 Belicente, ende voer mede
Wonen in sijn selves stede.

Hoe Amijs lasers wart. LXXIX.

Na desen dinghen so ghevel,
Dat Amijs wart an sijn vel
Altemale lasers al,
Ende waer so hi wesen sal,
5 So moetmen heffen ende draghen.
Sijn vernoy ende sijn claghen
Hen achte niet sijn wijf Abdie;
Hoe groot so teersten was de vrie,
3,145 Dicken peinset soe nu vort,
10 Hoe dat soene hadde versmort.
Sine twee knapen riep hi an,
Die hem getrouwest waren dan,
Ende seide: "Voert mi uut desen lande
Doch uut mijns wijfs hande;
15 Minen nap neemt heimelike mede,
Ende voert mi te miere stede,
Te Bericaen, dat mi toehort."
Men voerdene henen indie port,
Ende teersten dat si daer quamen,
20 Ende die lieden dat vernamen
Dat dat Amijs haer here ware,
Makeden sine sere ommare,
Ende hebben die knapen geslaghen,
Ende worpense vanden waghen,
25 Ende hieten hem, of si leven wouden,
Dat sijs nemmeer gewagen souden.
Doe wart Amijs wenende sere,
Ende seide: "God, genadich Here!
Helpet mi uut deser noot,
30 Of gheeft mi cortelike de doot."
Daer na es hi te Rome comen,
Ende alsement daer hevet vernomen,
Quamen metten paues Constantine
Een deel der petrinen sine,
35 Diene lievelike ontfingen,
Ende van alsulken dinghen,
Alse hi noot hadde entie sine,
Ghenouch gaven sonder pine.
Te Rome was hi dus drie jaer.
40 Doe quam ghinder een honger swaer,
Ende een so groot onghemac,
Dat tkint den vader van hem stac.
Doe moesti danen, al waest ongerne,
Ende seide: "Varen wi in Alverne
45 Ten grave Amelise sien hoet vaert."
Mettien voer hi darewaert.
Vor sine porte lach hi ane,
Ende slouch met sinen clapspane,
Alse die malladen doe plaghen.
50 Die grave Amelis hiet hem dragen
Sinen Roemschen nap met wine,
Ende broot ende vleesch. Hi, dien de pine
Bevolen was, die ghoot dat sap
In des siecs Amijs goeden nap,
55 Ende keerde te sinen here.
Doe seidi ende zwoer oec sere:
"Ic soude wanen over waer
Vandien nappe, dien ic sach daer,
Dat mijns heren nap mochte wesen,
60 Nemaer dat ic hier hebbe desen;
Want even groot ende even goet
Sijn si, alse seghet mijn moet."
Amelis hiet den zieken halen,
Ende ghinc hem ane met talen,
65 Wie hi ware ende wanen hem quame
Sulc eenen nap ende so bequame.
Amijs sprac sonder waen:
"Ic bem vanden casteel Bericaen;
Deusdedit, die mi dede
70 Kerstijn te Rome indie stede,
Die paues, gaf mi desen nap daer."
Doe wiste Amelis overwaer,
Dat Amijs was, sijn geselle goet,
Die vor hem stuerte sijn bloet,
75 Ende die hem sconinx dochter wan.
Doe viel hi upten lieven man,
Ende ne liet dor ghene smitte,
Hine custene naer ditte.
Amelis wijf die traect haer naer,
80 Ende maecte een wel groot mesbaer,
Want hare gedochte hoe vromelike
Dat hi verwan Harderike.
In haer huus dat soene brochte,
Ende ene stede soe hem sochte
85 Daert harde scone wesen dede,
Ende deelde hem alt hare mede.

Hoe hi weder wart ghesont. LXXX.

Up enen nacht daerna ghevel,
3,146 Dat die inghel Raphael
Te Amise quam, alsem dochte,
Ende hem eene mare brochte,
5 Dat Amelis sine kinder dode,
Ende hi met dien bloede rode
Sinen gheselle bestrike, Amise,
Hi worde ghesont in sulker wise.
Amijs seide dit met vare
10 Sinen gheselle al openbare.
Dit nam die grave zwaerlijc an;
Maer doch peinsdi, dat die man
Sijn lijf vor hem sette te pande.
Een zwert nam hi in sine hande,
15 Ende ginc daer sine kindere sliepen.
Bedichte hem die tranen liepen
Over elke lierewanghe.
Up hem viel hi ende weende langhe,
Want die kindere sliepen bede:
20 "Owi!" sprac hi, ende hoe lede!
"Dat en wart noch nie ghehort,
Dat die vader hevet vermort
Sine kindere, ende sijns dancs!
Owi, lieve kindere, des ancs!
25 Hier hebbic vaders name verbuert,
Sintmeer dat mijn swert u scuert!"
Die tranen vielen uptie kinder,
So dat si worden in wake ginder.
Ende alse si den vader saghen,
30 Loughen si beede, daer si lagen.
Twee sonekine warent te waren,
Jonc ende scone, van III jaren.
"Ghi lacht up mi," sprac die grave,
"Maer daer coemt u wenen ave;
35 Want ic, u vader, hier storten moet
Al hier u onnosel bloet."
Met dien onthovede hise te samen,
Ende nam die hoveden entie lachamen,
Ende leidse in haer bedde neder,
40 Alse of si sliepen weder.
Dat bloet nam hi daer ter stede,
Ende besprayder sinen geselle mede,
Ende seide: "Jhesus, Here! dit bescouwe,
Die den mensce hiets houden trouwe,
45 Enten lasersen makets ghesont
Met dinen worden in corter stont,
Du moets minen geselle genesen;
Want hets di cont, Here, dor desen,
Hoe mi brochte daertoe mijn moet
50 Te stortene miere kinder bloet."
Amijs wart te hant gesont,
Entie grave dedene tier stont
Metter vaert ter kerken keren,
Omme Gode te dankene der eren.
55 Ende eer sire ghecomen conden,
So luudden daer alle tien stonden
Die clocken, alst onse Here geboot.
Doe quam daer toe dat volc so groot,
Die dat wonder Gods anesagen.
60 Die gravinne begonde vragen,
Alse soese te samen comen sach,
Welc dat haer man wesen mach.
Doe sprac die grave: "Ic bem u man,
Ende dits Amijs, die mi volget an,
65 Mijn geselle, dien God ter stont
Van live heeft gemaect gesont."
Entie grave versuchte onsachte,
Want hi sire kinder doot gedachte,
Dattem swaer lach upten zinne.
70 Mettien so hiet die gravinne,
Datmen die kindere halen soude:
"Neen!" sprac die grave, "hets te houde;
Laetse slapen, si rusten wel."
Selve ginc hire ende niemene el,
75 Indie camere, met ongedoude,
Alse diese bewenen woude,
Ende vant die kindere in haer bet,
Spelende ende te ghemake bet
Dan hise noint te voren sach.
80 Omme haer halskijn so lach
Een tekijn, alst een root draet ware.
Dies wart hi vroe ende in vare,
Want dat tekijn noit af en quam.
In sinen aerme hise nam,
85 Ende leidse der moeder inden schoot,
Ende seide: "Nu maect bliscap groot!
Die kindere leven, die ic slouch doot,
Want mi dinghel gheboot.
Met haren bloede es mijn compaen
90 Vanden laserscepe ontgaen."
Van danen vort bellef die gravinne
3,147 Met haren man in reenre minne,
Dat haerre negheen andren en kende,
Tote haerre beeder levens ende.
95 Amijs wijf wart oec bestaen
Metten quaden gheeste saen,
Ende bleef jammerlike doot.
Amijs nam met hem here groot,
Ende hevet beseten saen
100 Sinen casteel Bericaen,
So dat si gingen in hant,
Ende hi vergaf hem altehant,
Ende bleef in payse vorwaert mere,
Ende diende Gode onsen Here.
105 Hier na suldi horen te samen,
Welken ende dat si namen.

Onderwerp

AT 0516C - St. James of Galicia    AT 0516C - St. James of Galicia   

ATU 0516C    ATU 0516C   

Beschrijving

Twee edele kinderen, Amijs en Amelis, worden naar de paus in Rome gebracht om gedoopt te worden. Ze krijgen als geschenk van de paus twee identieke bekers. De jongens lijken sprekend op elkaar en worden boezemvrienden. Later keert ieder naar z'n land terug. Amijs wordt na de dood van zijn vader uit z'n land verjaagd. Bij Parijs vinden Amijs en Amelis elkaar weer; ze krijgen posities aan het hof van koning Karel. Als Amijs naar zijn echtgenote afreist, begaat Amelis de fout om met de prinses naar bed te gaan. Arderic beschuldigt hem van verkrachting en er moet een tweegevecht komen. Amijs neemt de plaats van Amelis in, ontkent de beschuldiging en wint het gevecht. Amelis mag vervolgens met de prinses trouwen. Later raakt Amijs melaats en hij kan - aldus de engel Rafaël - alleen genezen door het bloed van de zoontjes van Amelis. Dankzij de identieke bekers herkennen de vrienden elkaar weer. Amelis is bereid tot het offer en Amijs geneest door het bloed. Nog een wonder voltrekt zich: de gedode kinderen blijken weer in leven en hebben alleen rode littekens om de hals.

Bron

Jacob van Maerlant: Spieghel Historiael cap.75-80.

Commentaar

ca. 1285
St. James of Galicia

Naam Overig in Tekst

Pippijn    Pippijn   

Bericaen    Bericaen   

Deusdedit    Deusdedit   

Amijs    Amijs   

Amelis    Amelis   

Hildegarde    Hildegarde   

Karel    Karel   

Arderic    Arderic   

Belicent    Belicent   

Constantinus    Constantinus   

Naam Locatie in Tekst

Alvare    Alvare   

Rome    Rome   

Ludeke    Ludeke   

Parijs    Parijs   

Abdie    Abdie   

Rafaël    Rafaël   

Raphaël    Raphaël   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20