Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

Lied0001 - Hoort toe gy arm en ryk (Van den Hertog van Brunswyk)

Een lied (boek), 1768

01helena.mel.jpg
01helena Holbcd.jpg

Hoofdtekst

1. Hoort toe, gy arm en ryk,
men zal u
zingen pure van den hertog van Bronswyk
en van zyn avonture,
hoe dat hy met geweld
ten oorlog wilde varen
en hoe dat hy verzeild'
op de zee met groot bezwaren.

2. Den hertog met goed verstand
die heeft doen maken reê
veel schepen wel bemand
en voer zoo over zee.
Maer zyn huisvrouw was bedocht,
zy bad met groot verzeeren,
zoo haest als hy best mogt
dat hy zou wederkeeren.

3. Den hertog door dit beklag
sprak: ,,myn weerdige vrouw,
blyf ik zeven jaer lang weg,
trouwt vry eenen anderen gouw!
ik geve u consent,
maer bidt den heer der heeren,
dat hy zyn gratie in my zend
dat ik mag wederkeeren."

4. De hertoginne, ziet,
geleidigde haren man
aen de scbepen met verdriet,
alwaer hy oorlof nam.
Zy hem in haer arm ontfing
en sprak: ,,o man geprezen,
bewaert de helft van dezen ring
en wilt my gedachtig wezen!"

5. Den hertog door 't bidden van haer
nam d' helleft van den ring,
de hertoginne daernaer
zeer bedroefd van hem ging
al binnen haer paleis
met zuchten ende beven.
Den hertog voer op de reis,
hy had beter t' huis gebleven.

6. Een grooten wind voorwaer
verhief hem op de zee:
zeil en masten scheurden daer,
het smeet er al in twee,
zy verdronken allegaêr,
behalven 's hertogs schip verheven,
dat in dat groot gevaer
ongeschend alleen is gebleven.

7. Den hertog onbedocht
door dit verdriet aldaer,
't welk hem niet naeren mogt,
en voer zoo met bezwaer
al tegen hunnen dank,
want zy geen volk vernamen,
meer dan vier jaren lang
dat zy aen land nooit kwamen.

8. Dit schip dat was zeer groot, van victalie wel voorzien,
van buskruid, meel en brood en andere provisien
tot oorlogs behoef, met veel ossenhuiden, onverdroten
die men gebruiken moet, als de schepen zyn doorschoten.

9. Zy voeren met verdriet zoo menigen langen dag.
den edelen hertog, ziet, die sprak met groot geklag:
,,myn lieven vrienden gewis, laet ons zeilen zonder staken,
't is even eens waer 't is, tot dat wy aen 't land geraeken."

10. Den wind verhief nog meer en de zee die wierd zoo strang,
zoo dat met groot verzeer al tegen hunnen dank
al in de zee zeer kwaed kabels en zeilen moesten ontblyven,
lieten 't schip op gods raed en gods genaede dryven.

11. Zy voeren op gods genaed meer als vier dagen lang,
nog en vonden geenen raed, de zee en die was strang,
hunnen mast die smeet in twee, dan moesten zy veel leed bezuren
nog in een ander zee van wonderlyke avontnren.

12. Die was hun onbekend, is de Leverzee genaemd,
daer geen schepen van hier omtrent en konnen varen ongepraemd;
zy moeten daer blyven al die in dees zee geraeken.
Den hertog met groot misval moest daer zyn woonsteê maken.

13. Aan deze zee zyn steenen groot van wonderlyken aerd,
die aen alle stael en lood blyven hangen ongespaerd,
zoo dat er geene schepen niet voort kunnen varen met eenen,
zy moeten blyven in 't verdriet door 't geweld van deze steenen.

14. Zy moesten blyven in nood, was 't niet een groot geween!
en moesten sterven de dood, behalven den hertog alleen;
die kwam uit dit kruis: ten einde van zeven jaren
kwam hy nog weder t' huis met alzoo groot bezwaren.

15. By deze zee zeer wyd leit een wildernisse groot,
daer regeerde doen ter tyd een fellen vogel groot,
die doen kwam zonder faelen allen dag gevlogen daer,
om zyn jongens aes to halen, doen hy 't schip wierd gewaer.

16. Dezen vogel groot van magt is genoemd den Griffioen
en vloog dag ende nagt omtrent het schip zeer koen,
zoo dat zy hun durfden niet boven het schip begeven,
of den fellen vogel, ziet, zou ze hebben weggedreven.

17. Den vogel was zeer groot en vreesselyk om zien.
't Gebeurde eens by nood, dat een van 's hertogs liên
boven op 't schip was gegaen. Den vogel kwam daer gevlogen,
eer hy hem wierd gewaer, heeft hem van 't schip getogen.

18. Den hertog, hoort myn vermaen, sprak tot zynen heeren fyn:
"wy kunnen de dood niet ontgaen, 'k wil de vogelsspys zyn."
Doen sprak den hertog fier: 't is beter een korte dood te sterven,
dan op de zee alhier met honger langer te zwerven.

19. Doet dat ik zeggen zal," sprak den hertog overluid,
"'t is myn begeeren al: naeit my in eon ossenhuid,
legt my dan op 't schip zaen, daer nevens myn zweerd verheven,
komt dan den Griffioen aen, ik wil my hem begeven."

20. 's Morgens als 't was klaer dag, den vogel wierd gewaer,
dan kwam hy alzoo hy plag terstond gevlogen daer,
heeft den hertog fier zeer vreesselyk opgenomen
en gebragt al zonder dangier by zyn jongens zonder schromen.

21. Dezen vogel zeer naer bragt den hertog in zyn nest
en vloog wederom van daer nae 't zelve schip zyn best.
Maer den bertog geheel verveerd was benouwd in al zyn leden,
heeft terstond met zyn zweerd de huid open gesneden.

22. Hy vond hem daer alleen by de griffioens bloot,
die heeft hy met verzeer met zyn zweerd gesneden dood.
En den edelen hertog doen en dorst daer niet langer blyven,
hy dagt, kwam den Griffloen, hy mogt my ook ontlyven.

23. Hy ging terstond van daer en was geheel verblyd,
dat hem god van dit bezwaer geholpen had subyt.
Den hertog van hongersnood, alzoo men wel mag weten,
heeft hy van honger groot wilde kruiden moeten eten.

24. Het gebeurde op eenen dag, den hertog dagt hem bevryd,
in de wildernis hy zag eenen wonderlyken stryd
van twee wilde dieren doen, eenen lintworm fel van togten,
d' ander een leeuw zeer koen, die tegen malkaêr vogten.

25. Den hertog zeer verveerd en benouwd al totter dood,
hy en dorst voor dat gediert hem daer niet begeven bloot.
Den leeuw heeft hem geweerd, zoo hy zag den stryd begonnen,
den lintworm met zyn steert den leeuw zou hebben verwonnen.

26. Den hertog zeer bestaen, die dagt met groot bezwaren,
de dood kan ik niet ontgaen, als zy my worden gewaren.
Dan dagt den hertog fier: heb liever dat my den leeuw ontlyve,
dan ik van dit fenynig dier hier alleen zou moeten blyven.

27. Den hertog hem verstout en heeft genomen zyn zweerd
en hem op god betrouwd, den lintworm zynen steert
afgeslagen zeer koen. Als dit zag den leeuw verheven,
heeft by den lintworm doen terstond gebragt om 't leven.

28. Als den lintworm was dood, den leeuw met couragie styf,
die sprong van blydschap groot al op des hertogs lyf,
en den edelen hertog, ziet, wierd bevreesd en alzoo flouwe,
den leeuw miste hem niet, maer als een hond kwam hem klouwen.

29 Waer dat den hertog ging, den leeuw volgde hem naer,
haezen en konynen ving en brogte den hertog aldaer.
Den leeuw met blydsehap groot bleef by hem zonder flouwe,
ging met hem in den nood en was hem altyd getrouwe.

30. De hertogin, hoort dit bedied, was benouwd in dit gespan:
zy en konde hooren niet van den hertog haren man,
zoo dat er veel heeren groot haer vervolgden zonder ophouwen,
zy meinden den hertog was dood, elkeen wilde haer trouwen.

31. De hertogin was in nood, heeft gepeist in dit gespan:
is mynheer nu dood, zoo zal ik trouwen een ander man;
't is niet goed to blyven alleen, dagt zy met groot bezwaren,
't is nu zeven jaer geleên, dat men hem hier zag varen.

32. Van een jonker met magt heeft zy ontfangen trouwe.
Den hertog door 't geklagt was doen met grooten rouwe,
in der wildernis hy was en straks al zonder faelen
kwam daer aen zee op dat pas aenstonds een schip gevaren.

33. Den hertog wel bedogt, hy riep den schipper aen kant,
of hy meê varen mogt. ,,Ja," riep hy zeer vigilant.
Den hertog met kloek verstand heeft van blydschap gekreten.
In dit schip was den vyand, dat heeft hy niet geweten.

34 Als zy kwamen aen 't land en den leeuw wierden gewaer,
zy riepen gelykerhand: ,,laet die felle beeste daer,
of wy zullen u niet laten in!" Dan sprak den hertog koen:
,,och myn vrienden, by gods min! den leeuw zal u niet misdoen!"

35. Hij nam den hertog en den leeuw, hoort mijn vermaen!
hy voeren over zeeuw. Maer den vyand kwam daer zaen
by den edelen hertog fier en riep met groot vergrouwen:
,,mynheer, wat doet gy hier? uw vrouw zal morgen trouwen!"

36. Als den hertog heeft gehoord, van zyn huisvrouwe zulk vermaen,
hij wierd geheel gestoord en sprak zeer onbekwaem:
"'k en kan 't gelooven niet! zy beloofde my zonder ophouwen,
doen als ik van haer schied, geen ander man te tronwen."

37. Dan sprak den vyand snood: ,,hertog, dat is immers waer.
Maer zy meint, gy zyt lang dood, dus heeft zy zonder vaer
een ander in haer zin; en zal u dat niet rouwen,
dat een ander om gewin zal nemen uwe vrouwe?"

38 "Het zoud my verdrieten zeer, wist ik de waerheid klaer.
Wat zoud 't my baten, heer? ik ben te verre van daer,
ik kan 't beletten niet," sprak hy "hoort myn bedieden!
't is my een groot verdriet, dat ik 't moet laten gesehieden."

39. Den vyand nae zyn begeer, sprak: ,,wat zult gy geven my,
dat ik u morgen vroeg, heer, al slapende brenge vry
te Brunswyk in de stad, daer nw paleis is verheven,
wilt gy beloven dat, dat gy uw ziel aen my zult geven?'

40. Den hertog met verstand sprak: ,myn ziel geve ik niet,
't is al te dieren pand, om zoo te geven met vliet.
Nogtans is myn begeeren wys om in myn land te wezen
maer myn ziel van hoogen prys hoort toe den heer geprezen."

41. Den hertog verbaesd daer af heeft hem hier op bedogt:
of god my de gratie gaf, dat 'k dan ontslapen mogt!
den leeuw, dagt hy aldaer, is my getrouw zonder staken
als hy wordt 't land gewaer, zal hy gerugte maken.

42. Den hertog met vrees bevaen sprak tot den vyand Satan:
,,ik ben te vreê, wel aen, maer den leeuw moet met my gaen,
en gy zult my beloven, ziet, te brengen zonder ophouwen
en slapend zonder verdriet voor 't paleis van myn vrouwe."

43. Den vyand dagt: 't is profyt goed. Hy heeft de reis aenveerd.
Den hertog met kloeken moed viel in 't slaep zeer ongedeerd.
Dus meinde den vyand, ziet zyne ziele te benouwen,
maer hy kon 't volbrengen niet, want den leeuw bleef hem getrouwe.

44. Op eenen korten tyd was den vyand over zee,
met den hertog geheel bevryd, maer den leeuw al met onvreê
al in zyn armen lag; als hy het land begonst te naeken,
heeft zonder verdrag groot gerugt beginnen te maken.

45. Met zyn klouwen groot heeft den leeuw gemaekt misbaer,
in 's hertogs aenschyn bloot zeer gekrouwd smeten aldaer.
Den leeuw door liefde groot, om zyn heer wakker te maken,
heeft hy al met zyn poot zeer gekwetst 's hertogs kaeken.

46. Den hertog aldus zeer wierd wakker op dat pas,
den leeuw nog langs hoe meer met huilen en tieren was,
zoo dat den hertog ontsliep al met groote vreezen,
dat hy met luider stem riep: ,,o heer, wilt my genaedig wezen!"

47. Den vyand een regten schoft, maer hy moest volbrengen gaen
't geen hy hadde beloft aen den hertog, wilt verstaen:
te brengen van stonden aen voor zyn paleis verkoren,
maer had 't den leeuw niet gedaen, 's hertogs ziel was verloren.

48. Den hertog was verblyd, als hy was uit 't verdriet.
Hy heeft met grooten vlyt zeer neerstiglyk bespied,
vragende zoo overluid nae zyne lieve huisvrouwe.
Elk zeide: ,zy is de bruid en zy zal morgen trouwen."

49. Als een bedelaer in rouw ging hy met zwaer gepeis
met dezen leeuw getrouw liggen voor zyn paleis.
Daer zag hy met verdriet veel juffrouwen en heeren,
niemand en kende hem niet, was voor hem groot verzeeren.

50. Het volk dat was bevreesd van dezen leeuw te zien,
elk riep: ,, wat groote beest! wilt van dezen bedelaer vlien."
Zoo dat men hem van daer vertrekken deed zeer zaene,
want de hertoginne aldaer moest naer de kerke gaene.

51. Den hertog, hoort myn bedien, ging op de straete ras,
om de hertogin to zien, die zyne huisvrouw was.
Maer denkt eens, wat rouw leed den hertog zonder flouwen,
als hy zag zijn eigen vrouw met een ander heer gaen trouwen!

52. De hertoginne wierd getrouwd met veel vreugden ras,
den hertog zeer benouwd dan in zyn zelven was,
en sprak vry onbelaen sommige heeren uitverkoren.
Elk hield hem voor bedelaer, niemand en wild' hem hooren.

53. Zyn kleêren dan aldaer, helaes! en dogten niet,
want zy hadden zeven jaer met pyn en zwaer verdriet
gedoold met groot geklag te water en te lande,
alzoo men weten mag, 't en was voor hem geen schande.

54. Alsdan korts naer den noen de maeltyd op 't beste was.
Veel edel heeren waren doen nae de feest op 't zelve pas.
Den hertog bleef alhier met zugten ende kermen
om een dronk wyn of bier, maer niemand wilt hem ontfermen.

55. Maer korts kwam daer een heer, die hy bad vriendelyk
al om een dronk ter eer van den hertog van Brunswyk.
,,Zegt eens aen de bruid, behende," sprak hy zonder verzeere,
,,zy my een dronksken zende tot gedenkenis van haren heere!"

56. Den knegt met klaer bescheid die ging al op dat pas
en heeft de zaek verbreid aen de hertoginne ras:
,,myn weerde vrouwe ryk, daer is een man beneden,
ter eere des hertogs van Brunswyk zoudt gy een dronk my geven!"

57. De hertogin zeer koen sprak met woorden in dit gespan:
,,dit wil ik geerne doen, want dit was eens myn man,
die, helaes! nu is dood, god wil zyn ziel gedenken !"
En uit een schael van goud gaf zy den man te drinken.

58. Den knegt sprak overluid ten hertog zonder verdriet:
dezen wyn zendt u de bruid voor een gedenkenis, ziet."
Den hertog den wyn ontfing en heeft ten zelven stonden
de helft van haren ring met de schael haer weergezonden.

59. Als d'hertoginne fier dit zoo zag in bet gespan
en riep met groot dangier: "'t is mynen eigen man!"
Zy heeft zonder verzet 't stuk van den ring verheven
d'een tegen dander gezet, 't is vast aen malkaêr gebleven.

60. 't Was een mirakel groot van den almogenden heere.
De hertoginne was zeer benouwd, die was zonder verzeere
van tafel opgestaen, haren heere ging zy inlaten,
den bruidegom was belaen, hy mogt by zyn bruid niet slapen.

61. Daer was een groot gekryt onder den bruidegoms vrinden,
die te vooren waren verblyd en hun daer lieten vinden.
De hertogin met beklag viel door blydschap van haer zelven
als zy haren heere zag, haer hert scheen te overwelven.

62. Als een hertog zeer fier wierd hy aenstonds gekleed,
en zoo in alle kwartier voor een wonderzaeke verbreed:
den hertog met bezwaer zyn ryk wederom verworven,
maer korten tyd daer naer den hertog is gestorven.

63. Hoort, met wat liefde groot dezen leeuw was nu bevaen.
Als den hertog was dood, den leeuw wilt van daer niet gaen.
Als men 't lyk ter aerde droeg, deze beeste ging ook mede,
bleef op 't graf spaede en vroeg liggen met groot onvrede.

64. Met veel huilen en geraes bedreef hy grooten rouw,
dezen leeuw op 't zelve pas was zynen heer getrouw,
hy en wilde eten of drinken niet, niemand kost hem vermorwen,
en zoo met groot verdriet ten lesten is gestorven.

65. De hertoginne van Brunswyk liet het komen in 't openbaer
en schryven in kronyk en maken een schoon pilaer,
en by 't graf stellen liet met een leeuw daer op gesneden
ter gedagtenis, zoo men ziet tot op den dag van heden.

Onderwerp

AT 0156A - The faith of the lion    AT 0156A - The faith of the lion   

ATU 0156A    ATU 0156A   

Beschrijving

Bij het ten oorlog gaan zegt de hertog van Brunswijk tegen zijn vrouw dat als hij na 7 jaar niet terug is zij opnieuw kan trouwen. De vrouw geeft hem de helft van haar ring ten afscheid. In een storm vergaat behalve het schip van de man, de hele vloot. Na een jarenlange dooltocht komt zijn schip in de Leverzee waaruit geen ontsnappen mogelijk is. De man laat zich met zijn zwaard in een ossenhuid naaien, wordt prooi van een griffioen, maar weet zich te bevrijden. Later ziet hij een gevecht tussen een leeuw en een slang. Uit angst voor beide dieren doodt hij de slang, want hij wordt liever gedood door de leeuw. De leeuw is hem dankbaar en blijft hem trouw. Leeuw en man komen terecht op een schip waar ook de duivel aanwezig is. De duivel vertelt de man dat zijn vrouw de volgende dag met een ander zal trouwen. Gezien de afstand kan de man niets meer doen, maar de duivel biedt aan hem tijdens zijn slaap naar huis te brengen, op voorwaarde dat de man daarna zijn ziel afstaat. De man gaat op het voorstel in, en wordt door de leeuw die meegegaan is gewekt voordat het paleis is bereikt. Uiteindelijk wordt de hertog door zijn vrouw herkend door de halve ring, en neemt hem weer als man. Niet lang na de hereniging sterft de hertog, waarop de leeuw van verdriet ook sterft.

Bron

Fl. van Duyse, Het oude Nederlandsche lied. 's-Gravenhage [etc.], 1903-1908. Deel 1 nr. 8. p. 56-65

Motief

B301.8 - Faithful lion follows man who saved him.    B301.8 - Faithful lion follows man who saved him.   

M211 - Man sells soul to devil.    M211 - Man sells soul to devil.   

C735.1 - Tabu: sleeping during certain time.    C735.1 - Tabu: sleeping during certain time.   

Commentaar

1768 [1608?]
vgl. P. de Mont, A. de Cock, Dit zijn Vlaamsche wondersprookjes [1896], p. 171; Debaene, L., De Nederlandse volksboeken (1951) p. 213.
Motieven: B301.8 A man rescues a lion from a struggle with a dragon and out of gratitude it follows the man for his whole life, even to his grave & M211 Man sells soul to devil & C735.1 Tabu: sleeping during certain time.
The faith of the lion

Naam Overig in Tekst

Brunswijk    Brunswijk   

Leverzee    Leverzee   

Satan    Satan   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20