Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

Gelre001

Een sage (boek), 1536 - 1545

Hoofdtekst

Dit is den oerspronck der Voechten, Grauen ende Hertogen, met haer Croniken des lantz van Gelre. Gedrukt bij Peter van Elszen. Nijmegen ca. 1546.
[...]
Int iaer .viij.C. ende .lviij. doe Kaerle die calue Keyser was / is in de crisdom van Coelen een grote wyde plaetse gewest / daer nu Geld' staet / by die heerscappie van Ponth / ende in die selue platse was een groot feninich beest / ende dede in den lande veele quaets ende versland vele menschen ende beesten / also dezen de luden vloeden wt den lande van vrese / ende hadde vierighe oghen diemen besceydelicke mocht by nachte / ende men hoerde dat dit beest somwylen riep Ghelre / Ghelre. Ende die heere van Ponth leed oock grote scade van dit beest / ende dese heere hadde twee sonen / dat heerlijcke mannen waren / ghenaemt Wychardus ende Lupoldus / ende si gingen by nacht aen / door raedt (...) vaders / ende verwonnen dit vreesselijcke beest door die cracht / Gods / daer om dezen volck seer verblijt was ende vrolijck waren. Dat volck gaff sich onder die twee broeders / ende koezen die tot haeren Princen ende Voechten. Ende si maecte daer een burcht / ende noemende dezen Gelder / op die stede daer si dezen dier versloegen / ende daer (... onleesbaar vanwege beschadiging) dezen heele landt sijn name off. Sommige seggen dat van dat slodt Geld (... onleesbaar vanwege vlek) / dezen gelegen was tusschen Nuysch ende Zancten / als Tacitus bescrijft Die van Pont ende Gelder voerden in haer wapenen een schilt met drie witte mispelbloemen. Ende daer sijn .viij. voechten van Gelder geweest. Otto van Nassaw verworf van Keyser Henrico / dat Ghelder een graeffschaep wesen solde / Int iaer .M.ende.lxxix. Daer nae sijnt daer .ix Grauen ghewest. Ende graue Reynoldt verworf vanden Keyser dat hi hem Hertoch maken wolde. Doe onboet die Keyser graue Willem van Hollandt / ende graue Reynoldt van Gelder / ende graue Willem van Gulick / datse by hem tot Franckfoort comen solden / ende dat hise hertoghen solde maken. maer graue Willem van Willem van Hollandt streedt teghens die ongheloeuighen / dat hy gheen Hertoghe en werdt / Maer die graue van Gulick ende van Gelder werden Hertoghen ghemaeckt. Int iaer .M.CCC.ende xxxix. Wichardus ende Lupoldus heeren van Pont / sijn gemaect die eerste voechten van Gelre / vanden Keyser Karolus die Caele / doemen screef viij.C.ende.lxxviij. Sy timmerden een seer stercke borcht / met een casteel ghenaemt Ghelre / op een plaetse daer sy een groote veninich beest versloeghen / dwelck groete schaede dede inden lande ende versland menschen / als hier voer verhaelt is. So hebben dese twee gebroeders Wychardus ende Lupoldus / heeren van Ponth / die eerste heeren ende voechten van Gelre tsamen gheregiert .xxvi. iaer / ende landt in heerlicheyt seer vermeerdert / sijn rijck ende salich geworden. Ende als Lupoldus ghestoruen was / so wert Wichardus aleen voecht van Gelre / ende heer van Ponth / want die heere van Ponth sijn vader oock sterf. Hy hadde te wyue die dochter vanden graue van Zutphen / ende verwerf daer aen een sone ghenaemt Gerlacus / die nae hem voecht van Gelre wert by Keyser Urnulphus tyden / Dese Wichardus sterff int iaer ons Heren ixC ende.x. doen hy ghereghiert hadde.vi.iaer lanck nae sijns broeders doot.

Onderwerp

TM 3113 - De draak van Gelre    TM 3113 - De draak van Gelre   

Beschrijving

In een grote, wijde vlakte waar nu het plaatsje Geldern ligt, is in de negende eeuw na Christus een groot beest geweest dat veel ellende veroorzaakte. Hij verslindt mensen en dieren en uit angst vluchten steeds meer mensen. Hij heeft ogen die sterren als stralen in de nacht en hij heeft een strijdkreet die klinkt als 'Gelre, Gelre'. De gebroeders Wychardus en Lupoldus, zonen van de heer van Pont trekken tegen het beest ten strijde. Ze verslaan het, waarop de overgelukkige bevolking zich vrijwillig aan hen onderwerpt en de gebroeders als hun voogden verkiezen. De mannen bouwen een kasteel op de plek waar ze de draak verslagen hebben. Ze dopen die burcht 'Gelder', naar het geschreeuw van het beest. Samen regeren zij 26 jaar en als Lupoldus (kinderloos) overlijdt, regeert Wychardus nog zes jaar alleen door. Hij is getrouwd met de dochter van de graaf van Zutphen. Hun zoon Gerlacus volgt zijn vader op.

Bron

Dit is den oerspronck der Voechten, Grauen ende Hertogen, met haer Croniken des lantz van Gelre. Gedrukt bij Peter van Elszen. Nijmegen ca. 1546.

Commentaar

Circa 1546
De tekst is zo getrouw mogelijk overgenomen. Abbreviaturen zijn wel opgelost en evidente drukfouten zijn verbeterd (koeren in plaats van koezen, wns in plaats van was). De tegenstrijdigheid van de jaartallen (in de eerste regel 858 in Romeinse cijfers, later 878, eveneens in Romeinse cijfers) is ook gehandhaafd. In de tekst wordt in een woord de 'u' gespeld, waar wij nu een 'v' zouden plaatsen (in 'Grauen', 'calue' en 'selue' bijvoorbeeld). De zestiende-eeuwse spelling is hier overgenomen.
De draak van Gelre

Naam Overig in Tekst

Kaerle die Calue    Kaerle die Calue   

Coelen    Coelen   

Ghelre    Ghelre   

Wychardus    Wychardus   

Lupoldus    Lupoldus   

God    God   

Nuysch    Nuysch   

Zancten    Zancten   

Tacitus    Tacitus   

Otto van Nassaw    Otto van Nassaw   

keyser Henrico    keyser Henrico   

graue Reynoldt van Gelder    graue Reynoldt van Gelder   

graue Willem van Hollandt    graue Willem van Hollandt   

graue Willem van Gulick    graue Willem van Gulick   

Franckfoort    Franckfoort   

Gerlacus    Gerlacus   

Keyser Urnulphus    Keyser Urnulphus   

Gelre    Gelre   

Karel de Kale    Karel de Kale   

Keulen    Keulen   

Nuis    Nuis   

Xanten    Xanten   

Otto van Nassau    Otto van Nassau   

keizer Hendrik    keizer Hendrik   

graaf Reynold van Gelder    graaf Reynold van Gelder   

graaf Willem van Holland    graaf Willem van Holland   

graaf Willem van Gulick    graaf Willem van Gulick   

Frankfurt    Frankfurt   

keizer Urnulphus    keizer Urnulphus   

Naam Locatie in Tekst

Gelder (Geldern)    Gelder (Geldern)   

Ponth    Ponth   

Zutphen    Zutphen   

Gelderland    Gelderland   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20