Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

TINNEV194

Een mop (boek),

Hoofdtekst

180.
De was is een huusholling met drie jonges. Die wiere zachjesaan een betje groter. Der was ter eentje bi'j dat was niet zon goochemerd. Toe zei vader tege dén: "Wat ducht ow as gi'j is nao den boer ginge en leren een bitje; daor leer ie meer as hier". "Jao vader, dat wik wel doen". Mao hi'j was wel een bitje lui. Afijn. Den anderen dag vader met um op stap. En toe kòmme ze daor bi'j een grote boerderi'j; en daor gaon ze binne. Toe zeite: "Boer, kö gi'j soms nog een knechje gebruke?" "Jao", zeit de boer, "dat kump mien krek goed van pas". "Ik hét drie jonges en ik hét te gin wark veur". "Hi'j kan hier goed zun. Ik hét een mooi wark. Ik heb völ varkes. En daor hek een grote wei veur en daor mok een hujer veur hemme". "Dan hette goed wark", zei vader; "dan geet vader mao weer nor huus toe". En Jan bleef taor.
Den anderen dag toe zeit ten boer: "Now moj is oppasse, Jan. Now doe'k tie deur los en dan kòmme die varkes eiges truut en die lopen zo daor gund dat hekke deur nao die wei toe. Now moj goed ontholde. Daor is een water en dat kan 'k niet afmake; daor motte ze n ee ienkomme; now mot gi'j oppasse dat ze niet ien dat water komme". "Dat is goed", zei Jan. "Brood nem ie met en drinke, en dan vanaovend um een uur of vier kom ik ow weer ophale; dan help ik ow de varkes nor huus toe". "O", zeite, ,dat is goed".
En Jan had ter schik met. Die varkes komme druut, en dat geet op een draf nao die wei toe. "Zo", zei den boer, "now köj daor moai gaon zitte; aj mor oppas daj niet ien de slaop valt, en dat die varkes niet ien dat water komme, want dan zakke ze ien de modder. Daor staon drinkbakke; zi'j könne drinke".
En dat had heel bes gegaon. 's Aoves um vier uur was den boer weer gekomme. "Gi'j hét goed opgepas", harre gezeid.
Den anderen dag had Jan 't al allenig gekönd. De varkesdeur losgezet, en daor had 't weer heergegaon. Mor 't was zon moaie zon en dag gewes. Jan die geet taor tege zon bultje aanligge en dén vilt ien de slaop. En daor wudte wakker, en daor denkte: "De zon steet al zo hoog; de zon is al aan 't zakke". Hi'j geet nao de varkes. Daör telte en telte; en hi'j kan de niet völ telle. Toe geet e nor 't water toe en ziete der een helen hoop ien 't water. Die zin al vedronke; die konne de modder niet uutkomme. Toe denkte: "Hoe doe'k te now met? Wet je wat? Ik sni'j eur de statten af". Toe geette nao die varkes toe en sni'jt eur de statten af en jig ze toe allemaol ien 't water. En toe pòòtte die statte. die pòòtte ien de grond. Toe hi'j op een draf nao de boerderi'j. Toe zeite: "Boer, kòm is gauw, de varkes zitten allemaol ien de grond gekròpe". "Och jong", zeite, "dat kan toch niet. De varkes könne toch niet....". "Jaowel", zeite, "de statte stèke de nog uut". "Och, hoe kan dat now, jong?" En den boer met. Toe zeite: "Waor zin die dan?" Toe zeite "Gund. Ze zitte allemaol ien de grond". "Zie", zeite, "hier zitte de statte". Toe trek den boer aan zon stat. Toe zeite: "Lelijke mietzak", zeie, "wat hét gi'j gedaon? Gi'j heb de varkes de statten afgesneje en ien 't water gejaag." En dén ranselt dén jong af. En dén jong lope, lope, en dén mik atte weg kump. En dén boer nao huus toe en daor zeite tege de vrouw: "'t Is toch wat gedaon".
Mao wi'j gaon wiejer met Jan.
Jan lope, lope. De was vroeger völ bos, hele grote bosse. En toe denkte: "Ik gao dat bos ien en dan zak wel zien hoe 'k ter met doei. Dan vraog ik hier of taor wel um een botteram". Toe geette dat grote bos ien. Onder zukke denne, daor vilte ien slaop. Mao later wudte weer wakker; 't was een bitje kold geworre. Toe zutte ien de verte een lichje brande. Hi'j der op aan. Toe kömpte bi'j dat lichje. 't Was een groot huus, een groot old huus! En daor was een klein rütje ien de vödeur, e daor ston een lempke veur. Toe rammelte aan de deur; toe kömp taor zon olde vrouw aan. Toe zei ze: "Wie is taor?" "Och", zeie, "een arme jong. Ik wod zo kold en ik heb zon honger". "Och, mien jong", zei ze, "kompte mao gauw ien; dan zak ow brood geve". En Jan wier daor goed ontvange. Toe zeite: "lk wol hier ook graag slaope vannach; 't is bute zo kold". Toe zeit ze: "Mien jong, dat moj niet doen. Gi'j zind hier ien een rovershol. En die könne elk ogenblik tuuskomme. En dan mò gi'j weg zin". "Och", zeite, "ik heb toch niks op de wèèld. Asteblief lao mien hier mao slaope. Dan lao ze mien mao dood make". "Och", zeit de vrouw, "ik kan dat toch niet doen. Kealtje, hoe mok dat now toch doen? Aj dan met geweld slaope wilt, kòm dan mao met. Hier haj een kamer. En dan gaot taor mor op bed ligge. Mor now is 't zo: hier hink een grote sabel, een soort zwaard. Dat is een wondersabel. Aj now zeg: 'Kop af', waj um veur holdt, dan zin ze de kop kwiet". "O", zei e, "daor wil ik wel met warke. Dat wiwwe zien". Toe denkte: "Gaddome nog toe". Hi'j geet dat bed af, trik zich aan en geet aan de deur zitte met de sabel ien de hand. Toe denke: "Atte zo wat kòmme, dan doe'k ze de kop af". Endelijk toe kòmme de rovers aanballejatere, dit en dat; "hei de koffie gaar; hei 't ète klaor?" "Wes now mao bedaad; wes now mao bedaad?" "Is ter ook iemand hier gewes?" "Jao, een arme jong; dén was te muuj". "O, dén make wi'j zo kepot. Anders geette ons veraoie". Mao die keals hadde medeen al aan janever en alle drank zich zat gezoape; en wat ware der al aan 't snörke gewes en met de kop op taofeL Toe denk Jan: "Dat geet goed". Net zo lang, hi'j ha niks meer geheurd. En toe kiekte daor; en toe hatte nog één zon betje...; de andere waren allemaol...; net zo lang; dén geet ook nog met de kop op taofel ligge. En toe hi'j met dén sabel: "Kop af". "Kop af". "Kop af". En hi'j had ze allemaol gehad.
En toe was die vrouw .... "O mien jong," hadde gezeid, "wat zink toch bli'j. Now zin ik ook velos. Now kan ik marge nao huus gaon. O, wat zink toch bli'j". "Jao, dat hewwe goed opgelos". Mao toe harre ze dan eers nog weer koffie gedronke. Onderhand toe was 't ook al weer lich geworre. Toe harre tege dat vröwke gezeid: "Now gaoi ik wier". "Ja," had de vrouw gezeid, "daor steet een helen hoop geld. Stèèk de tesse vol geld. En dan zak ow nog wat geve. Hier hei een zekske. Daor zit gesneje stroo ien. En ei now zeg: "Heraus", dan komme der allemaol saldaoten uut. Een helen hoop saldaote; en daor köj een oorlog met winne. En hier hei een helm. Dén moj goed opzetten en goed beware. En asse ow now te nao komme, of ait niet winne könt... zo duk ai schudt met tén helm komme der zeuve kanonskogels uut. En daor köj een lèger met veslaon". "Jonge, jonge", had Jan gezeid. "Dat is mien nog al wat". Afijn.
Ze ware van mekaar af gegaon. Jan die gunne kant op, en die vrouw was dan zogenaamd nao huus toe gegaon. Mao toe kömpte aan 't end van 't bos. Toe kömpte aan een café, aan een harbarg. Ja. En toe denkte: "Ik hét toch geld genoeg. Ik gaoi mien hier een kom koffie kope". Toe zat daor de harbargier. Toe zeitte: "Kan ik hier een kom koffie kope?" "Jaozeker, jong", zeie, "kom ie al wied?" "Jao, ik kòm al heel van verre", zeie, "ik bun al vroeg van huus gegaon". Mao toe zitte daor minse te praote ien dat café. "'t Is toch wat gedaon", zegge de minse; "de vijand die kump elken dag al kotter bi'j, en ze zegge dasse ons hele darp ien zölle nemme; en dasse de koning gevange zölle nemme; onze koning das zon goeie man; hoe mot tat toch gaon? En daor is toch gin mins die ons kump helpe". "O", zeit dén jong, "waor heb gillie 't oaver?" "Jao, jong", zei de harbargier, "dat kan 'k ow niet vetelle. Mao wi'j liggen ien oorlog met dat gunne land. En now zin ze de revieren al oaver; en now nemme z'ons 't hele boeltjen af, en misschien nemme ze de koning ook wel gevange. En gin mins kan de wat aan doen". Ha de jong gezeid: ,Da kan ik wel". "Och ,jong"' harre ze gezeid, "hoe wi gi'j, gi'j". "Jao", harre gezeid, "dat kan ik wel". En gelache. Toe harre geteid: "Now daor hoef ie niet um te lache. Wi gillie mien dan is niet nao dén koning toebrenge?" Toe had tén kastelein gezeid: "Gillie heb toch karretje en pead. Ri'jdt dén jong dan is nor 't paleis toe". "Ik wol is zo graag met tén koning praote", had tén jong gezeid. Ja. Now dat ginge aan. Een paar man;
en daor gaon ze hen met Jan. Mao de zak hadde goed bi'j zIch geholde. Daor zat de helm ook ien, en dat kotgesneje stro, dat heksel. Net zo lang een hot gereje—'t was niet zo bar wied—toe komme ze dan aan 't paleis. Mor daor stonne twee wachte met 't geweer aan de nek. "Jao, waor wol!e gillie nao toe?" "Jao, wi'j wolle de koning....". "Jao", hatte gezeid, "mao dan mosse 't eers gaon vraoge. Ja, dan zolle 't wel efkes gaon vraoge. En toe had tén wach tan aan de koning gevraog datte iemand was dén wol den oorlog veur um winne. Jao, wie dat tan was. "Jao, een jong, een boerejong". "Och wat", had de koning gezeid, "mao wet je wat? Laot um mao komme. Ik wil um toch wel is zien". Toe was te dan bi'j de koning gekòmme. Toe had de koning gezeid: "Wolle gi'j mien helpe met ten oorlog winne?" "Jao", harre gezeid, "dén kan ik ook winne". Toe had de koning gezeid: "Mao met wie?" Toe hadde gezeid: "Die hek hier allemaol ien de zak". Toe was te koning zo beginne te lache. "Majesteit", harre gezeid, "koning", harre gezeid, "laowe 't tan is probiere. Breng mien dan is nor 't slagveld toe". Tja, de koning met de koningin had ook met gewild. Ze wazze dan met saldaote en de koning der achteraan... mao Jan die mos veurop. Jan die ging veurop. Net zo lang; toe harre ze de saldaote al konne zien lope van de vijand, en toe waren der al kogels bi'j eur ien de buurt gekòmme. Toe har Jan gezeid: ,Now gao gillie mao terug, en dan laot mien allenig mao hier". En toe ware ze trug gegaon, en toe harre ze dat gezien. Toe harre gezeid: ,.Heraus". En daor har 't gewiemeld van alle saldaote, pèèdevolk en loop- en voetvolk. En toe had hi'j den helm opgezet, en toe wasse beginne te schurre met de kop, en 't was niks gewes as één bombaddement en nog es. 't Had ter veschrikhelijk heer gegaon. Ien een tied van een ogenblik hadde dat hele vremde lèger ien de revier gejaag.
Mao van teveure had hi'j wel tegen dén koning gezeid: "Ak 't wint, dan wik met 's konings dochter trouwe". "Da was goed," had de koning gezeid.
Toe had de koning tege de koningin gezeid: "Dat hét te gewonne, mao hoe doe we de now met? Hi'j denk mor oaver met onze dochter trouwe. Mao dat kan toch niet". "Jao, dat kan helemaol niet. Dat köj gaar niet doen".
Alles weg. Daor steet Jan allenig nog op het slachveld. Jan alles weer ien de zalc en daor stapte hen. Toe kömpte weer bi'j dat paleis; en de poorten allemaol dich. Toe zeite tege de saldaote: "lk mot bi'j de koning zun". Ja, dat ging niet. Toe harre gezeid: "Gaot nao de koning en vraog of hi'j de poort losmik, of dat ik ze los mot make. En atte ze niet losmik, dan maak ik ze wel los". Die wach geet nao de koning. "Majesteit, hi'j zeit a gi'j de poort niet losmaak, dan mik hi'j ze los". "0", zeit de koning, "dan maak ze mao gauw los; dan maak ze mao gauw los; laot um mao binne kòmme". Hi'j was binne gekòmme, en toe harre dat zo gemaak oaver die dochter; de koning zol mao zegge van jao. En toe zei Jan: "Now kan ik met ow dochter trouwe. Mao dat doe we dalijk nog niet. Mao zo mowwe 't toch make". "Ja", had de koning gezeid, "mien dochter dat wudt ow vrouw". Ja. En Jan op 't paleis gebleve; zi'j harren um netjes aangetrokke. Toe harre ze tege die koningsdochter gezeid, zi'j mos ok is een kier met gaon nao zien huus waort hi'j woonde. Jao, dat wòlle heel graag doen. Dan wòlle ze gaon met een stuk of drie wagetjes, of met twee wagetjes, en dan ginge de een paar lakeie met; en dan wòlle ze 't tan doen. Mao now had hi'j teveure al zovöI geld bi'j mekaar gehad datte veur zien hele lèven onderdak was.
Ja, dén dag was tan aangebroake, en toe ware ze dan op reis gegaon. Net zo lang gereis; nève olde hutte. Op 't lange les harre ze bi'j zon huus gekòmme en toe had die koningsdochter gevraog: "Wat is tat tan veur een huus?" "O", harre gezeid, "das tat scheishaus, do wohnen mien altern ien". En toe wazze ze de dan ien gegaon; en toe harre die minse daor 's nachs mòtte slaope op strooi. Mao toe had die koningsdochter gezeid tege die koetsier: "Denk trum, vanach, minnen ien de nach atte slup, dan gao we de stiekum tussen uut". En dat har Jan allemaol geheurd, want hi'j har apat gelège hier of taor op de zulder. En toe harre dat geheurd as ze aan 't gaon weure. Toe harre gezeid: "0, 't is goed veur mekaar". En ner zo lang hadde de pead heure klappe met de hoeve; en daor har 't heer gegaon. 's Marges was moeder opgekòmme. Toe had ze gezeid: "Waor zi'jn die gebleve?" "Moeder", harre gezeid, "die zin de tussenuut, die wille bi'j ons nie zin; dat hindert niks, want ik het geld genoeg veur ow metgebroch. Ik hette wel wat veur gedaon. Wi'j hemme geld genoeg um aan ons end te kòmme; dan köwwe de goed van lève". En toe was 't uut.
Bron: W. Hendriksen.

Onderwerp

AT 1004 - Hogs in the Mud, Sheep in the Air    AT 1004 - Hogs in the Mud, Sheep in the Air   

ATU 1004    ATU 1004   

Beschrijving

Jan moet bij een boer varkens hoeden, laat een stel verzuipen, snijdt van de anderen de staarten af en steekt die in de modder. De boer is boos, ranselt de jongen, die hard wegrent, het bos in, waar hij op een licht afgaand bij een rovershuis komt, waar een oude vrouw hem wijst op een wondersabel, dat er hangt, en dat hij alle rovers de kop laat afslaan. De verloste vrouw geeft hem een zakje met erin gesneden stro, waaruit op het bevel: "Heraus!" soldaten komen, en een helm, die 7 kanonskogels afvuurt als je hem schudt. Jan biedt zich aan aan de koning om hem van de vijand te verlossen, wordt erheen gebracht en jaagt met zakje en helm de vijand de rivier in. Hij krijgt de dochter van de koning tot vrouw, gaat voor het huwelijk met haar naar zijn oude huis, een schijthuis, en 's nachts gaat de koningsdochter met de koetsier ervandoor, maar Jan vindt dat niet erg, want hij heeft geld genoeg voor zijn leven.

Bron

Vertellers uit de Liemers samengesteld door A. Tinneveld, Wassenaar 1976, p.133-137.

Commentaar

Onder de Beeldknop van TINNEV192 bevindt zich een foto van Bart van Bindsbergen
Hogs in the Mud; Sheep in the Air & AT 0576 The Magic Knife & AT 0576C The Magic Saber

Naam Overig in Tekst

Jan    Jan   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20