Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

SdeVos90 - Tôôvere of Weerwolleve

Een sage (boek), 1985

Hoofdtekst

Bij het volgende kepitteltie worrie in je aaige belang angeraaoie de duime strak tusse de hande te nijpe, tusse handpalm en vingers, want het gaat over tôôvere en het is dus voor je aaige vaaileghaaid dajje gewaarschouwd wordt. De overal zôô bekende weerwolf, dat is een vent die de gedaente van een wolf ken anneme, is in de Hoeksche Waerd uitgesturreve. Af en toe wordter nog wel is over 'm gepraat, maar 't mag gêên naam hebbe, allêên in de verhale van ouwe mense komtie nog wel is voor. Manne die konne tôôvere waere zeldzaam, het is meer een angelegeneghaaid voor vrouwe.
Ik heb dat is naegevroge bij een durpsfeguur die zelf niet kon tôôvere, maar wel op elleke vraeg een goed antwoord wis. Hij zee: "Het is netuurlijke zaek, het zitter zôôgezaaid ingebakke. Jonges worre engelties en maaide worre hekse. Kijk maor naer de Rôômse kerk, alle engelties zijn jonges." As het toch voorkwam dat een man over bizondere gaeve beschikte, zee men : "Hij is beeldwit, hij is met den hellem gebore." Zôô op het eerste gezicht zijn dr maar waaineg in de streek die met den hellem gebore zijn, maar dat lijk maar zôô. De bevolking waster niet op gesteld. Het is bekend dat met den hellem gebore kindere laeter bizondere gaeve hadde om rampe, en in 't bizonder sterfgevalle, vooruit te kenne zien ankomme.
Maar, van zu'k soort bijgelôôf hieuwe ze hier niet. En aster dan toch een kind wier gebore waer het vlies nog over het koppie zat, dan wier dien zôôgenaamden hellem drie steke diep begraeve. Je zou zegge dasse dus toch wel an dien hellem een bepaalde waerde toekende. En was het per ongeluk uitgelekt, bakers hore nou niet direct tot de zwijgzaamste persone, dan wier de persoon as beeldwit angeduid en wier dr zelfs wel is gezegd dat hij of zij kon weerwolleve.
Iemand die beeldwit is ken volges het volksgelôôf van te vore wete wie dr in de buurt zel dôôdgaan. Nou ken een ander dat ôk te wete komme deur bij hum over de linkerschoer te kijke.
Een overlejene die bove aerde staat wor vantevore-netuurlijk om twaalf uur 'snachs- deur degene die beeldwit zijn begraeve. Dan is he voor een gewoon mens uitkijke om op die tijd niet midde over de weg of straet te lôôpe en den onzichbaere stoet tege te komme. Zonder wat te zien worrie opgepakt en an de kant van de weg of de straet neergezet. Den ouwe K. uit Oud-Baaierland was beeldwit en onkwetsbaer. Hij stong in bepaalde nachte voor zijn huis en zag dan een begraefenis, die nog mos plaesvinge, verbijkomme. Hij nam voor dat verschijnsel zijn pet af. Soms wier dr gezegd dat iemand die twêê kruintjies in zn haer had met den hellem gebore was en daerdeur in den oorlog ontrefbaer zou zijn. Het staat vast dat in deuze streek omstreeks 1890-1900 alle gewone mense nog in tôôvere gelôôfden. Een vreemd verhaal is dat van die man die 'saeves laet op een hondekar over de Krôôswijksen dijk ree. Inêês hoorden die roepe: "Motjie je vader laete verdrinke ?" Hij stepte van de wage, den hond gong legge en toen die goed keek zagtie een kalf op de wage zitte.
In Bonnefetuur liepe dr twêê manne op een donkere kruisweg toen ze wiere opgeschrikt deur een naederend angstanjagend gehijg en gerammel. Effe laeter passeerde dr een soort grôôte herdershond die ze met rammelende kettinge verbij vloog. Dat was de weerwolf.
Op êên van de durrepe waster een krantebezurger die een riem droeg van wolfshuid. Alle honde waere bang voor die man. Soms kwam de weerwolf nog voor onder de stap bove de slôôt of de vliet. De kindere - vernamelijk de jonges - wiere dr voor gewaarschouwd. Mêêstal zeeje ze den Boeman of den Bullebak, maar soms sprakke ze van de weerwolf die onder de stap gerêêd zat met dezelfde kwalijke voornemes, namelijk joochies in 't water trekke.
Zôôas bekend is, mossie bij het passeere van het huis waer een tôôverheks weunde, je duime vast in je handpalleme nijpe. In sommege plaese was het ôk afdoende om een kruis in of op de weg te tekene. Met wit krijt een kruis op het verdachte huis anbrenge was nog beter, maar veul gevaerlijker.
In Sint-Anthoniepolder liepe de kindere- omlaegdijks - achter de bôôme om, om zôôdoende het gevrêêsde huis te passeere. 's Aeves wier ze soms gezien met een wit laeke om dr lijf. Bij het Zwanegat, in een klaain huisie weunde Trijn. Trijn kon tôôvere maar dr wier verteld datter zeun Jan het ôk kon. Aster een boerevrouw bezeg was met kaerene en de butter wou niet afkomme, dan waere ze dr zeker van dat Trijn of Jan langs waere geweest. Dan maakten ze de pook gloeiend hêêt in de kachel en douwden ze die gloeienden pook effe in de melk. Dat hielp, daermee was de betôôvering opgeheve en verder kojje dan den anderen dag zien wie het je geleverd had, want die liep met een zwarte streep over het voorhôôd. Dat was van die gloeiende pook.
De zwingelaers ginge om vijf uur 's oches naer de kêêt. Ze hadde dan brôôd voor schoftijd, acht uur, meegenome. Toen êên van de zwingelaers om acht uur zijn stikkezakkie wou opemake gong dat niet. Jan van Trijne hatter naer gekeke en toen zat het bandjie zôô in de war dat de man om negen uur nog niks gegete had.
Het gelôôf in tôôvere gong zôô ver dat aster een kind stierf, ze het kusse van het kind opemaakte. Aster dan een krans van vere in zat was het zeker dat het kind was betôôverd. Trijn kreeg altijd in de herrefst een zoochie van de slacht van den boer die schuinover dr weunde. Trijn gaf in oktober voor de vromstuit een mandjie druive, want dr zat een druivewingerd an dr huisie. Een maaisie van Cieleshoek die bij dien boer diende, dors ter gêên druif van op te ete. Dr moeder had ze goed gewaarschouwd, niks anpakke of opete van Trijne. Nog gêên appel, peer of brok.
Ok in Westmaes weunde dr een vrouw die hekse kon. 's Aeves in de schemering keuierden dr klompe uit het klompeloosie dat voor dr deur stong en die gonge vanzelf dr huisie binne. Ok hier mossie bij het verbijgaan de twêê duime tusse je geslote vingers klemme.
Assie van een tôôverheks een aai kreeg mossie het veertien daege op de kast laete staan. Waster dan niks mee gebeurd dan kojje het rusteg opete.
Op de Stêênplaes onder Strien weunde dr ôk zôô'n gevaerlijke vrouw. Een paar kindere van Sas krege een brok van dr, die ze in dr hand hieuwe. Toen ze die een paar honderd meter verder wouwe opete, waere de brokke veranderd in levende kikkers. Uit Goesschalksoord komp het verhaal van Neel Neut. Die had van Jaane, die tôôvere kon, een mooien appel gehad, maar Neel dors 'm niet op te ete. Ze was werkster bij een boer. En toen ze an 'm vroeg of ze dien appel wel zou kenne ete, zee die : "Leg 'm eerst maar is drie daege in de kelder onder een schuttel." Toen Neel op ten derden dag de schuttel oplichtte om den appel te pakke, lag ter een levende pad op het bord.
Sommege ouwe mense mogge op bepaalde adresse êêns in de maand vijf cente of een dubbeltie komme hale. Dat was faaitelijk een verkapte vurm van bedelaerij. Maar ja, nette bedelaers hadde vaste adresse en zôô niet dan ventte je met blauwsel, want bedele was streng verbôôje. Iemand vertelde datter bij dr moeder altijd een oud vrouwchie om dr dubbeltie kwam en dasse op een zekere keer zee : "Vrouw nou bin ik toch betôôverd." Maar de volgende maand vertelde ze dasse den tôôverheks te pakke ha genome. Ze had een ketel water opgezet met een handvol dorens dr in en ze had het water nessôôlang laete koke tot ze den tôôverheks hoorde schrêêuwe. Den anderen dag had ze de heks met een grôôte lap om dr erm zien lôôpe.
Dikkels hadde tôôverende vrouwe het begrepe op wages en karre. Verschaaiene boere keke wel twêê keer uit voordasse met 't êên of 't ander gerij langs zôô'n huis gonge. In 's Graevendêêl waster een vrouw die allêên maar keek naer een boerewage met twêê paerde. Toen de wage over de brug ree, gonge de rekse wiele en het rekse paerd naest de brug, gewoon deur de lucht, maar ze kwamme vaaileg an den andere kant.
Ok met de eerder genoemde vrouwspersoon op de Stêênplaes waere de boere erg verzichteg. Een boerewage ree inêês onder an den dijk toen ze naer de paerde keek. An 't andere end van Strien gong een wage met daerop een ploechie hooiers langs het huis van een tôôverende vrouw. Toen ze dr nae keek mieterde de wage van den dijk zonder datter iemand afviel. In een andere gemêênte keek zôô'n vrouw op een onzalegen dag naer de wage van een bakker. De kar gong op aaige gelegenhaaid rije en kwam in de vliet terecht. Naedat de schae was hersteld, bleek dat zôôwel de kar as het brôôd drôôg waere gebleve.

In Heinenoord waster een vrouw - een echte heks- waer ie in de kerk nooit naest mos gaan zitte. Maar een mannelijke tôôvenaer - sterker in de leer- had gezaaid: "Ik zel Neele die kunste wel is ofleere." Hij is toen naestter gaan zitte met het gevolg dasse gillende deur de sporte van de stoel kroop en de kerk uitrende. Gelukkeg zijn dr dus ôk nog manne die over bizondere gaeve beschikke.
Een zekere B. uit Baaierland kon het ôk. Astie op den durpel van je deur stong liettie zn aaige hêêl grôôt worre. Wie niet bang was bleef 'm strak ankijke waernae die weer zijn gewone afmetinge annam. Onder Strien waster een man an het koremaaie. As het zôôver was dat zn zicht mos worre gehaard of gewet, riep tie gewoon bij een ander het gerêêschop weg. Iederêên wister van en as iemand zn strijker miste kwam het ding effe laeter, risselend deur het kore, weer bij de rechtmaetegen aaigenaer trug.
Dr waere dus toch meer manne, want in Baaierland waster êên die betôôverde saeves de taefel waeran zn vrouw zat te braaie. De taefel gong danse tot zn vrouw riep : "Scheio oit met dien onzin", en dan kon die niet verder, want zn vrouw was nogal sterk. Ik bedoel: ze wassem gêêstelijk de baas. Het verhaal is ôk bekend van een man die handeg gebruik maakte van zijn bovenetuurlijke gaeve. Hij was klokkemaker en astie erreges binne was geweest, liettie de klok stilstaan deur dr allêên maar nae te kijke. Zôô hielp ie zn aaige an werk.
Iemand die tôôvere kon, kon niet sterreve as niet iemand zijn tôôverkunst had overgenome. Zôô heb vrouw K. toentertijd het tôôvere overgenome van dr schôônvader die daege had legge te martele om te sterreve. Assie toen bij die man verbij zn huis kwam en je keek naer binne, dan zag ie twêê klompe vier. Dat waere zn ôôge, zôô kon die tôôvere. Toen zn schôôndochter het tôôvere overgenome had, is tie drek gesturreve. Aster niemand was die het tôôvere wou overneme, kwam de duvel en brak den tôôvernaer de nek. Het was regel dat iemand die tôôvere kon, dat dan ôk ten minste twêê keer per jaer mos doen. Waerom, das wis niemand te vertelle.

Bron

P.W. de Zeeuw, Hoekschewaardse vertellingen 2. Nog een dozijn dorpsverhalen in dialect. 's Gravendeel 1985 (p. 76-84)

Commentaar

1985

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20