Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

CBOEK442 - Janmainje met 't mosterdpotje

Een sprookje (almanak), 1881 - 1900

Default_a_young_boy_walking_over_very_shiny_glass_bridge_19th_0.jpg

Hoofdtekst

Janmainje met 't mosterdpotje

Was ainmoal 'n Janmainje, dei zoo luddik was, dat men hom ainliek mit fersoun nait goud zain kon. Op'n middag zee zien moeke teeg'n hom: "Janmainje, goa gauw hen en hoal mie veur twei cent mosterd; maor mos mie onmeugelk nait over 't gloaz'n brukje loop'n, want den komse te val'n en brekse mie 't potje." "Nee, moeke," zee Janmainje en ging hên. Maor hai ging doch over 't gloaz'n brukje, kwam te val'n, zoo as zien moeke hom van te veur'n al zegd har, en brook zien potje. "Och, hai!" zee Janmainje, "dat muit mie ja; wat zel moeke nô wel zêg'n?" D'r was niks meer aan te doun. Janmainje zocht diggels op en sukkelde weêr noa hoes. Dou hai doar kwam, laip hai 'n eerlieks pak roazen op en zien moeke gaf hom 'n nei potje en zee: "Nô nog rais ainmoal, maor as mie 't weêr dusse en lopse mie over 't gloaz'n brukje, den lopt 't nait zoo goud veur die of, doar kens stoat op moak'n." "Nee, moeke," zee Janmainje, maor hai kon 't nait loat'n en ging doch weêr over 't gloaz'n brukje, kwam te val'n en brook veur tweide moal zien mosterdpotje. "Och heere, och heere!" jeuzelde Janmainje, "'k wol 'k 't maor nait doan har." Maor dat hulp hom ook al nait veul. Hai zocht diggels weêr bie 'n kanner en ging voutje veur voutje noa hoes. Dou er thoes kwam, raip zien mouder hom al ien muit: "Janmainje, woar hes zoo lank zeet'n en woar hes 't potje?" Janmainje houl zien diggels oet buus en trok aan lip. "Wel, doe donnersche rakker!" zee zien mouder, "ik zel die help'n!" En dou kreeg ze Janmainje bie kroag, legde hom over knei, streek hom boksem of, trok heur slop oet en dou sloug ze d'r op los, dat 't 'n oard har. Janmainje schriwde moord over hoalstok, maor dou er zien ofreek'n har, schudde zien mouder hom nog rais goud hen en weêr. "Doe stinkerd!" zee ze, "heb mie 't hart en ducht nog rais ainmoal weêr, den ze'k die beter krieg'n. Bien dien boksem op en hier is weêr 'n potje, en nô mos't maor wait'n."
Janmainje raaisde weêr hên, maor 't gloaz'n brukje was hom te stark: hai laip er weêr over, kwam te val'n en brook veur darde keer zien potje. Dou wis 'r nait meer, wat er doun zol; hai dus nait weêr noa hoes en laip zoo wat veur bal'ng ôm.
Noa 'n toerke kwam hem 'n speulkammeroadje teeg'n en dei zee teeg'n hom: "Janmainje, goaise mit mie ien 't neutdopke 'n êndje voar'n?" Janmainje docht: "'t Is doch ien varf verbrand," en zee: "Jao wel! 'k goa mit." Dou ging'n ze mit 'n kanner ien 't neutedopke aan 't voar'n. Ien 't ên kwam'n ze bie 'n boer en doar 't ook al mooi oavond word'n was, vroug'n ze dei: "Boer, ken'n wie hier vannacht wel sloap'n?" "Jao wel, jonges," zee boer, "dat ken wel, kroept maor mit joen twei'n ien 't hooi." Zai kroop'n ien 't hooi en rouk'n gauw ien sloap. Annerdoagsmör'ns kwam knecht om te vour'n. Hai kreeg 'n bos hooi op vörk en smeet dat veur kou, zunner dat hai vernam, dat Janmainje doar krekt ien zat. Kou vrat Janmainje op slag mit hoed en hoar op en dou dei dus noa 'n toerke wakker wordde, vernam hai, dat er ien 'n koupens aan land was.
's Oavens kwam maaid om te melk'n en pas zat ze onner kou, of doar heurde zai 'n stem, dei oet kou kwam en zong:
Struus, struus, strôl,
Geef ons maaid 'n emmer vol.
Maaid wordde benaauwd en nam hak'n op. Zai vertelde 't meroakel, dat ze mit kou beleefd har, aan 't anner volk en dat mos dou ook rais heur'n. Zai heurd'n almoal 't zulde gezang as maid en dou ornaird'n ze mit 'n kanner, dat kou wel behekst weez'n zol en maor slacht word'n mos. Dat ging aan: kou wordde slacht en schoonmoakt. 't Ombal'ng, doar Janmainje krekt ien zat, wordde op mis gooid. Dou kwam er 'n hond aan, dei vrat hom dik en zat ien dat ombal'ng, zoodat hai d'r benauwd van wordde en van achter'n mos. Hai ging hên en ging weêr hên en dee wat hai nait loat'n kon en zoo kwam Janmainje goaf en goud weêr oet 'n honnekeutel veur 'n dag en mouk maor gauw, dat hai weêr bie zien moeke kwam. Maor doar kwam hai te pas as Krien te Baffelt 1). Zien moeke kreeg hom bie 't nekvel en stopte hom ien keller. Doar zag hai 'n koem mit brij op 'n bred stoan, woar hai nait anners bie koom'n kon, as mit 'n trap'n, dei ien 'n houk ston'. Janmainje kreeg trap'n en zette dei d'r bie; maor trap'n glee oet, kwam ien 'n rommel pot'n en pan'n terecht en Janmainje brook zien bain. Zien mouder kwam op 't spiktoakel of, kreeg Janmainje te pak'n en zee: "Ik zel die wel krieg'n." Dou sleepte zai hom oet keller en zee: "Goa doar mit kop op dat houwblok leg'n." "Nee," zee Janmainje, "'k wil n't." "Zelt 'n twaibak met sukker hem'n." "Nee," zei Janmainje." "Twei." "Nee," zee Janmainje. "Drei!" "Tou maor," zee Janmainje en legde zien kop op 't houwblok en dou kreeg zien mouder biel en hakte hom kop of. Dou lag zai Janmainje op ber en zien kop zette zai op 't bersplankje. Noa 'n toerke kwam zien voader thoes en vroug: "Woar is Janmainje?" "Op ber," zee 't wief. Man ging noa ber, dee bersdeur'n oop'n en zag, dat Janmainjes kopke op bersplank stôn en 't onnerspul op ber lag. Hai kreeg 't kopke, legde dat weêr teeg'n hals aan en keek er hail sneu noa, hou 't zeet'n har. Ien ainmoal kreeg Janmainje vleugels en rees op. Zien voader wol hom gauw griep'n, maor ... fuut knellens! Hai schoot hom onner han'n deur, vloog tou 't roam oet, dat krekt oop'n ston', en dat vôt.
Hai vloog noa 'n stad en koft doar wat moois veur zien voader en drei zusters en ook nog 'n zwoare mölnstain. Dou vloog hai terug, ging op schosstain van zien hoeske zit'n en raip zien volk onner schosstain. Veur zien voader lait hai d'r 'n gol'n allozie deurval'n, veur ain van zien zusters 'n poar gol'n bingels, veur anner 'n gol'n spel en veur darde 'n gol'n deuske. "Krieg ik ook wat?" raip zien mouder. "Jao!" raip Janmainje en lait heur zien mölnstain op kop val'n, zoodat zai ien ainmoal zoo dood was as 'n pier.

1. Zeer slecht te pas. Dit spreekwoord zou zijn ontstaan te danken hebben aan het volgende. In vroegere jaren moest een zekere Krijn te Bafloo gegeeseld worden. Hij onderging zijn straf en maakte toen, dat hij weg kwam. Een eindje buiten Bafloo ontmoette hij eenige personen, die de executie willen bijwonen en aan Krijn vragen, of ze nog goed van pas komen. "Nou," zei Krijn, "dou ik er kwam was 't krekt van pas."

Onderwerp

ATU 0700 - Thumbling    ATU 0700 - Thumbling   

AT 0720 - My Mother Slew Me; My Father Ate Me. The Juniper Tree    AT 0720 - My Mother Slew Me; My Father Ate Me. The Juniper Tree   

ATU 0720 - The Juniper Tree    ATU 0720 - The Juniper Tree   

Beschrijving

Janmainje is een klein ventje. Hij moet mosterd halen in een potje, maar breekt tot drie maal toe het potje als hij - tegen het verbod in - over het glazen bruggetje gaat. Nadat hij bij de tweede keer al een pak slaag heeft gehad van zijn moeder, durft hij de derde keer niet naar huis. Met een vriendje gaat hij varen in een notendop. Ze overnachten bij een boer in het hooi, maar 's ochtends wordt het hooi gevoerd aan een koe en Janmainje wordt opgegeten. Vanuit de maag zegt hij een versje voor de meid die komt melken. Ieder denkt dat de koe behekst is en het beest wordt geslacht. Het slachtafval belandt op de mesthoop en wordt opgegeten door een hond. Even later wordt Janmainje door de hond uitgepoept. Hij gaat naar huis en wordt in de kelder opgesloten. Als hij brij wil pakken, valt alles om en breekt hij een been. Zijn moeder slaat voor straf met een bijl zijn hoofd af, maar vader zet het hoofd er weer op en Janmainje vlucht. Hij gooit kadootjes door de schoorsteen voor vader en zusjes, maar doodt zijn moeder met een molensteen.

Bron

Collectie Boekenoogen (archief Meertens Instituut)

Commentaar

eind 19e eeuw
Het verhaal is aan Boekenoogen toegezonden door J.H. Scholte uit Ulrum en afkomstig uit de nalatenschap van de in 1885 overleden Johannes Onnekes.
Tom Thumb & AT 0720, My Mother Slew Me; My Father Ate Me. The Juniper Tree

Naam Overig in Tekst

Janmainje    Janmainje   

Baffelt    Baffelt   

Krijn    Krijn   

Bafloo    Bafloo   

Naam Locatie in Tekst

Krien    Krien   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:22