Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

VVUNL317 - Ein sage oet de Bronssemerhei

Een sage (almanak), 1958

Hoofdtekst

Ein sage oet de Bronssemerhei

Wat hie verteld waerdt, mót sjrikkelik lang geleie zin; zeker veur Napoleons tied en veurdat de Kozakken hie hun paerd aan de krubbe vastbonje bie de boeren en buurkes oet dit landj.

Kort bie de 'Vogelezank', wo 't sjeif gezakt huske và Simke de bessemebinjer nog lang gesjtangen haet, waor effe boeten den dennebosj nog ein anger brekske en dao woonde moôrzeel allein Jan Dozy. 't Waor eine rare patroon mit eine vraeme naam. Die và Rompe zagte, dat Jan Dozy einen awe soldaot waor, dae hie in den Eustenrieksen Tied waor blieven hange; veer waoren in daen tied noots lang vrie van doortrèkkend krijgsvouk. Hae haw zich veur wenig dukate dat verlaote brekske gegolje en 't zelf get opgeflikt. Nao ènnige jaore kantj 'r de sjpraok van de sjtreek, al waor het dan mit get vraemen tongval. Hae dei mit väöl henjigheid alle muigelik boerewerk op de boerehäöf, wo ze 'm in daagloon vraogde. Op Gen Hoes in Bronssem tuunde-n-hae de däörehègge es den oethaot dao waor en hae holp de sjeper bie 't sjaere van de sjaop. In de Sjilvender busj maakden hae dennesjanse, mer sjtruipde-n-ouch dao op zienen tied eine knien. Es er zó ne knien te pakken haw krege, sjtouk 'r dae buut in de broukebaom, wo geine 'Garde de Chasse' 'm zou gezocht höbbe en trocht dan zoo mit de wouke leeg hangen, op heim aan.
In de winjter gong Jan Dozy oet daesje. Neit allein in Bronssem kos men 'm dan op gen sjuur aantreffe bie ein of angere boer, mer ouch op Gene Sjeidt, op Sjtriethage en in Nujenhage. Daag op daag gong 'r dan in de vruige mörgen, es 't nog duuster waor, de hei door en 's aoves weir terök. Hae holj van die lang en einzaam tochte en hae zong in de hei wat angesj nemes zong, veural bie nacht en ontied. Hae kantj de geheime van de Sjterrebach en van 't Heldewierkamp.
Jan Dozy waor 'n geweldige kaartmour. 'Belbroete' waor zie sjpeel en es 'r in Nujenhage taege den aovend de vlaegel aan de wandj haw gehange en zien aovendboterham achter gen tenj haw, góng 'r dèk nog in de Gruinsjtraot kaarte tot in d'r nacht. Dat begost jeder jaor zo rondj Sint Maerte en dat doerde, tot in 't vruigjaor gein aovende meei d'r aan zoute. Dië oet de Gruinsjtraot waoren ouze Jan te plat aan de kaart en hae kos neit dèk mit gewin heivesj gaon. Het gebeurde waal, dat ziene gansen daesjloon van 'n waek en meei d'r aan gong en dat 'r geine boesj meei op zak haw es 'r laat de hei door koum. Dan vloukde-n-hae in de hei hel-op en dan dacht hae aan wat de pesjtoor và Bronssem 'm èns haw gezagd: 'ne zuper krigt èns genogt, mer eine kaerter noots. En weir vloukde hae, dat 't sjalde taegen den Auverberg op en in de weirsjal mènde-n-hae 't lachen te heure van de auvermennekes, die oet hun häölder koume en de hei doortrochte.
Ens op 'nen aovend, 't waor daags veur Driekeuninge, waor 't sjandalig mis gegangen aan de kaart en d'r lèste sjtuver oet 't bujelke haw 't häöm gekost; de mismoud zout 'm bès in de kael. Gein äörtje geldj meei i gen tesj en ouch niks meei in zie kaud brekske: ermoud waor noe troef en gein harten of sjöppe. Kort bie 't Heldewierkamp bleif 'r sjtaon in de klaore maonesjien en zocht veur de leste keer in zie bujelke en zien tessje. Niks, 'geine koperen helder'! Doe reip Jan Dozy, wat 'r zo laeve nog neit haw geroupe: 'Der duvel maag mich helpe!'
De sjwarte is gauw geneud en hae leit zich dan ouch neit lang wachte. In èns sjpeurde Jan Dozy, dat 'r neit meei allein waor in de einzaam hei. In de witte maonesjien zoug 'r naeve zienen eige sjeim nog 'nen twede van eine, dae kort achter 'm mous zin. Mit 'ne 'rop' drede-n-hae zich òm en dao sjtóng vast bie 'm einen heer in 't sjwart mit 'ne lange flankert aan. 'Wae bes-doe?' zagt Jan. ''ne Gouwe kameraod, dae dich helpe wilt, es-te deis wat ich zègk,' zagt de sjwarte. 'Höbs-doe-missjien boesje veur mich?' zagt Jan dao-op. 'Meei es doe drage kóns,' kraakde de sjtöm van de sjwarte. Jan Dozy sjoeverde zich, wie de vraeme in de maonesjien 'm recht in de ouge keek: dae blik versjnirkde-n-'m de zeel. Hae wol zich zaegene, mer de sjwarte sjnapde-n-'m de handj vast. 'Kiek èns hie naeven dich,' zagt 'r en Jan Dozy keek en zoug eine vruchtesjaepel sjtaon, opgehuipt vol zilvere daaldesj. 't Kós 't haufvaat waal zin và Sjtriedhage. Wo koum dae sjwarte dao aan en wie waor dae hie kómme?
Wat deis-te es-te opèns de riekdom veur 't pakken höbs en noots angesj es ermoud gekend höbs? 'Wat mót ich daomit,' zagt Jan en de sjweit brouk 'm oet, al waor 't winjterdaag. 'Loester goud,' zagt de sjwarte, 'ich geef dich "opgehuipde" maot en... huuj ei jaor op dit oer in d'r nacht krieg ich hie "gesjtreke" maot teruk mit daaldesj. Is dat neit sjoon? Noe kons-te kaarte taegen de kremesj van de Gruinsjtraot op en nemes zal dorre riskeiren aan de kaart, was doe riskeirs. Allein, ich krieg huuj ei jaor dae sjaepel gesjtreke maot terök, ofwaal... dien zeel.'
Jan keek 'm aan en hae keek ouch nao de blinkende riekdom naeve zich. Den duvel holj de klauwhandj op veur den handsjlaag bie dit vraem contract. Doe kneep Jan opèns de ougen toe en dei den handjslaug. 'Akkaord', reip hae d'r duvel toe. Doe dósj 'r de satan weir aankieke. Ongerwiel zat hae zich op gen kneie bei 't opgehuipde vaat daaldesj en zagt: 'Kameraod, doe zóls waal niks d'r taegen höbbe, dat veer hie op sjtaonde vout geliek tèlle: 't haet nog noots emes geklaagd, dat 'r te vruig betaald woort. Wat zou veer nog wachten tot taegen 't jaor?' Den duvel sjpiede vuur en vlam, wie 'r begreep wat hie gong gebeure. Jan Dozy sjarde mit zien twee lang erm, just wie de boeren dat mit hun vruchten doen, de sjaepel gesjtreke geliek. Het opgehuipde rolde d'r naeven in de zandj. Doe zagt 'r teagen de sjwarte, wiezend op de sjaepel: 'Dao sjteit wat dich toekumt, krieg 't dich en maak, da's te vort kums.' Noe zaegenden hae zich mit ei groot onhenjig kruts; eine sjlaag door de sjtil hei, solfersjtank en 't vaat mit daaldesj toemelde mit ein sjwarte vlek d'r achter door gen locht. 't Opgehuipde haw satan motten achterlaote en Jan Dozy haw zie leif leid óm alles heim te kriege. Hae völde zich ziene budel en alle tessje mit de daaldesj. Doe waor nog zo-väöl euver dat 'r zien patsj mous völlen om alles te vervuire.
Noe mous Jan Dozy zeen, dat 'r zie veilig nest in 't brekske neit wied và Vogelesang bereikde. Onbewaoge sjtóng de maon aan den hemel en verzilverde de zandjberg en hie en dao 'ne kale birkesjtroek. Wied in de busj aan de Sjilvender heikantj joechelde de bosjuul, es went hae deilde-n-in de sjpas, dat Jan Dozy d'r duvel ein gebakken haw.

Onderwerp

AT 1182 - The Level Bushel    AT 1182 - The Level Bushel   

ATU 1182    ATU 1182   

Beschrijving

Jan Dozy, een vloekende kaartspeler, een oud-soldaat, spot 's nachts op de Heldewierkamp: "De duivel mag me helpen!" Een heer in het zwart met een lange flankert aan biedt geld en vraagt over een jaar een afgestreken maat terug; Dozy strijkt de maat af en geeft hem die meteen terug en maakt een kruis, waarop de duivel in zwavelstank verdwijnt.

Bron

Willem de Blécourt, Volksverhalen uit Nederlands Limburg, Utr./Antw.1981, 161-163 N°8.6

Motief

G303.6.1.2 - Devil comes when called upon.    G303.6.1.2 - Devil comes when called upon.   

G303.5.1 - Devil is dressed in black.    G303.5.1 - Devil is dressed in black.   

K223 - The level bushel.    K223 - The level bushel.   

Commentaar

1958
Motieven:<br>
G303.6.1.2 Devil comes when called upon<br>
G303.5.1 Devil is dressed in black<br>
K223 The level bushel
The Level Bushel
W.J. Vromen, in: Veldeke jg. 33 N°182 (1958), 22f

Naam Overig in Tekst

Jan Dozy    Jan Dozy   

Heldewierkamp    Heldewierkamp   

Simke    Simke   

Bronssem    Bronssem   

Gene Sjeidt    Gene Sjeidt   

Sjtriethage    Sjtriethage   

Nujenhage    Nujenhage   

Gruinsjtraot    Gruinsjtraot   

Sint Maerte    Sint Maerte   

Vogelesang    Vogelesang   

Eustenrieksen    Eustenrieksen   

Auverberg    Auverberg   

Sjterrebach    Sjterrebach   

Naam Locatie in Tekst

Rompe    Rompe   

Sjilvender bos    Sjilvender bos   

Driekoningen    Driekoningen   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:22