Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

CBOEK436 - De Amersfoortsche kei

Een mop (brief), zondag 03 mei 1903

Hoofdtekst

De Amersfoortsche kei

Men schrijft ons uit Utrecht:
Het zoeken naar den vermaarden kei te Amersfoort wekt terecht belangstelling. Schrijver dezes herinnert zich nog zeer goed in zijne jeugd - met de kinderen van de toenmalige stadsbaas Esveld (tegenwoordig heet zoo'n functionaris architect-directeur van gemeentewerken, of zoo iets) - gespeeld te hebben op den steen, die in dien tijd nog boven de oppervlakte van het plein zichtbaar was. Maar misschien was dat toen al een andere steen, hoewel hij een zeer grooten omvang had, en er algemeen van verteld werd dat het de kei was, die Everard Meyster, de bekende zonderlinge jonkheer, erheen had laten sjouwen, nadat hij door een eigenaardig opschrift de Amersfoorters had bewogen het gevaarte met ontzaglijk veel moeite om te keeren, waarna zij tot hunne ergernis te lezen kregen:
Hé, wat ben ik blij,
Nu lig ik op mijn andre zij.
Dat de heele geschiedenis, welke zelfs in prent is vereeuwigd, enkel legende zou zijn, is bijna niet te gelooven.

Men schrijft ons uit Amersfoort:
Zaterdagochtend* omstreeks zes uur is de Amersfoortsche kei weder aan het licht gekomen, nadat men verscheidene dagen vruchteloos had gezocht. Reeds sinds een 20tal jaren werden er pogingen in het werk gesteld om de kei, die sinds 1674 onder de Varkensmarkt aldaar verborgen lag, aan het licht te brengen. Eindelijk is het de commissie, die naar aanleiding van het in de jaarvergadering van de Oudheidkundige vereeniging Fléhite van 1897 den 22sten Mei van dat jaar werd benoemd en die thans bestaat uit de heeren O. G. H. Heldring (voorz.), te Renkum, A. M. Kollewijn Nzn. (secr.), C. B. Kok (penn.), J. Bolk, H. W. van Esveld en J. E. van Eybergen, te Amersfoort, jhr. W. H. J. van de Poll, te Zutphen, dr. H. J. Reynders en B. H. van Ruyven, te Amersfoort, J. Schulman, te Amsterdam en W. R. Schwemmer, J. Sinnige en A. M. Tromp van Holst, te Amersfoort, gelukt het plan ten uitvoer te brengen.
De gemeenteraad van Amersfoort heeft zooals men weet toestemming gegeven tot het plaatsen van den kei in een der plantsoens.
In een besluit van Karel V van 15 juni 1545 wordt reeds van den kei gewag gemaakt. De toenmalige bewoner van "Nimmerdor", Jhr. Everard Meyster, dezelfde die te Utrecht het zonderlinge huis op den hoek der Keistraat deed bouwen, heeft het initiatief genomen het reusachtige steenblok naar Amersfoort te doen brengen, waar het dienen moest als monument, waarschijnlijk als een herinnering aan den vrede, te 's-Gravenhage in 1559 met Portugal gesloten, immers "Door het sluiten van deezen vreede hadden de Nederlanden niet alleen onderling, maar ook met geene vorsten van Europa het minste geschil, waarom zij de wapenen moesten voeren." (Van Loon, Ned. Hist. penningen).
Aan een oude spotprent ontleenden wij het volgende:
"Kort verhael van de Key-treckingh."
Naer dat Joncker de Meyster door veel verscheide gedichten de luijden hadde gaende gemaekt van de selve vervoeringhe binnen Amersfoort en suck oock met Biljetten aanslaen laten dat op Dinghsdagh, zijnde den 7 Junij 1661, dat de leste volvoeringe van sijn toesegginghe tot lust der Aanschouwers soude voltrocken worden, alzoo hij ghewedt hadde met sijn Mackers om drie duijsent guldens en met die voorwaerde alleen met menschenhanden binnen de Stadt te brengen; soo is den heer Meijster van den Keij uijt Amersfoort komen rijden met een Baniere waer in sijn wapen stondt en Trompetters stracks wiert hij van veel volk gevolght sulcks dat men van Koetsen, Wagens en Peerden en gedrangh en stof qualijcq sien kon en het Keijtrecken ging aan bij de Amersfoortsche Treckelingen die niemandt vreemts d'eer gunden om mede te helpen trecken en begeerden deze Romeijnsche daedt voor de Heer Meijsters Keij der Keijen alleen te doen; een kar met Bier en Kraekelingen solageerde deze manhafte Keijtrekkers; eijndelijk is binnen Amersfoort ontfanghen, het ghedrangh was groot en wonder dat geen meer ongeluck geschiedt als een Persoon beijde sijn beenen afgeslepen van de Keijslede en een ander sijnen arm aen stucke waer toe een wijs Genees-meester vereijscht wert."
Werden bij de feestelijke inhaling gedenkpenningen gestrooid, reeds in 1664 werden spot- en schimppenningen geslagen. Allerwege ging men met de keitrekking den spot drijven.
Vooral was dit het geval, toen de Franschen in Amersfoort verblijf hielden van 8 Juni 1672 tot 13 November 1673. De vroolijke Franschen hebben zich met den kei vermaakt en zoozeer was de kei een steen des aanstoots geworden, dat de magistraat aanstonds na hun vertrek de kei liet wegruimen. Daar vervoer te moeilijk was liet men hem zinken. Den 1en Mei 1674 plantte men op de plek, waaronder de kei lag, den Meiboom met het opschrift:
Hier ligt nu Meijster's kei. Men heeft hem hier doen zinken.
Nu zal dat zotte werk niet meer bij vreemden stinken,
Waardoor zoolang die kei van Meijster was vermaard,
Tot spijt en schand; maar nu men weer bedaard,
In plaats der groote kei een meiboom heeft geplant,
Nu triumpheeren weer de wijsheid en 't verstand.
Alle pogingen om de keiklucht geheel in den doofpot te stoppen zijn niet gelukt. De Amersfoorters behielden den naam "keitrekkers".
In 1859 vond men den kei terug bij het leggen der gasbuizen. Sinds dien zijn herhaalde pogingen tot ontgraving in 't werk gesteld, die thans eindelijk met succes zijn bekroond.

* 2 Mei 1903

Onderwerp

AT 0926B* - Turning over the Block of Stone    AT 0926B* - Turning over the Block of Stone   

Beschrijving

Een jonkheer wist de Amersfoorters ertoe te bewegen een ontzaglijk zware kei om te keren en toen lazen ze tot hun ergernis: 'Hé, wat ben ik blij. Nu lig ik op mijn andre zij.'
(met nog meer berichten over de Amersfoortse kei uit de krant)

Bron

Collectie Boekenoogen (archief Meertens Instituut)

Commentaar

3 mei 1903 en 5 mei 1903
Turning over the Block of Stone
Verteld door iemand uit Utrecht, geplaatst in NRC; en iemand uit Amersfoort (als reactie?)

Naam Overig in Tekst

Everard Meyster    Everard Meyster   

Fléhite    Fléhite   

Heldring    Heldring   

Kollewijn    Kollewijn   

Bolk    Bolk   

Eybergen    Eybergen   

Poll    Poll   

Reynders    Reynders   

Ruyven    Ruyven   

Schulman    Schulman   

Schwemmer    Schwemmer   

Sinnige    Sinnige   

Tromp van Holst    Tromp van Holst   

Karel V    Karel V   

Nimmmerdor    Nimmmerdor   

Romeins    Romeins   

Fransen    Fransen   

Naam Locatie in Tekst

Utrecht    Utrecht   

Amersfoort    Amersfoort   

Esveld    Esveld   

Varkensmarkt    Varkensmarkt   

Renkum    Renkum   

Kok    Kok   

Zutphen    Zutphen   

Amsterdam    Amsterdam   

Keistraat    Keistraat   

's-Gravenhage    's-Gravenhage   

Portugal    Portugal   

Nederlanden    Nederlanden   

Europa    Europa   

Loon    Loon   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:22