Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

HULTHEM187 - Van enen liebaerde ende vanden vos Reinaerde

Een sprookje (), 1410

Hoofdtekst

Van enen liebaerde ende vanden vos Reinaerde
CLXXXVII

Een liebaert seide tenen stonden
Dat hi met evele ware ghebonden,
Soe dat hi wandelen niet en mochte.
Doen ginc hi ligghen in sine haghedochte,
Daer hi onlanghe was allene.
Daer quamen diere grote ende clene,
Die den liebaert ginghen claghen.
Daer quammer binnen vii daghen
Meer dan lx bi ghetale,
Onder groete ende onder smale,
Hasen, wolve ende beren
- Daer hen die liede af ververen -,
Reen, herten ende hinden,
Men mochte daer van allen vinden;
Evere, lupaerde ende simmincle,
Die daer quamen uut menegen wincle,
Daer ghegaen met groten sere
Den liebaert claghen, haren here.
Maer noit en keerder een levende weder:
Hi verbeetse ende warpse neder
Ende at van elken sijn ghevoech;
Al ligghende hadde hi spise ghenoech.
Daer quamen alrande dieren,
Beide soete ende onghiere,
Sonder allene die vos Reinaert,
Maer nu es hi die vaert.
Reynaert hoedde hem herde wel,
Want hi kinde den liebaert fel.
Hi peinsde vele nauwer treken,
Ochte hi den liebaert wilde spreken
Die met evele was bevaen,
Alse hi den dieren doet verstaen
‘Gaet claechtene. Het es goet,
Quaemsture met een evel moet.
Waer di van hem ghereet.
Segt u es sijn evel leet.’
Dus ginc Reynaert met cranken wille,
Onder wilen stont hi stille.
Hi leet bi menegen sconen houte.
Hi ginc al vederende sine boute
Alse ene die luttel hueren nam,
Soe langhe dat hi ten liebaert quam.
Doe bleef Reynert buten der doere
Die vele quaets can ter coere.
Hi maecte sijn lenen ane die herre
Ende hielt hem vanden liebaert verre.
Ende tierst dat hi den liebaert sach,
Soe ontboet hi hem goeden dach
Ende seide: ‘Here, bi Sente Martijn,
Uwe siecheit heeft mi leet gesijn.
Ic hebbe gelopen teser wilen
Meer dan groten vii milen,
Dat ic u wilde comen sien.’
‘Reynaert, goet moet u ghescien’,
Sprac doe weder die liebaert,
‘Comt al luttel innewaert.
Met evele ben ik sere bedroeft.
Comt te mi ende houdt mi thoeft,
Ic hope ic salre bi ghenesen.’
Reynaert sprac: ‘Dan mach niet wesen,
Here, dat soude ic node doen.
Ic hebbe nu te hant een hoen
Ghevaen in enen nauwen pat
Ende ben soe utermaten sat,
Quamic vore u, het soude u daren.
Rust u, dat ghi wel moet varen
Ende houdt u sonder vele callen.
Quamic voer u, ghi mocht vervallen
Ende waert dat u van mi mesquame,
Wi soudens beide hebben blame.
Soe soudic moeten rumen dlant.
Ghi selt ghenesen alte hant.
Houdt u als een vroet man,
Want ic ghene visike en can,
Maer u siecheit es mi leet,’
Sprac Reynaert, die van buten steet,
‘Mijn ghedacht ende mijn minnen
Leggic ane hanen ende ane hinnen.
Daer ic mijn lijf omme waghe.
Maer ic hebbe nu in desen daghe
Vernomen dat mi alle mijn lede
Beven ende mijn herte mede.’
‘Lieve Reynaert, wat es dat?’
‘Here, hier gheet een groet pat
Die dese diere hebben ghetreden
- Alsoe moet mi God bevreden -
Die sonder twivel ende waen
Altenen gader inwaert gaen,
Maer luttel esser weder comen.
Dies wanhaecht mi van hem somen,
Daer soe starke diere sijn bleven.
Dus heeft mi God den sin gegeven
Dat ic u naerre niet en ginc.’
Die hem verstoede op dese dinc
Ende sinen sin daer an woude keren,
Hi souder exempel goede bi leren.
Die hem castijt, hi es vroet,
Bi saken die een ander doet,
Ende die castijt hem sonder pine.
Dat es daghelijcs in scine.
Dies niet en doet, dat hi mesraect.
Hier af hebbic dit dicht ghemaect.
Reynaert wijst wel over vol,
Dat die liebaert in sijn hol
Verbeten hadde dandre diere.
Hi sacht oec wel an sine manieren
Ende ane die pat die inwaert ginc.
Hi hoedde hem jeghen dese dinc.
Men siet ghevallen alden dach
Dinghen, dat hem elc man mach
Wel castien diet ghevroedde.
En hoerde niet hoe hem Reynaert hoedde?
Die hem den wech hadden ghemaect,
Die waren scamelijc ontraect.
Omme dat hi sach dit mesgaen,
Bleef Reynaert buten die dore staen,
Daer hi hem castide sachte.
Die noch bi Reynaerts vite wrachte,
Hi mochte leren, waer hi vroet.
Wanneer dat hier ene mesdoet,
Daer mochten hem si hondert bi
Castien wel, ghevroedden si.

Nota: cxxii verse.

Onderwerp

AT 0050A - Fox Sees all Tracks going into Lion's Den but none coming out    AT 0050A - Fox Sees all Tracks going into Lion's Den but none coming out   

ATU 0050A    ATU 0050A   

Beschrijving

Een leeuw zei op een dag dat hij te ziek was om nog te kunnen lopen en zo zijn hol niet meer uit kwam. Vele dieren kwamen de leeuw opzoeken, maar geen van heen keerde terug. De leeuw verslond ze allemaal. Alleen Reinaert was op zijn hoede. Aan de opening van het hol bleef hij staan en groette de leeuw. Die vroeg de vos om verder te komen om hem vast te houden opdat hij misschien beter zou worden. Maar de vos wist wel beter. Hij zag namelijk sporen van andere dieren die het hol waren binnengetreden, er gingen echter geen sporen weer naar buiten.

Bron

Hans van Dijk, W.P. Gerritsen, Orlanda S.H. Lie en Dieuwke E. van der Poel (eds.), Klein kapitaal uit het handschrift-Van Hulthem. Verloren, Hilversum 1992. p. 148-151

Commentaar

1410
Voor een dierenverhaal is het te kort en er is een duidelijke moraal, wat op een fabel wijst. Van de andere kant is de tekst voor een fabel erg lang. (Dezelfde anekdote wordt bijvoorbeeld in de Esopet, de oudste fabelbundel in het Nederlands, in 18 regels verteld, en met verve.) Bovendien staat tegenover de anonieme leeuw het personage Reynaert. Een merkwaardige mix van genrekenmerken.
De opening van tekst is identiek van opzet met die van fabel 23 uit de Esopet. (Er lijken zelfs tekstuele reminiscenties te zijn.) Deze tekst is echter aanzienlijk langer, omdat uitgebreid beschreven wordt welke dieren er allemaal bij de leeuw op bezoek komen en omdat ook hun motivatie om te komen gegeven wordt (v. 7, 17-18).
Zeker is wel, dat die uitgebreide vertelwijze tot doel heeft de spanning te verhogen en de duidelijkheid te vergroten. De spanning wordt vergroot doordat de confrontatie tussen Reynaert en de leeuw langer duurt. In de fabel komt de aap onmiddellijk uit de mouw: de vos weigert naar binnen te gaan, omdat hij wel sporen naar binnen ziet gaan maar er geen naar buiten ziet komen. Dat is ook hier de pointe, maar die wordt uitgesteld doordat de aarzeling en tegenzin van Reynaert worden beschreven en het gesprek tussen hem en de leeuw wordt uitgebreid.
De les in dit verhaal is dat je kunt leren van het ongeluk van anderen.
De moraal is opmerkelijk door zijn lengte en zijn explicietheid. In de Esopet krijgt deze fabel twee moralen van elk twee regels. Hier beslaat de moraal 27 regels. Deze uitbreiding komt voort uit een behoefte om zo duidelijk mogelijk te zijn. Niet alleen wordt de les wel driemaal verwoord (v. 97-99, 109-111, 120-122), ook wordt tweemaal expliciet aangegeven waarom die boodschap uit dit verhaal is te distilleren (v. 103-108, 112-117). Wie het nu nog niet weet, leert het nooit, zou je zeggen, maar de tekst heeft er behoefte aan te benadrukken, dat je de moraal alleen maar snapt als je er goed over nadenkt (v. 101, 111, 119, 122). Deze uitleg en deze explicietheid komen in ‘traditionele’ fabels niet voor.
(Bron: Hans van Dijk, W.P. Gerritsen, Orlanda S.H. Lie en Dieuwke E. van der Poel (eds.), Klein kapitaal uit het handschrift-Van Hulthem. Verloren, Hilversum 1992. p. 146-148)
Fox Sees all Tracks going into Lion's Den but none coming out

Naam Overig in Tekst

Sint Maarten    Sint Maarten   

Reinaert    Reinaert   

Reynaert    Reynaert   

Reinaerde    Reinaerde   

Reynaerde    Reynaerde   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:21