Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

BOEKV001 - Van Keuteldoemke

Een sprookje (tijdschriftartikel), 1800 - 1804

Hoofdtekst

Van Keuteldoemke
Waz'n ainmoal 'n poar mensk'n, dei gain kiener kreeg'n. Zai wol'n allernoarste geern 'n kiend hem'n en zeed'n wel rais teeg'n 'nkanner: "Har'n wie maor 'n kiend, al was 't nait grooter as 'n doem, wat zol'n wie blied weez'n." Ien 't ên (1) word'n heur wensch'n verheurd, maor letterliek: zai kreeg'n 'n kiend, dat zoo luddik (2) bleef as 'n doem en dat ze doarom altied Keuteldoemke nuimd'n.
Op 'n keer zol'n zien ollers vervoar'n (3) en har'n heur goud op 'n woag'n pakt. Veur wizzighaid (4) har'n ze Keuteldoemke ien 'n spoan'ndeus legd, omdat hai anners makkelk weg word'n kon onner al dei drokte en revoazie van 't vervoar'n. Deus worde achter op woag'n legd, maor vil ongelukkig onner 't voar'n of, zunner dat 't vernoom'n worde, en bleef op wêg leg'n.
D'r kwam'n twei gouwdaiv'n lans; dei zag'n deus leg'n en ain zee teeg'n anner: "Doar legt 'n deus op wêg: zel'n wie hom rais oop'n moak'n en zain, of 'r ook wat ien is, dat wie bruuk'n ken'n?" "Ast duzze (5), heure!" raip Doemke oet deus. Kerel dee 't doch en dou hai Keuteldoemke zag, zee hai: "Da'ster ain, dei wel tien tree ien 'n spientvat doun ken. Maor hai kon ons wel rais te pas koom'n bie 't zoakje dat wie op touw zet hem'n." "Dat kon wel weez'n," zee zien kammeroad, "hai's te minst'n luddik genog en zicht er ook nog al wat loek (6) oet." Dou vroug'n zai Doemke, of hai rais 'n keer mit heur aan 't steel'n wol. "Jaowel," zee dei, "da's rais wat nais (7) en 'k hol van veranner'n." Zai ging'n mit 'nkanner noa 'n boer'nploats en wol'n doar kees steel'n oet melk'nkoamer (8). Veur 't roam van melk'nkoamer zat'n iezer'n troalies, maor dat was veur Keuteldoemke gain bezwoar: dei kon er meer as deur. Gouwdaiv'n zet'n hom op vensterbank en hai laip deur troalies. Ien melk'nkoamer raip hai hardop: "Hou zuk'nt (9) mouje (10) hem'n, gruine of witte?" "Doe soaramsche (l1) schriwbek, wilt die stil hol'n," zeed'n kerels; maor Keuteldoemke raip nog rais weer: "Houn'nt (9) mouje hem'n, gruine of witte?"
Deur 't geroup worde boer wakker en mouk gewag. Gouwdaiv'n, dei vernam'n dat heur kans hier verkeek'n was, naaid'n oet (12) en Keuteldoemke kroop bezied onner 'n bos gruinte, dat doar lag en veur kôi'n bestemd was. Dou boer ien melk'nkoamer kwam, vernam hai dus gain onroad en trok weer of en Keuteldoemke rouk onner zien gruinte rustig ien sloap.
Annerdoags mör'ns kwam knecht om te vour'n. Hai kreeg 't bos gruinte op vörk mit Keuteldoemke d'r bie en gooide dat veur 'n kou. Dei vrat 't haile bos op mit Keuteldoemke en ol, dei hai ien zien gehail deurslôkte. Wat loater kwam maaid om te melk'n, en dou ze onner kou zat begunde Keuteldoemke te zing'n:
"Strip, strap, strôl,
Geef de maaid heur emmer vôl (13)."
Maaid worde benouwd en dus (14) gain kou melk'n, dei zing'n kon. Zai raip knecht en dou dei kwam begunde Doemke weer te zing'n. Knecht har 't er ook nait op begreep'n en raip vrouw. Doar ging 't krekt zoo mit en zai raip boer. Dei heurde't ook en ston' 't krekt zoo min. Hai docht dat kou wel behekst weez'n zol en gaf orders hom maor te slacht'n.
Dat ging aan. Kou worde slacht en ofhouw'n en annerdoags zol er 'n stuk van kookt word'n. 't Besloug zoo, dat Keuteldoemke doar krekt ien zat. Dei har 't er nait dik op verzain om ien pot stopt en opeet'n te word'n. Hai begunde te schriw'n: "Nô zel'n ze mie opeet'n, nô zel'n ze mie opeet'n!" Boer lustte gain vlaaisch dat schriw'n kon, veural nait nô 't kwam van 'n kou dei zong'n har. Annern ook n't. "Geeft 't maor weg aan 'n schooier," zee boer. Kwam 'n schooier en dei kreeg 't vlaaisch ien zien körfke. Dou schooier op pad was, begunde Doemke weer te schriw'n: "Nô zit ik ien 'n schooierskörfke, nô zit ik ien 'n schooierskörfke!" Dat was schooier, hou'n zin dat hai anners oan 'n stuk vlaaisch har, ook te dol. Hai gaf 't aan 'n wien'hond (15), dei krekt van pas d'r veurbie laip. Dei waster nait fies van, zing'n en schriw'n of nait, dat kon hom niks scheel'n en hai slôkte 't ook mit hoed en hoar op. "'t Wordt er nait beter op," docht Keuteldoemke; "dou 'k oet kou kwam, zo'k (16) eerst ien 'n boer'n-, dou ien 'n schooiers-, en nô ben 'k te lande koom'n ien 'n honnemoag," maor hai raip zoo hard as hai kon: "Rrt! rrrt!" Hond mainde, dat zien boas hom achter 'n hoas aanstuurde en begunde te loop'n wat hai kon. Maor d'r was gain hoas en hond laip hom dood. Dou kroop Keuteldoemke tou zien achterdeurke oet en zocht zien ollers (17) hoes weer op.

1. in 't eind. 2. klein. 3. verhuizen. 4. zekerheid. 5. als durft. 6. slim. 7. nieuws. 8. kelder waar de melk te roomen gezet wordt. 9. wat voor. 10. moet je. 11. satansche. 12. pakten zich weg. 13. in het hs. zegt Duimke: "De meid die melkt de koe." (bis), en vervolgens: "De knecht (vrouw, boer) melkt de koe. (bis), doch bovenstaand rijmpje komt ook in andere mondelinge overleveringen voor; vergelijk ook MOLEMA, Gron. Wdb. 410 b. 14. durfde. 15. windhond. 16. zou ik. 17. ouders.

Onderwerp

ATU 0700    ATU 0700   

Beschrijving

Kinderloos stel wenst kind, al was het zo groot als een duim, noemen hem Keuteldoemke. Tijdens de verhuizing valt hij van de wagen in zijn lucifersdoos, wordt gevonden door twee dieven en meegenomen naar een boerderij om kaas te stelen. Hij maakt herrie, de boer wordt wakker en de dieven gaan ervandoor. Doemke gaat in het groenvoer liggen slapen en wordt door een koe opgeslokt en roept: "Strip, strap, strol, geef de meid haar emmer vol." De boer laat de behekste koe slachten en wil een stuk braden, maar daarin zit Doemke, die hard schreeuwt, waarop de boer het vlees aan een schooier geeft en die weer aan een hond, die het opslokt. Doemke laat het beest zich doodrennen en komt dan weer naar buiten om zijn ouders op te gaan zoeken.

Bron

G.J. Boekenoogen, 'Nederlandse sprookjes en vertelsels' in: Volkskunde 13 (1901), pp. 111-113 N°1

Commentaar

1800-1804 (zie opm.)
Naar een tusschen 1800 en 1804 geschreven hs. met sprookjes in de volkstaal overgebracht door den heer Joh. Onnekes (overl. 1885; zie Onze Volkstaal 3, 103). Het oorspronkelijke hs. werd mij welwillend ten gebruike afgestaan door de familie Brongers te Ezinge, terwijl ik de sprookjesverzameling van ONNEKES dank aan den heer J. H. SCHOLTE te Ulrum.<br>
Met het oorspronkelijke handschrift wordt dat van Gerrit Arends Arends bedoeld, later uitgegeven als Het Boek van Trijntje Soldaats door E.J. Huizenga-Onnekes. Johan Onnekes heeft de sprookjes van Gerrit Arends vrij terugvertaald naar het Gronings.
De sprookjesverzameling die vervolgens genoemd wordt, is door Onnekes zelf uit de mondelinge overlevering opgetekend.
Tom Thumb

Naam Overig in Tekst

Keuteldoemke    Keuteldoemke   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20