Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

Lied0002 - Hoort toe, gy arme en ryke (Den Hertog van Brunswyk)

Een lied (boek), 1768

02cous.jpg 105.jpg

Hoofdtekst

1
Hoort toe, gy arme en ryke, men zal u zingen pure
Van den Hertog van Brunswyk, en van zyne avonture;
Hoe dat hy met geweld ten oorlog wilde varen,
En hoe dat hy verzeilde op zee met groot bezwaren.

2
Den Hertog met goed verstand, die heeft doen maken reê
Veel schepen wel bemand, en voer zoo over zee;
Maer zyn huysvrouw beducht bade met groot verzeeren
Zoo haest als hy best kost, dat hy zou wederkeeren.

3
Den hertog by dit beklag, sprak: Myn weerde vrouw,
Blyf ik zeven jaren weg, geef vry een ander trouw;
Ik geve u vry consent, maer bid den Heer der Heeren,
Dat hy zyn gratie my zend, ik moge wederkeeren.

4
De Hertoginne, ziet, geleydde haren man,
Aen de schepen met verdriet, alwaer hy oorlof nam,
Zy hem in haer arm ontfing, en sprak: Man geprezen,
Bewaert d'helft van dez' ring, en wilt my gedachtig wezen.

5
Den Hertog door haer bidden nam d'helft aen van den ring
De Hertogin met ootmoed zeer bedroefd van hem ging,
Al binnen haer paleys, met zuchten ende beven
De Hertog voer op reys: hy had beter t'huys gebleven.

6
Een grooten wind voorwaer verdierf hem op de zee
Zeylen, masten scheurden daer, het sneeter al in twee,
Zy verdronken allegaer, behalven 's Hertogs schip verheven,
Dat in dat groot gevaer ongeschend alleen is gebleven.

7
Den Hertog, onbeducht door dit verdriet aldaer,
't Welk hem niet baeten mogt, en voer met groot bezwaer,
Al tegen haer dank, want zy geen volk vernamen,
Meer dan vier jaren lank, dat zy aen land noyt kwamen.

8
Dit schip dat was zeer groot, van victallie wel voorzien,
Van bos-kruyd, meil en brood, en ander provisiên,
Tot oorlogs gebruyk met veel ossen huyden onverdroten,
Die men gebruyken moet als de schepen zyn doorschoten.

9. Zy voeren met verdriet zoo menig langen dag,
Den edelen Hertog, ziet, die sprak met groot geklag:
Myn lieve vrienden gewis, laet ons zeylen zonder staken,
't Is even eens waer 't is, tot dat wy aen land geraken.

10. Den wind verhief nog meer, en de zee die wierd zoo strank,
Zoo dan met groot verzeer al tegen hunnen dank,
Al in de zee kwaed cabels, ende zeylen moesten ontryven,
Lieten 't schip op Gods geleyd en Gods genade dryven.

11. Zy voeren op Gods genade, meer als vier dagen lank,
Nog en vonden geenen raed, de zee die was strank,
Hunn' mast sneet al in twee; toen moesten zy leed besueren
Nog in een ander zee, van wonderlyke avontueren.

12. Dit was hun onbekend, is de Lever Zee genaemd
Daer geen schepen van hier konnen varen ongepraemd;
Zy moeten daer blyven al die in deez' zee geraken;
Den Hertog, met groot misval, moest daer zyn woonste maken.

13. Aen deze zee zyn steenen groot van wonderlyken aerd,
Die aen yzer, stael en loot blyven hangen ongespaerd
Zoo dat er geen schepen voort konnen varen met eenen
Zy moeten blyven in 't verdriet, door het geweld dier steenen.

14. Zy moesten blyven in nood, was het niet een groot geween ?
En moesten sterven de dood, behalven den Hertog alleen,
Die kwam uyt dit kruys; ten eynde van seven jaren,
Kwam hy nog weder t'huys, met al zoo groot bezwaren.

15. By deze zee zeer wyd, ligt een wildernisse bloot
Daer regeerde toen ter tyd een fellen vogel groot,
Die rond kwam, zonder falen, alle dagen gevlogen daer,
Om zyn jongens aes te halen, toen hy het schip wierd gewaer.

16. Dezen vogel groot van macht is genaemd den Griffioen;
En vloog dag ende nacht, omtrent het schip zeer koen
Zoo dat zy hun niet derfden boven op 't schip begeven,
Of den fellen vogel fris zou's hebben weg gedreven.

17. Den vogel was zeer groot en vreezelyk om zien.
't Gebeurde eens by nood, dat een van 's Hertogs liên
Boven 't schip was gegaen; den vogel kwam daer gevlogen,
Eer hy hem wierd gewaer, heeft hem van 't schip getogen.

18. Den Hertog, hoort myn vermaen, sprak tot zyn heeren fyn:
Wy konnen de dood niet ontgaen, 'k wil des vogels spys zyn.
Doen sprak den Hertog: 't is beter een korte dood te sterven,
Dan hier op de zee vol honger ellendig te moeten zwerven.

19. Doet dat ik u zeggen zal, sprak den Hertog overluyd:
't Is myn begeeren, naeyt my in den ossen huyd;
Legt my dan op 't schip, daer nevens myn zweerd verheven
Alsdan komt den griffloen, ik wil my voor hem begeven.

20. 's Morgens als 't was schoon dag; den vogel weird gewaere,
Toen kwam alzoo hy plag, terstond opgevlogen dare;
Heeft den edelen Hertog fris zeer vreezelyk opgenomen,
En gebragt al zonder manquier by zyn jongen zonder schromen.

21. Dezen vogel zeer schalk bragt den Hertog in zynen nest
En vloog wederom van daer naer 't zelve schip haer best
Maer den Hertog, heel beroert, was benouwt in al zyn leden,
Heeft terstond met zyn zweird de huyd open gesneden.

22. Hy vond zich daer alleen by deze griffloens bloot,
Dees heeft hy met verzeer met zyn zweird gesneden dood:
En den edelen Hertog toen en dorst daer niet langer blyven,
Hy dacht, komt den griffloen, hy mogt my ook ontlyven,

23. Hy ging terstond van daer, en was heel verblydt
Dat hem God van dit bezwaer geholpen had subyt.
Den Hertog door hongersnood, alzoo men vel mag weten,
Heeft hy van ellende groot wilde kruyden moeten eten.

24. Het gebeurde op eenen dag, den Hertog docht onbevryd,
In de wildernis hy zag eenen wonderlyken stryd
Van twee wilde dieren, eenen lintworm vreed van tochten,
't Ander eenen Ieeuw zeer groot, die tegen malkaer vochten.

25. Den Hertog zeer verzeert en benouwt al toter dood,
Hy en dorst voor dat gediert zich daer niet begeven bloot.
Den Ieeuw heeft hem geweird, zoo hy zag den stryd begonnen,
Den lintworm met zyn steirt den leeuw zou hebben verwonnen.

26. Den Hertog zeer belaen die dacht met groot bezwaren:
De dood kan ik niet ontgaen als zy my worden geware;
Toen dacht den Hertog : 'k heb liever dat my den huw ontlyve,
Dan ik met dit fenynig dier hier alleen zou moeten blyven.

27. Den Hertog weirde hem en heeft genomen zyn zweird,
En zig op God betrouwt, den lintworm zynen steirt
Afgeslagen zeer koen. Doen dit zag den leeuw verheven
Heeft den lintworm toen gebragt al om 't leven.

28. Als den lintworm was dood, den Ieeuw met couragie styf,
Die sprong van blydschap schoon al op 's Hertogs lyf,
En den edelen Hertog ziet wierd bedroefd in alzoo flouwen,
Den leeuw miste hem niet waer eenen hond hun kwam rouwen.

29. Waer den Hertog ging den leeuw volgde hem naer,
Hazen en konynen ving, en droeg ze den Hertog aldaer;
Den leeuw met blydschap groot bleef by hem zonder flouwen,
Ging met hem in de dood, was hem altyd getrouwen.

30. De Hertoginne, hoord dit bedien, was benouwt in dit gespan,
Zy en koste niet hooren van den Hertog haren man;
Zoo dat er veel heeren haer vervolgden zonder ophouden;
Zy meenden den Hertog was dood, elkeen wilde ze trouwen.

31. De Hertoginne was bedagt, heeft gepeyst in dat gespan:
Is myn heer nu dood, zoo zal ik trouwen een ander man,
't Is niet goed te blyven alleen, dacht zy met groot bezwaren
't Is nu zeven jaren geleên, dat men hem van hier zag varen.

32. Van een jonker van magt heeft zy ontvangen de trouwe.
Den Hertog voor 't geklag, was toen met grooten rouwe;
In de wildernis by bleef, en straks zonder falen,
Kwam daer aen de zee aenstonds een schip gevaren.

33. Den Hertog was bedagt, hy riep den schipper aen kant:
Of hy mê varen mogt. Ja, riep hy zeer aillant.
Den Hertog met kloek verstand heeft van blydschap gekreten.
In dit schip was den vyand, dit heeft hy niet geweten.

34. Toen zy kwamen aen 't land en den leeuw wierd dit gewaer
Zy riepen gelyker hand : Laet die felle beest daer,
Of wy zullen u niet laten in. Toen sprak den Hertog koen:
Och! myn vrienden, verstaet, den leeuw zal u niet misdoen.

35. Zy namen den Hertog en den leeuw, hoort myn vermaen.
Zy voeren over zee, maer den vyand kwam gegaen
By den edelen Hertog fier, en riep met groot vergrouwen:
Mynheer, wat doet gy hier? uw vrouw zal morgen trouwen.

36. Als den Hertog heeft gehoord van zyn huysvrouw vermaen,
Hy wierd geheel gestoord, en sprak zeer onbekwaem:
'k En kan niet gelooven, zy beloofde hem zonder ophouden,
Toen ik van haer oorlof nam, geen ander man te trouwen.

37. Toen sprak den vyand snood: Hertog, dat is immers waer;
Maer zy meynt gy zyt lang dood; dus, heeft zy zonder vaer
Een ander in haer zin. En zal dat u niet rouwen,
Dat een ander om gewin zal slapen by uw vrouwe?

38. Het zou my verdrieten zeer, wist ik de waerheyd klaer.
Wat zou my baten, heer, ik ben te verre van daer.
Ik kan 't beletten, ziet... sprak hy: hoort myn bedieden:
't Is my een groot verdriet dat ik 't moet laten ges¬chieden.

39. Den vyand naer zyn geneir, sprak: wat zulde geven my,
Dat ik u morgen vroeg, heer, al slapende brengen vry,
Te Brunswyk in de stad, daer uw paleys is verheven;
Wilde beloven dat g' uw ziel aen ons zult geven ?

40. Den Hertog met verstand, sprak: Myn ziel geef ik niet,
't Is al te dieren pand, alzoo te geven met vlyt;
Nogtans is myn begeeren fris, al om in myn land te wezen,
Maer myn ziel van grooten prys hoort toe den Heer geprezen.

41. Den Hertog zeer versaegt, heeft hem hier op bedocht
Of my God de gratie gaev' dat doen ontslapen mogt;
Den leeuw docht hy aldaer is my getrouw zonder staken;
Als hy 't land word gewaer, zal hy geruchte maken.

42. Den Hertog met vrees benouwd, sprak tot den vyand satan:
Wel aen! ik ben te vrê, maer den leeuw moet met my gaen
En gy zult my beloven ziet... te brengen zonder ophouwe
En slapen zonder verdriet voor het paleys van myn huysvrouwe.

43. Den vyand docht: 't is goed profyt, hy heeft de reys aenveerd,
Den Hertog met kloeken moed viel in slaep zeer ongedeerd;
Dus meende den vyand, ziet, zyn ziele te benouwen,
Maer hy kost volbrengen niet, want den leeuw bleef hem getrouwe.

44. Op eenen korten tyd was den vyand over zee
Met den Hertog heel bevryd, maer den leeuw al met onvreê
In zyn armen lag. Als nu het land begonst te naken,
Heeft hy zonder verdrag groot gerucht beginnen te maken.

45. Met zyne klauwen groot heeft den leeuw gemaekt misbaer
In 's Hertogs aenschyn bloot zeer gekrouwt' aldaer,
Den leeuw door liefd' zeer groot om zyn' Heer wakker te maken,
Heeft met zynen poot zeer gekwetst 's Hertogs kaken.

46. Den Hertog aldus wierd zeer wakker op dat pas;
Den leeuw nog langst hoe meer aen 't huylen en tieren was,
Zoo dat den Hertog ontsliep met groote vreezen,
Dat hy met luyder stemme riep: ô Heer! wilt my gena¬dig wezen.

47. Den vyand was zeer kwaed, maer hy moest voibrengen gaen
't Gene hy hadde beloofd aen den Hertog (wilt verstaen):
Hem te brengen van stonden aen voor zyn paleys verkoren,
Maer had het den leeuw niet gedaen, 's Hertogs ziel was verloren.

48. Den Hertog was verblyd toen hy was uyt het verdriet
Hy heeft met grooten vlyt zeer neerstelyk bespied,
Vraegde zoo overluyd naer zyn stede huysvrouwe;
Elk zeyde: Zy is de bruyd en zal morgen trouwen.

49. Als een bedelaer gewis ging hy met zwaer gepeys,
Met dezen leeuw getrouw, liggen voor zyn paleys.
Daer zag hy met verdriet veel jufvrouwen en heeren;
Niemand en kende hem niet, 't was voor hem groot verzeeren.

50. Het volk was bevreesd van dezen leeuw te zien;
Elk riep : Wat een groote beest! wilt van dezen bedelaer vliên.
Zoo dat men hem deed vertrekken van daer zeer sane;
Want de Hertoginne moest aldaer naer de kerke gane.

51. Den Hertog, hoort myn bedien, ging op de straten ras
Om de Hertoginne te zien, die zyne huysvrouwe was;
Maer denkt eens wat rouw liet den Hertog zonder flouwe,
Als hy zyn vrouwe zag met een ander heer gaen trouwe.

52. De Hertoginne wierd getrouwd, met veel deugden ras,
Den Hertog zeer benouwd, toen in zyn zelven was;
En sprak vry onbelaen sommige heeren uytverkoren
Elk hield hem voor bedelaer, nieniand en wou hem [hooren.

53. Zyn kleêren toen aldaer, eylaes en dochten niet,
Want hy hadde zeven jaer, met pyn en zwaer verdriet,
Gedoold met groot bekiag te water en te lande,
Alzoo men weten mag, dat was voor hem geen schande.

54. Als dan, korts na den noen, de maeltyd op 't beste was,
Veel edel heeren waren naer de feest op 't zelve pas;
Den Hertog ging van daer, met zuchten ende kermen,
Om een dronk wyn of bier; niemand wou over hem ontfermen.

55. Maer korts daer nae kwam een die hy bad vriendelyk,
Al om een dronk ter eeren den Hertog van Brunswyk.
Zeg eens aen de bruyd, sprak hy, zonder verzeere:
Zy my een dronksken zend, tot gedenkenis van haren heere.

56. Den knecht, met een klaer bescheyd, die ging al op dat pas,
En heeft de zaek verbreyd aen de Hertoginne ras:
Myn weerde vrouw fris, daer is een arm man beneden,
Ter eere den Hertog van Brunswyk zoud my een dronk water geven.

57. De Hertoginne, zeer koen, sprak met woorden in dit gespan:
Dit wil ik geerne doen, want dat was eens mynen man,
Die, eylaes! nu is dood! God wilt zyner ziel gedenken;
En uyt eene schael van goud gaf zy den man te drinken.

58. Den knecht sprak overluyd den Hertog zonder verdriet,
Dezen wyn zend u de bruyd voor een gedenkenis, ziet...
Den Hertog den wyn ontfing, en heeft den zelven stonde
De heift van haren ring met de schael weêr gezonde.

59. Toen d'Hertoginne, ziet... die zoo zag in dit gespan,
En riep met groot dangier: 't Is mynen eygen man!
Zy heeft zonder verzet het stuk van den ring verheven.
't Een tegen 't ander gezet, 't is vast aen malkaer geble¬ven.

6o. 't Was een mirakel groot van den almogenden Heere.
De Hertoginne was zeer benouwt, die was zonder verzeere
Van tafel ras opgestaen, haren Heer ging zy ras inlaten.
Den bruydegom was belaên, hy mogt by zyn bruyd niet slapen.

61. Daer was een groot gekryt onder des bruydegoms vrienden,
Die te voren waren verblyd, en lieten hun daer vinden;
De Hertoginne met bekiag viel met blydschap van haer zelven,
Toen zy haren Heere zag, haer herte scheen te overstelpen.

62. Als een Hertog zeer fier wierd aenstonds gekleed,
En zoo in alle kwartier voor een wonder zaek verbreed.
Den Hertog met bezwaer zyn ryk wederom verworven,
Maer korten tyd daer naer den Hertog is gestorven.

63. Hoort, met wat liefde groot dezen leeuw was nu hevaên,
Als den Hertog was dood den leeuw wou van daer niet gaen.
Toen men 't lyk ter aerde droeg, deze beeste ging ook mede
Bleef op 't graf spade, en bleef liggen met een groot onvrede.

64. Met veel huylen en tieren bedreef hy grooten rouw,
Dezen leeuw op 't zelve graf was zynen heer getrouw;
Hy en wilde eten noch drinken, niemand kost hem verworpen,
En zoo met groot verdriet is hy ten laetste gestorven.

65. De Hertoginne van Brunswyk liet komen in 't openbaer,
En schryven in de kronyk ende maken een schoon pilaer,
Die ze by 't graf stellen liet met een leeuw daerop gesneden,
Tot gedachtenis zoo men ziet nog op den dag van heden.

Onderwerp

AT 0156A - The faith of the lion    AT 0156A - The faith of the lion   

ATU 0156A    ATU 0156A   

Beschrijving

Bij het ten oorlog gaan zegt de hertog van Brunswijk tegen zijn vrouw dat als hij na 7 jaar niet terug is zij opnieuw kan trouwen. De vrouw geeft hem de helft van haar ring ten afscheid. In een storm vergaat behalve het schip van de man, de hele vloot. Na een jarenlange dooltocht komt zijn schip in de Leverzee waaruit geen ontsnappen mogelijk is. De man laat zich met zijn zwaard in een ossenhuid naaien, wordt prooi van een griffioen, maar weet zich te bevrijden. Later ziet hij een gevecht tussen een leeuw en een slang. Uit angst voor beide dieren doodt hij de slang, want hij wordt liever gedood door de leeuw. De leeuw is hem dankbaar en blijft hem trouw. Leeuw en man komen terecht op een schip waar ook de duivel aanwezig is. De duivel vertelt de man dat zijn vrouw de volgende dag met een ander zal trouwen. Gezien de afstand kan de man niets meer doen, maar de duivel biedt aan hem tijdens zijn slaap naar huis te brengen, op voorwaarde dat de man daarna zijn ziel afstaat. De man gaat op het voorstel in, en wordt door de leeuw die meegegaan is gewekt voordat het paleis is bereikt. Uiteindelijk wordt de hertog door zijn vrouw herkend door de halve ring, en neemt hem weer als man. Niet lang na de hereniging sterft de hertog, waarop de leeuw van verdriet ook sterft.

Bron

E. de Coussemaker, Chants populaires des Flamands de France. Gand, 1856. nr. XLVII, p. 152-166

Motief

B301.8 - Faithful lion follows man who saved him.    B301.8 - Faithful lion follows man who saved him.   

M211 - Man sells soul to devil.    M211 - Man sells soul to devil.   

C735.1 - Tabu: sleeping during certain time.    C735.1 - Tabu: sleeping during certain time.   

Commentaar

1768 [1608]
vgl. P. de Mont, A. de Cock, Dit zijn Vlaamsche wondersprookjes [1896], p. 171; zie Debaene, L., De Nederlandse volksboeken (1951) p. 213.
Motieven: B301.8 A man rescues a lion from a struggle with a dragon and out of gratitude it follows the man for his whole life, even to his grave & M211 Man sells soul to devil & C735.1 Tabu: sleeping during certain time.
The faith of the lion

Naam Overig in Tekst

Leverzee    Leverzee   

Satan    Satan   

Heer    Heer   

God    God   

Naam Locatie in Tekst

Brunswyck    Brunswyck   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20