Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

GGZWAAF1

Een sage (mondeling), dinsdag 10 februari 2004

boek03.gif
GGZ2.jpg
draak6.jpg

Hoofdtekst

Mensen, zoals gezegd, een troubadour vertelt verhalen, legendes. En om om toch deze avond toch een bietje een cultureel karakter te geven zodat u zegt: 'Nou, ik goa toch met wat bagage noar huus hinne,' [publiek grinnikt] een legende over het ontstaan van Gelderland. De Veluwe hoorde bij Gelderland [...] Het is een heel oud verhaal. Het dateert uut achthonderd jaar na Christus. Het spijt me voor u mevrouw, maar ik goa langzaam ôver in 't dialect, want dan isse veul smeuïger. Achthonderd joaren noa Christus, twaalfhonderd joar geleên, was heel het grondgebied ten noorden en ten westen van Keulen was het eigendom van keizer Karel de Kale. Weurumme de man zo heet'n weet ik nie [...] maar die man was wáánzinnig rijk, die was, die had aanzienlijke landerijen ôveral, zelfs in Spanje. En hij was er graag, niet allenig vanwege de sinaasappels, de mooie meisjes, het lekkere klimaat, maar ook omdat d'r in dee tied, hier een monster wär. Een knoert... Een knoert van een draak [publiek grinnikt] die met gemak bôven de Dom van Utrecht uut kon kiek'n. As dee d'r in dee tied è wès was. [publiek grinnikt] Hij was van 't begin tot an het ende zo'n honderd, honderdvieftig meter lang. Helemoal bedekt met gruune, gelei-achtige schubben, en met van die felle rooie ogen, van die lange tanden van vieftien, viefentwintig centimer lang en een stinkende, ruftende adem. As 'ie kwijlde, verdorde alles veur em op de grond en hie kon vuur spuwen als de beste. Op een zunnige dag met de wind met hoal'n met gemak honderd, honderdvieftig meter. [Had è niks geen meujte mee.]
Noh, ie kunn'n oe veurstell'n, zo'n groot dier hèf veul neudig. Hij vrat dan ook alles. Hij vrat dan ook alles wat 'em veur de voet [?] kwam, mens'n, dier'n, koelkast'n, maak'n nie uut, floep [hoog geluid], alles ging noar binn'n. [Publiek lacht]
Duhus, de bevolking dee was natuurlijk as de dood veur 'em. Ja natuurlijk! Maar iedereen had wel een familielid, een kennis, die ten prooi was gevallen aan den draak. Maar op een gegeev'n moment, koom'n dr vief boer'n bie mekoar en zegg'n: 'Dit is te gek. Dit is te gek, het lûp werkelijk helmoal de spuigaten uut. Gisternoavnd is tante Annie opègeet'n. Zo kan 't nie langer. Zo kan et, et, et mut eh eh, zo kan et niet... Wie mut wat doen!' En dat deed'n ze. Ze ging'n naar een klooster toe. En ze vroege an de monnik, of dee niet een brief wol skrieven, want dat konne ze zelf nie, ze zaat'n in dee tied nog nie op school, dus skrieven konne ze niet. Dus ze vroege an de monnik of dè niet een brief voor hun wou skrieven. De monnik dee gink an de gang, dat ding werd gekopieerd en opgestuurd an de ridders [... onhoorbaar vanwege gelach publiek]. Dat za'k efkes uutlegge, [moeilijk verstaanbaar vanwege geroezemoes publiek] want doar is altied nogal wat verwarring eh... over [...] Dat kopiëren: eene las veur en de rest dee skreef 't af. [Publiek reageert: 'Aah.'] Zoo ging dat. [Geroezemoes, toeschouwer zegt: 'Monnikenwerk.' De verteller reageert:] Ja monnike, precies, ja, precies. Precies! Na, dus dus en en al die brieven die werden opgestuurd aan den ridders in den wijde omgeving. En in den brief stond: 'Bevrijdt ons in godsnaam van den draak want wie bunt zo bange.' Na, noe was d'r in dee tied nog geen Studio Sport, d'r waar'n nog geen Olympische Speel'n, dus wu'j as man een beetje naam maak'n, dan mu'j d'r wat veur doen! Dus meenig ridder trekt zienen harnas an, gript ziene lans, springt op zien peerd en drrt drrt drrt drrt ten strijde teeg'n den draak. 'Draak, hier kom ik an!' Drrn drrn raats! [Publiek lacht] Krats. Da beest dat had een pantser we van een dree centimeter dik. Doar kwammie met zo'n lans niet deurhèn. En die ridder werd met huid en haar, paard en al opegèt'n deur dat draak. Vele gingen, niemand kon het [...] Dus ie kunt oe veurstell'n dat er in de loop der joarn steeds minder vriewilligers waar'n um ten strijde te trekk'n tegen den draak. [Publiek lacht] Ze waar'n d'r niet meer of ze durv'n niet. Maar den draak, opgekieteld deur dee ridders, et spannende spel van krieg ik ze te pakken, het pikante smaakje van dat zweet in dat zadel, die kreeg d'r skik van! Dus dee geet nog heviger as ooit tevoor hier tekeer in de umgeving. En eigenlijk waren die boer'n van de règ'n in de drup tereg ekoom'n. En ze werden bang. Ze werden gruwelijk bang. Ze werden zo bang, dat ze niet meer op de velden durfden te werken. Ze werden zo bang, det ze niet meer achter hun kuddes te hollen noar de heidevlaktes. Ze waren zo bang, dat ze soms wel een kwartier in de deuropening stonden als ze alleen maar naar 't huusken hinn' mossen. En dan vrogger was dat buut'n. [Aj ooit wel es boot'n hemm' èhad, dan snappie ...] [Publiek lacht] Wat gebeur'n d'r? Hongersnood en de winter lag op de loer. En de mensen die raakten volledig in paniek. En wat werd d'r edoan? Er werd een vergadering belegd. Een vergadering in het kasteel van de graaf van de Graafschap. En veur degeene die dat niet weet, de Graafschap is een onderdeel bie ôns in de Achterhoek. En iedereen die d'r mee te maak'n had, dee môs d'r hinn. Dus iedereen boov'n de achttien tuttuttuttut 's oavonds in het duuster noar het kasteel. Ja natuurlijk in 't duuster, want doar zit dat beest. Afijn, zee komt doar binn'n, lange tafels. Iedereen geet doar zitt'n, ze krieg'n almoal 'n kupken koffie met een krakeling. En tien minuten later tatataratataa doar kumt den graaf met ziene gevolg kump binnen. Hij vrug um stilte en toen zegge: 'Beste mensen. Ik heb u laten komen, want... Ik weet het niet... Ik weet het niet. Ik heb mijn beste ridders heb ik er op uitgestuurd om een monster te bestrijden, maar niemand is teruggekeerd. Ik weet het niet meer! En daarom heb ik u laten komen, want laten we eerlijk zijn: meer mensen weten d'r meer als één alleen. Daarom bid ik u, smeek ik u, als iemand van u een suggestie heeft, een idee, hoe klein dan ook, laat 'ie dan wat zeggen, want misschien is dat nog net de oplossing voor ons probleem, de oplossing tegen die draak. Heeft... iemand... van u... een idee?' [Lange stilte] Nou, net als toen. [Publiek lacht] Het bleef heel lang stil. Maar ook... sorry? [Moeilijk verstaanbare interruptie publiek, waarschijnlijk: 'Zee verstonn'n et niet, want 'et was niet plat.']. Joa, maar aj wilt... aj wilt, dan verstoan ze 't wel. [Publiek grinnikt] In dit geval wel. Maar uuteindelijk stond er heelemoal achter in de zaal stond er een old boertjen op dee zien hand opstak. 'Hendrik! Ooh, Hendrik, kom naar veur'n. [Nadrukkelijk ABN:] Komt naar voren.' [Publiek lacht. Verteller zet trillerig stemmetje op] En doar komt den Hendrik an. En Hendrik [...]. Je, ik weet niet of 't is [kreunt] huhuhuhuhuhu, maar wie mut wat doe huhuhuhuhuhu. [Publiek lacht.] Wa... want as wie niks doe, huhuhu goat wee d'r allemoale an, huhuhuhuhuhu. [Interruptie publiek: 't Liekt wel een ?, publiek lacht. Verteller eigen stem] Lach niet zo, die man die heeft een gebrek! [Publiek lacht door] Doar kanne toch niks an doen! [...] Dee man dee zeg: 'Huhuhuhu, [publiek lacht] As wee noe 'es alles bie mekaare schraap'n wat we kunn'n missen huhuhuhu [publiek lacht] um toch de winter deur te komm'n huhu en wie... wie wie wie betaalt dat an dat draak huhu as een soort belasting huhu, as 'n, as as een schatting za'k maar zegg'n huhuhuhu, misschien lutte ons dan verder met rust huhu en dan kunn we tenmeins'n nog op de velden werken en redden wat er nog steet huhuhu. Want as wee niks doot, goat we d'r allemoale an.' No, kom een Achterhoeker niet an zien grond of an zien vee, vindt ze niet leuk. Argens anders ok nie, maar bie ons ok nie. Maar niemand had een better plan en deurum ging'n een paar mens'n ging'n overleggen met den draak. En dat beest was liever lui as moe en d'r werd toen afespreuken loan we zeggen dat ze moss'n betaal'n zeuventig koei'n, dartig varrekens en viefentwintig schoapen. As ze dat betaal'n, dan zolle hun met rus loat'n, moar den kudde moes verzorgd worden deur een boerenmeisje, want hij hield van vers vlees zo in de loop van 't joar en dan hemoale op 't ende werd dat deerntjen dan asnog as toetje opegeet'n deur den draak. No, met die boodschap kwaam'n ze weer terug bie de bevolking. Dat van dat vee dat vonn'n zee wel heel erg. [Stilte] Meisjes waar'n d'r zat in dee tied. [Publiek grinnikt] Ja nee echt woar! Geen radio, geen teevee, met 't duuster de beddekaste in [publiek lacht] nou ja, dat hoef ik veerder niet uut te lègg'n. Meisjes waar'n d'r zat. Waar'n d'r zat! Zo konn dat ook gebeuren en een paar dagen later alle boerenmeisjes uit de wijde omtrek zich verzamelden op de binnenplaats van het kasteel. En door middel van strootje trekken was iemand de klos, want d'r was natuurlijk geen vrijwilligster. Ie snapt woarumme. En het arme kind dreef weer een dag of wat later dee kudde richting de voerplaats van den draak. En zo ging het elk joar. Elk joar werd die kudde verzameld, elk joar was een meisje de klos [...] Joar in, joar uut. Vuuf joar ging veurbie, tien joar ging veurbie en iedereen was toch betrekkelijk tevrèden, behalve dan de meisjes maar die hadden in dee tied nog niks te zeggen. Maar in den dertiende jaor... De ene ramp noa de andere. Mond- en klauwzeer bie de beest'n, BSE-ziekte, loan' we [...], varkenspest bie de varkens, kippen werr'n ok verkouw'n, slagregens verniel'n de oogst, kortom, zee konn'n het niet betaal'n. Zee konn'n het met de beste wil van de wereld konn'n ze het niet betaal'n. En [...] Dus dee boer'n [...] 'O gottegottegot wat doen wie noe, wat doen wie noe?' D'r werd weer een vergadering belegd in het kasteel. Weer hemoal almoal in het duuster doarhinne, allemoal een kupken koffie, krakeling kon d'r niet meer af. Weer kump de graaf binnen en vreug veur de tweede keer: 'Heeft iemand een suggestie?' En prompt steet d'r in het midden steet d'r een boerenvrouw, middelbare leeftied, een zekere Hanna. [Interruptie vanuit publiek: 'Ja.] Ha... jah mevrouw [Publiek lacht, er wordt even door elkaar gepraat] Nou ja, ze heette Hanna. En Hanna dee zeg' eigenlijk meer tegen de bevolking um heur hinne: 'Hee jongs, woarum geev'n wie niet de dochter van de graaf? 'k Bedoel, 't is nie alles, 't is toch efkes iets meer as een boerenmeisje.' En noe mu'k d'r bie zègg'n, de dochter van die graaf, die prinses, was een ongelofelijk mooi meisje. [Stem uit publiek, geen reactie. De verteller spreekt nu heel snel] Ze had goudbruine lokken, ogen als [beren] die niet konden jokken, een mond zo zacht als honing, [...] zo scherp als mes en haar vader was de graaf en zij was de prinses. [Uit het publiek: 'Zeg dat nog eens.' Publiek lacht.] Ze had goudbruine lokken en ogen als [beren?] die niet konden jokken, een mond zo zacht als honing, [...] zo scherp als mes en haar vader was de graaf en zij was de prinses. 'Joa,' zeggen die boeren. 'Tuurlijk! Ssstom, tuurlijk! De dochter van de gra... Iets minder vee en die... Dat doe... De dochter van... Tuurlijk! [zingt] De dochter van de graaf, de dochter van de graaf, taratataa, de dochter van...' 'Nee,' zegt den graaf, 'hahahahahaha, doar kump niks van in.' 'Dat geet wel deur.' 'Nee, dat geet niet deur.' 'Dat geet wel deur.' 'Dat geet niet deur,' en toen kwam dee boeren overend, knuppel in de hand'n richting den graaf. En zegt tegen 'em: 'En weurom onzen dochter wel en denne van oe niet, huh?' En doar zit wat in. Afijn um een lang verhaal kort te maken, de graaf offert het leven van zienen dochter op veur het welzijn van et volk. En zo heurt het ook. [Fluistert] Zo heurt het ook. Een paar daag'n later ku'jj dan nog dat mooie meisje, die prachtige prinses die trappen zien ofdalen van da kasteel. Spierwit, transpireren als een [otter, publiek grinnikt, 't hoar een meter op de zolder op èsteuk'n], simpel wit jurkjen an, sandaaltjes aan de voeten, sjaaltje om de schouders, koffertje vol lingerie in de linkerhand, [publiek lacht, ...] privecollectie. En zij loopt tussen die zwijgende boerenmenigte door, ze maaken plaats voor heur. Ze binn'n almoal doodse stil. [...] kudde op te driev'n, richting de voerplaats. [Stilte] Sneu hè. [Publiek grinnikt] Maar gelukkig leefde d'r in die tijd een koenen jonge ridder. Ah, doar hawwe 'em. Doar hawwe 'em. Wichard Lupold van Pontis. Loawe eerlijk weez'n, zo'n naam verzinn' ie nie. [Gemompel uit publiek] Ja, Wichard Lupold van Pontis. Hij was van adel, maar dan ha'j 't ok zo'n beetjen èhad. Hij was eigenlijk, was 'ie heel arm, heel arm, hij had speculeerd op de beurs [..., publiek grinnikt] Hij was echt straatarm. Het enige wat è had was een old harnas en een lans, dee had è arns in een kringloopwinkel op de kop ètikt. En verder had è achter in de schure een old dampig peerd van zeuventien joar old stoan. En dat beest dat heette Liesbeth. En dat was het enige wat è had. En dampig betekent dat 'et bees een bietjen last had van astma. Hij rochel'n en piep'n als een olde stoomtrein. [..., publiek grinnikt] Hij had ook geen geld um een oander peerd te koop'n, hij was al blie datte een peerd had! [...] En dat was et enige wat è had, een old harnas en een old peerd. Maar wat è ook had, was een oogje op die knappe dochter van die graaf. Ooo, hij had er een keer op een toernooi èzien en oohh... de oohh... de oren van die meid. Maar hij wist dat 'ie geen kans maakten, zee was zo rieke en hij was zo arm. Hij kon 't wel schudd'n. Maar toch dreumde hij dag en nacht van dat kind. Dag en nacht spookte dat kind hum door het hoofd hin. [...] Hij raak'n heur niet kwiet, d'r kwam geen andere deerne veur in de plaats. En toen hee heur'n det dat meisje die kudde wegbrach naar den draak, toen dagge: 'Doar kump niks van in. Ik trek ten strijde tegen den draak. As ik win, mag ik misschien met die meid trouwen. En zo niet, als dat meidje mut sterven, wil ik ook niet meer.' No, is dat liefde of niet? [Publiek: 'Ware liefde.'] Nou kiek, dat bedoel ik maar. Dus hee trek zienen harnas an, hee griept zien lans, hee springt op Liesbeth en hee achter die kudde an. Drrn drrn drrn. 'As ik maar op tied kom, weet je wel. Want ja ie kenn'n die verhaal'n wel, as dee draak dat prinsessien [...] achter in dee grot en zo, dan wurd 't nog een stuk meuilijker en zo, nee ik mut zorg'n dat ik eerder bie die draak ben'n as die dier'n.' Drrn drrn drrn en Liesbeth liep uutstekend. [...] Hij ging, zoo steuf è langs dee boer'n bevolking hinn'. Die zien 'em gaan en die hep zoiets van: O gottegot, dat geet niet goed. [Verteller roept:] 'Pontis terug, niet doen,' zee veul'n aan hun water wat è van plan is hè, 'Pontis niet doen, ie verpest alles! Kom terug, goat noar u moeder en schiet op! Wegweez'n!' [Verteller maakt onduidelijke geluiden, publiek lacht.] Hee maar deur, en maar deur en maar deur. En vlak veur die voerplaats van die meid, ofeheh, van die draak... [publiek lacht, uit het publiek: 'Ja, dat komt later!'] Jajajaja, [publiek lacht door] ik kom doar op terug. Na, vlak veur die voerplaats van die draak steuf hij die kudde veurbie, hij zwaait nog noar dat meisje en hij brult nog: 'Veur oe doet ik dat, veur oe, onthold dat as 'k et noa mag vertellen!' En dan kump è bie de voerplaats. Een grote, zwartgeblakerde zandvlakte. Himmel an 't ende zit hij den draak liggen, lekker in het zonnetje. Maar dee draak dee wurd wakker van dat hoevegeklepper en dat gerammel van dat harnas, da was niet van plastic dus dat kleppert en rammelt aan alle kanten. Dus die draak dee wurd wakker, dee zit doar dee ridder ankommen en dee denkt: 'Hè nonderju, mienen aovondmaal kump mien zo op de bek [..., publiek grinnikt] Da's leuk, da's mooi.' Dus dee krabbelt wat overeind en [verteller maakt keelgeluid] hij gooit 'em een eerste vuurbal tegemoet. [Verteller maakt fluitend geluid], fluitend, op Wichard af, maar hij kon nog net bukk'n. [Verteller maakt keelgeluid] Wichard brult: 'Draak, mien mo'j hebb'n!' Kom op [verteller doet kreet]! Lans noar beneen. Hij klemt zien knieën um zien peerd en fluustert d'r teeg'n: 'Kom op Liesbeth, zaam'n kunn'n wie 'et!' Dan richtte zien blik op den draak en geef zien peerd de spoor'n. [Fluisterend] Tagadammm... tagadammm... tagadammm [publiek lacht, reageert: 'Nou nou.'] Old peerd. [Publiek lacht] Ondertussen is den draak weer overeinde èkrabbeld. En hij stampt enneh... op de grond, en hij bulder'n en hij dee, want dit dut 'em denk'n an de tijden van weleer. Dertien joar geleed'n toen hee nog achter dee ridders anzat, 't spannende spel, 't pikante smaakje van et... Dus hij kreeg d'r schik van [verteller maakt geluiden die de vreugde van de draak weergeven, dan keelgeluid] en weer een vuurbal tegemoet, maar Wichard geet d'r dwars deurhinne. [Verteller maakt blazend geluid] Pluim vanneh de.. de helm afgeschoren en de bakkebaarden weg, helemaal zwartgeblakerd en Wichard die gilt natuurlijk om zichzelf moed in te peppen [verteller maakt geluid], dat peerd dut [verteller maakt hinnikend geluid] en zo stormt zie op 'em af. En hie richt die punt van dee lans op die opengesperde muil van die draak. Uut het verhaal dan weet è ondertussen wel det det de zwakke plek is in de verdediging van den draak. En hij geet steeds harder en harder op dat draak af. Nog een meter of vieftig afstand [...] en als 't niet um die meid was, wasse zeker [...] huus hin. [Publiek lacht] Maar hij geet... de dood of de gladiolen [publiek lacht]. De laatste tien meters stuurt hee dat peerd met de knieën, hij had dat dier goed onder controle weet je wel. Met beide handen richt hij die lans op die opengesperde muil. Hij ziet het zonlicht blikkeren op zien rooie ogen. Hij ziet het schitteren van die tanden tegemoet, die adem het is niet te harden, maar hij geet deur. En hij probeert die grote bek zo goed als mogelijk te volgen. Steeds harder en harder en harder goat ze op mekaar af en op een gegeev'n moment RRAATS! Krats. 't Beest dut net de kop an de kante. [Publiek lacht] Ie zollt 't... 't Zat zo mooi in mekaar, rrrt, 't beest deur de kop. Zou ik ook doen. [Publiek lacht]. Ik snap dat dier wel, ik ik... Ik snap het wel, maar veur Wichard is het wel heel lullig, want noe geet het allemaal mis. Dus die lans kump tegen dee hals van dee draak an en die brèk in honderd stukjes. Wat wi'j met zo'n tweedehands dink [dat kan natuurlijk nooit]. En deur de schok dundert Wichard van het peerd af, van Liesbeth af. Liesbeth had zo'n gang dus die stuitert nog een tiental meters deur en kiek die draak recht in de ogen en denkt: 'Ohoh... Dit ziet er niet goed uut. Hier klopt iets niet. Help! [...]' En dee maakt dat è wegkump de andere kant uut, eene streep in een stofwolk, huppekee dee kant uit. Die draak die ziet zien aovondmaal verdwijn'n en hèf zoiets van: 'Hee, kom terug, kom hier! Mienen avondmoal, be'j d'r besodemieterd! Kom terug!' [Publiek lacht] In drakentaal, dat snap 'ie natuurlijk wel. [Uit publiek: 'Jajaja.'] Dus dat peerd is gemotiveerd um d'r nog sneller vandeur te goan. En die draak dee zet zich in beweging um zien prooi asnog te pakk'n te krieg'n. Ondertussen hèf Wichard zich um en um en um èdraait en is in een slootje terech èkoom'n, en ziet die draak op zich afkoom'n en hij denkt: 'Mijn laatste uur is geslagen.' Maar wat hij niet weet is dat dat beest een bietjen kippig was, [hee had Wichard heelgaar niet èzien?]. Maar dat wisse niet hè. Dus hij zit dat [verteller maakt bang geluid], 'Hoe mut dat?' Dus hij valt op zien knieën en hij bidt een schietgebedjen tot z'n vader. En hij bidt een schietgebedjen tot z'n moeder en hij vindt eigenlijk toch wel dat hij met achttien jaar te jong is om te sterven, hij had met die mooie meid wel vuufentwintig kinderen in elkaar willen prutsen. [Publiek lacht] Ja, hij had nog zoveel leuke dingen willen doen. Een cursus macrameeën... en weet ik veul [...] En hij bidt en hij bidt en hij bidt en hij verwacht elk moment vermorzeld te worden door de kaken van dee draak. En d'r gebeurt niks... Dus hij bidt en hij bidt en hij bidt... [Stilte] Maar op een gegeev'n moment wurd è toch wel een beetjen nieuwsgierig, want hij heurt van alles. Tussen het bidden deur kiekt è es, efkes noar boov'n. En wat ziet è tot zien grote verbazing? Die kale grijze buik, die kale grijze pens van den draak die toevallig nèt òver dat slootje geschoven geet. Op dát moment! Dus hij denkt: 'Krieg noe wat. Dit is mien kans! Zo'n, zo'n kans krieg... Die onbeschermde... Zo'n kans krieg...' [Verteller maakt geluid] Hij pakt zien zwaard. [Za'k nog zorg'n da'k em nog te pakk'n kriege ook nog. ...] Hij weet, één kans, als è dee verprutst dan hèf 't hellemoal gehad, dan dan kan 'k 't wel schudd'n. Dus hee denk': ''Et mut noe wèl goed goan.' [...] rustig [...] rustig [..., stilte] honderdvieftig meter hè [uit het publiek: 'Jaja,' lacht. Lange stilte] Padaaa!!! Recht tussen de veurpoot'n deur, tussen de ribben, precies midden in het hart van die draak. En doar kon dat dier niet teeg'n. Dus die draak is dodelijk verwond. En die stampt op de grond, die buldert, [geet tekeer] zwiept met zien kop hinn' en weer, um te kiek'n woar zienen aanvaller vandaan kwam. [...] En hij spuwt vuur [verteller maakt geluid], en hij spuwt rook [verteller maakt geluid] en hij spuwt spaghetti [verteller maakt geluid, publiek grinnikt] Hij stampt op de grond, en hij buldert en hij schreeuwt want het dut zeer. Kweet niet o'j wel es een zwaard in oe hart heb ehad, maar dat dut zeer. Dat dut ech zeer. Dus dat beest is dodelijk verwond en hij brult en hij geet tekeer en iedere keer en... en hij zwiept en hij dut. En ondertussen sijpelt ziene levenskrachten langzaam uit 'em vandoan. Op een gegeev'n moment hij zakt deur zien veurpoot'n, hij zak deur zien achterpoot'n, [de verteller laat zijn stem tot aan de brul van de draak steeds verder aanzwellen] en dan hoalt è vanonder uut zien zieltjen, vanonder uut zien voetzoolen, dat laatste beetje lèvensenergie wat è nog hèf um veur de laatste keer um zien moeder te schreeuwen, um veur de laatste keer um zien vader te brullen, um veur de laatste keer te loaten heuren dat er achthonderd joar noa Christus draak hier zo'n draak hèf èleef, um veur de laatste keer de omgeving te loaten sidderen onder ziene magistrale gebrul, um veur de laatste keer te loaten heuren dat er è wès is. En hij spert dan ook die enorme muil van 'em lus en van onder ziene voetzool'n trekt 't laatste beetje wat è nog hèf veur die ene, ultieme brul en dan borrelend kumt er noar boov'n en en dan kumt er iets noar buut'n dat klinkt als: 'GEEEEELREEEEEE!' [Stilte] Of zoiets dergelijks. Doarnoa valt è opziet. Schuurt nog wat met zien magistrale kop in het zand. En doar [verteller maakt geluid] met een rookwolkje verdwijnt zijn zieltje in de hemel. En de draak is niet meer. Hartstikke dood. Hartstikke dood. No, ondertussen stonden dee boerenbevolking, dee stonden op een kilometer of anderhalf stonden die ze te wacht'n en te luusteren noar dat gevecht tussen Wichard en dee draak. Dee meens'n dee za'j heelmoal in paniek en: 'Dat rotjonk van Pontis hij gooit van alles in het waater, was è thuusebleev'n bie zien moeder, had è een cursus èvolgt, kan mien niet scheel'n, maar [...] Ze hadden 'em het liefst hadden ze 'em è gevierendeelt, o, met plezier. Ze hadden 'em het liefst met kont en kop in de uiel [olie?] èdoop. [Publiek lacht] 'Was è thuusbebleven man, hij verprutst... en noe geet dat beest nooit meer...' In een keer stil. Geen gegrauw. Geen geknap van botten. Geen gescheur van vlees. Niks, hemaol niks. Vogeltjes... Zee snap 't d'r niks van. [Stilte] En op een gegeev'n moment, noa een kwartiertje of zo, komt de eerste dappere dee komt noar veur'n en de rest d'r in zo'n sleep d'r achteran, ie kenn'n dat wel weet je wel. En dee komm'n doar bie dee voerplaats van den draak en die die, doar ziet zie dat beest ligg'n met dat zwaard in dee ribbenkast en Wichard die d'r net onderuut gekroop'n kump in een totaal verroest harnas, want d'r lag woater in dat slootje, dan krie'j dat, en dat meisje helmoal in een shock teeg'n een boom an èplak. No noe heb die mens'n, die hemm'n nog nooit op school gezeten, maar ze begreep'n ogenblikkelijk wat er gebeurd was. En Wichard natuurlijk de held van de dag. Dus dee sleurt ze onder den draak vandaan, zetten ze op de scholders, ze peutert het meisje lus van den boom, ook op de scholders, zee hakt de kop van den draak d'r af als het bewijsstuk, en toen dan in optocht naar het kasteel. En die mensen die wurd natuurlijk uitzinnig van vreugde. Eindelijk, eindelijk, eindelijk is dat beest kapot! Lalalaala zingen en blie die mens'n en van heinde en verre begin een lopend vuurtje geet dat rond en [van overal] komt mensen koomt d'r dus bie. En zingen en dansen en hossen weet je wel. En de [Clubduukskers] die kwaam'n d'r bie en die gaav'n onderweg al een mooie [...] weg, St Caecilia d'r achteran en zo... Een hele hossende [publiek lacht], hossende menigte in optocht... Het leek wel 's Heerenberg met carnaval. [Publiek lacht] Sja! Dee mens'n binn'n naturlijk... met die drakenkop veurop... [Verteller maakt blije geluiden] Noe stond doar onderan een Chinees en dee zag dat allemoale es langs komm'n. [Publiek reageert een beetje] Een Chinees ja. [Publiek lacht] En dee dach: 'Wie had dat noe èdach van die Achterhoekers. Ik dach dat dat van dat stug volk was, maar [verteller maakt vreugdevolle geluiden]. Wat leuk! Wat ziet dat er aardig uit! Och got, dat kun we bie ons in China ok!' En zo komm'n dus die drakenfeesten in China. [Publiek reageert, lacht]. Hèf verder niks met het verhaal te maken, maar het is wel even leuk om te weten dat één komma drie miljard mensen een stukje van hun cultuur te danken hebben aan [..., publiek reageert] Ja, maar goed, het hèf niks met het verhaal te maken. Maar uuteindelijk komt ze op het kasteel en die graaf is natuurlijk al lange blie dat ziene dochter gered is en dat die draak kapot is. Dus dee organiseert een feest. De laatste os dee wordt geslacht. De laatste zwanen worden uit de gracht gevist, volgestopt met druiven, heerlijk geserveerd met een toefje peterselie. Everzwijnen aan het spit natuurlijk en kipnuggets en [...]worstjes en [...]chips en [...] enzovoorts. [Publiek lacht] Enne enne enne d'r waren muzikanten en troubadours en jongleurs en berentemmers en kippenfokkers, kortom het ging er allemaal heftig op en en maar dansen en zingen en [...] geweldig, geweldig feest hè, iedereen ging helmoal uut hun dak. Maar ja op het hoogtepunt van het feest vraagt de graaf om stilte en geeft [...] Wichard. 'Heer Pontis, het is duidelijk dat u mijn mijn dochter, mijn volk een enorme grote dienst hebt bewezen. U hebt in uw eentje klaargespeeld wat mijn beste ridders niet konden. Daarom heer Pontis, als u een wens hebt en het ligt in mijn vermogen om die wens te vervullen, spreek u uit.' [...] Hij was een beetje bleu, [...] Achterhoekers [...] 'Wat zegt u?' [..., stilte] 'Ik wilde graag de hand van uw dochter en rest ook.' [Publiek lacht] Nò, doar hadde niet op èrekend. [Publiek lacht, reageert] Had è niet op gerekend. Een hoop geld, prima weet je wel, een stuk grond... eigendommen. En ja, en honderden mensen dee keek'n toe, dus wat moest d'r mee? Hij moes wat doen, dus hij naar ziene dochter. 'Margaretha, wat vinnie nou van Wichard?' Nou moet ik d'r even bij zeggen, Wichard zag er in die tijd erg goed uut, erg goed uut, doar ku'j niks van zegg'n. Een meter in de scholders, stevig in de armen, flink in de broek, goed gebit, goldenblond hoar en 't meidje was heftig onder de indruk van dee moed van die jongen op het slagveld en ze was nog vrijgezel. Dus die zeg: [Blijkbaar vraagt hij het aan het publiek, want hij fluistert zelf: 'Ja.' Publiek lacht, reageert wat.] Dus die meid die zèg: [uit publiek: 'Ja'.] In de geschiedenis ging het iets vlotter. Dan kwam het meer van: 'Jaaaa, ik wil wel!' Ja en toen moest hij de hand en de rest van zijn dochter wel an die Wichard geev'n. Maar hij kon zijn rijke dochter niet aan een arme [...] geev'n, ik bedoel, dat doe je nie, dus wat deed 'ie? Hij gaf dat jonk gaf 't ie een flink stuk grond. Ze waar'n niet knieperig in dee tied, huppekee, flink stuk grond. 't Meeste was hei en moeras, geen donder weerd, flink stuk grond. Maar noe had die draak in de loop der jaar'n een aanzienlijke schat verzameld van al die mensen die die uitgeschud en opgegeet' had [...]. De sieraden, de kroontjes, de juwelen, de horloges, ze lagen d'r 'n [hoop]. 'n Bietje onder de smurrie, gezien de weg woar 't deurhinne goan had, maar ja, geld stinkt niet, 'n bietje schoonmaaken, hup. Dus hee had noast es een keer een hele grote schat ook nog, offeh 'n heel groot stuk grond d'r bie, had è ook nog es een hele grote schat! Echt waar. Hij, hij was in een keer letterlijk stinkend rijk. Beetje schoonspugen, kloar. Enneh wat deed 'ie d'r mee? In het midden van het grondgebied liet 'ie van dat geld, liet 'ie een kasteel bouw'n, met vier torens. En toen dat dink klaar was, werden ze in den echt verbonden, getrouwd, deur de bisskop van Kleef. Dee plakken zo. [Publiek grinnikt. En hij ging d'r veur. Hij ging d'r veur.] Afijn, maar goed, toen de wittebroodsweken achter de rug was, toen zat die jongen nog met de brandende kwestie: 'Hoe noem ik mijn kasteel?' Want dat vroeger was dat gebruikelijk hè, dat je je kasteel, je boerenhoeve, dat je dat een naam gaf. Dat was makkelijk veur de posbode en zo. 'Hoe noem ik mijn kasteel? Maar dat moet wel een naam zijn met een bietje grandeur!' 'k Bedoel, hij was nu kasteelheer. 'Het moet, het moet een naam zijn die de tijden kan trotseren, het moet een naam zijn waar ze tweeduizend jaar later nog over spreken, maar dan ook weer niet te lang, nee een bietje fatsoenlijk...' En in één keer schiet hem die laatste brul van die draak te binnen. Da's mooi! [Verteller stamelt wat] Treffender kon et nie! 'Gelre! Ggg.. da's een mooie korte naam, krachtig [...]' Zo noemde hij dan ook zijn kasteel. Kasteel Gelre. En al dat land van hem d'r umhinne kreeg natuurlijk binnen de kortste keren de naam... [publiek vult aan: Gelre, Gelderland] Precies! En zo is Gelderland aan zijn naam gekomen. En de grezen zijn niet meer wat het toen was. Ik bedoel d'r is ontzettend om gevochten in de loop der eeuwen, nou wat doar allemoal [...] manmanman, [...] 't is heel verschrikkelijk, maar de naam komt dus [hier van]. En dan heb ik nog effen een saillant detail veurda'k het verhaal goa afsluut'n. Da's namelijk het wapen van Gelderland. Het wapen van de eerste graaf van Gelderland. Het was namelijk zo, toen den draak dat zwaard in zien ribbenkast kreeg en hee op de grond donderde, toen spatten d'r een paar bloeddruppeltjes tegen een mispelbloempjen aan. En dat bloempje hèf heer Wichard in z'n wapen opgenoom'n. Drie mispelbloempjes. Het is helaas in 1066 veranderd door graaf Otto van Nassau in de huidige twee leeuwen, maar nog steeds heeft Doetinchem en Lochem et mispelbloempje in zijn wapen staan. Dus u kunt mijn verhaal een bietje controleren. En het is niet de Gelderse roos, laat u zich niks wijsmaken, ook niet door [...], het is een mispelbloem. En nou effen helemoal af te sluuten, ik heb wel 'es mensen die noa afloop bie mien kommen, en zeggen van: 'Gery, dat verhaal lek toch onnummeluk veul op Sint Joris en de draak of niet dan.' Dan zeg ik: 'Ja, dat klopt. Dat hebben ze ook hier vanaf gepikt.' [Publiek lacht en applaudisseert]

Onderwerp

TM 3113 - De draak van Gelre    TM 3113 - De draak van Gelre   

Beschrijving

Het verhaal hoe Gelderland aan zijn naam is gekomen. Rond 880 na Christus terroriseert een grote, allesverslindende draak de omgeving ten noorden en ten westen van Keulen. De bevolking is doodsbang voor de draak. Verschillende ridders trekken ten strijde, maar niemand is in staat die draak te verslaan. Een grote vergadering in het kasteel van de graaf van de Graafschap levert het idee op om de draak een soort belasting te betalen aan vlees, zodat de mensen in betrekkelijke rust kunnen blijven leven. De draak gaat daarmee akkoord, mits er ook elk jaar een frisse boerenmeid wordt bijgeleverd. Aldus wordt een overeenkomst gesloten en het gaat enkele jaren goed. Als echter in een jaar de opbrengst zo mager is, dat men de belasting aan de draak niet kan betalen, ontstaat er paniek. Tijdens een nieuwe vergadering wordt besloten de dochter van de graaf mee te sturen, omdat zij mooier is dan welke boerenmeid ook. Zij moet de tegenvallende hoeveelheid ander vlees compenseren met haar schoonheid. De verarmde ridder Wichard Lupold van Pontis is echter smoorverliefd op het meisje en wil haar niet opofferen aan de draak. Hij trekt met zijn oude paard en zijn gebrekkige lans ten strijde, tot groot ongenoegen van de bevolking; men is bang dat hij de draak boos maakt. Wichard weet echter te overwinnen en als de graaf vraagt welke beloning hij wil, hoeft hij niet lang na te denken: de hand van diens dochter Margaretha, het meisje dat hij redde. Die krijgt hij en zij trouwen. Daarbij krijgt Wichard van zijn schoonvader een forse lap grond en laat hij van de schat die de draak had overgehouden aan zijn rooftochten een prachtig kasteel bouwen. De vraag is alleen hoe die burcht moet heten. Dan herinnert hij zich de laatste roep van de draak voor deze stierf. Zijn doodsrochel had geklonken als: 'GEEELREEEE!' En hij besluit zijn kasteel zo te noemen en het daaromheen liggende land krijgt al gauw dezelfde naam. Daar ligt de oorsprong van de naam Gelderland.

Bron

Bandopname gemaakt tijdens optreden in Brummen op 10 feburari 2004.

Commentaar

10 februari 2004
Zie onder beeld een foto van de verteller in actie, alsmede een strip en een historische plaat over de draak.
Een opmerking over de notatie. De bandopname van de vertelling bevatte een redelijke hoeveelheid ruis. Niet alles was daarom altijd even goed te verstaan. Als een zinsgedeelte niet te verstaan was, is dat in de tekst aangegeven met [...]. Als vanwege de matige verstaanbaarheid de interpretatie van een zinsgedeelte onzeker was, is dat aangegeven door de betreffende tekst tussen vierkante haken te zetten. De reacties van het publiek en de geluiden die de verteller, Groot Zwaaftink, tijdens de voordracht maakt, zijn eveneens tussen vierkante haken gezet. Verder is getracht het taalgebruik en de vertelling van de verteller zoveel mogelijk recht te doen. Dat betekent dat het dialect wat Groot Zwaaftink regelmatig gebruikt, zo goed mogelijk is getracht te noteren en worden de zinnen zo goed als mogelijk weergegeven zoals hij ze uitspreekt. Verschillen in dynamiek en spreeksnelheid zijn daarbij alleen aangegeven als het van wezenlijk belang was.
De draak van Gelre

Naam Overig in Tekst

Karel de Kale    Karel de Kale   

tante Annie    tante Annie   

Studio Sport    Studio Sport   

Olympische Spelen    Olympische Spelen   

Hendrik    Hendrik   

Hanna    Hanna   

Wichard Lupold van Pontis    Wichard Lupold van Pontis   

Liesbeth    Liesbeth   

Margaretha    Margaretha   

Sint Caecilia    Sint Caecilia   

Chinees    Chinees   

Gelre    Gelre   

Otto van Nassau    Otto van Nassau   

Gelderse roos    Gelderse roos   

Sint Joris    Sint Joris   

Naam Locatie in Tekst

Gelderland    Gelderland   

Veluwe    Veluwe   

Keulen    Keulen   

Spanje    Spanje   

Dom van Utrecht    Dom van Utrecht   

Graafschap    Graafschap   

Achterhoek    Achterhoek   

Doetinchem    Doetinchem   

Lochem    Lochem   

Gery    Gery   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:21