ABIJMA25

Der wiene in Jan en Tryntsje dy wennen ûnder 'e pispot. En op sekere nacht [der stoarmet] waeit it sa bot, dat dy pispot waeit om en dwarstroch [2. kear: Mar der komt in dikke stoarm op. De pispot oer 'e kop en stikken]. Mar Jan dy koe net bêst prate, dy stammere hwat. Hy sei: wi fuortgaene en de earste boer de bêste dêr ûnderdak freegje.
- Goed, sei Tryntsje. Sy kloppe oan by in boer: Is der ek plak foar ús?
- Ja.
[Mar der't wie't op 't lêst sa fris: sy moaste iten.]
Mar doe sei Tryntsje tsjin Jan, hwant hy koe sa geweldich ite: As ik dy nou op 'e foet traepje, Jan, dan moatst de leppel hinnelizze, hear.
- Goed, Tryn, sei er. Mar de boer hie ek in hiel almachtige dikke houn. Sy sieten oan 't iten en dy houn rint ûnder 'e tafel troch en trapet Jan op 'e foet. Jan goait lulk de leppel hinne. Doe tocht er: Tryn, nou krigeste ek gjin mear. Hy trapet Tryn op 'e foet.
Mar froeger wiene 't allegear bêdden en bedstede, sa njonkenelkoar yn 'e keamer; doe leine de boer en de boer[in] op 't iene bêd, Jan en Tryntsje op 't oare. Doe sei Jan: Hwerom dou my op 'e foet trape.
- Dat ha'k net dien, sei Tryntsje, dan moat de houn it dien ha. Mar hwerom trapestou my op 'e foet?
- Ik tocht, sei er, dan krigestû ek gjin mear. Doe sei Tryntsje: Ik wit hwer't de brij stiet en dan yt ik my earst sêd yn 'e kelder en dan kom ik mei in dikke sleepfol by dy. En froeger wiene't fan dy almachtich greate skûdels mei brij. Dat Trijntsje iet har sêd yn 'e kelder en der kaem se mei in great sleeffol brij oan. En kaem se mei [lees: my?] net by it forkearde bêd! By [Nei] de boer en de frou harres [ta]. En dêr moast de boer krekt blaze. Pppff! sei de boer. Och Jan, sei se, it is net hjit. Dêr duorde it eefkes. Pppp! sei de boer. Och Jan, sei se, hoechst net te blazen. Mar Pppff! sei de boer. Doe sei se: Ast it nou wer dochste, Jan, dan slach ik dy mei dat sleeffol brij foar de kont. Dêr duorde it eefkes, dêr wie 't wer: Pppff! sei de boer. En sy slacht ta en sy slacht him der mei it sleeffol brij foar 't gat, dat it wie ien brij en allegear brij en dêr fornimt se dat se by 't forkearde bêd wie.
- Jan, Jan, fluch, sei se. En froeger wiene de doarren yn twaên, dat Jan raemt ta en hy raemt de ûnderdoar der út.
Doe sei Tryntsje: Nim mei, nim mei, Jan, dan ha wy ûnderdak. Goed, de doar gong mei. En dêr stie in dikke ikene beam; dêr klommen se yn. En dêr de doar boven har en dêr kamen trije rovers oan. En in berch, berch jild hiene se by har. Dat se soene it jild ûnder de beam diele. It duorre eefkes, doe sei Tryntsje: Ik moat wetterje.
- Och, sei Jan, miich dêr dan fan boven. Dêr seine de rovers: Dêr falt hemels water. Dêr duorre 't eefkes: dêr moast se har bihoefte dwaen. Doe sei se: Jan, ik moat myn bihoefte dwaen.
- Skyt fan boven, sei Jan. Dat dêr seine de rovers: Dêr falt hemelse muster.
Mar dêr duorre it eefkes, doe [dêr] sei Jan: Ik kin de doar net mear hâlde, Tryn! Doe sei Tryntsje: Goai fan boven.
Hy goaide de doar fan boven. Doe seine de rovers: Daar fallen hemelse deuren, en waerden sa binaud, dat sy naeiden út, 't jild lieten se lizze. En sy út 'e beam wei, sy namen it jild. Sisa, sei Jan, nou kinne wy in moaije plaats hiere, Tryn!
Sy hierden in moaije plaats, mar Jan koe net melke. Tryntsje moast melke. Dêr komt se op in sekere moarn thús, doe leine dy bisten moai to wjerkôgjen yn 't lân. Doe sei se: Jan, as ik (moarns) by de beesten kom, stekke se my alle moarnen [kearen] de gek oan. Doe sei se: as se it wer dogge, snij ik se moarnmoarne allegaer de kop ôf. Dat sy slipet it mes en dy dieren leine de oare moarns moai to wjerkôgjen. Snijt se my de beesten allegearre de kop net ôf!
Mar dêr wie 't safier, dêr hiene se noch ien siede (spek ??). Doe sei Jan: Dy moatt' wy hâlde ta de langer slinter. Dêr bedoelde: Ta de lange winter. Mar Jan wie fuort en dêr komt sa in (greate) lange meagere keardel. Doe sei Tryntsje: Bistou de lange Slinter?
- Doe sei er: Ja!
- Nou, Jan hat sein: Der is noch ien side, dan moatstû dy mar ha. Jan keam dy jounes wer thús. Doe sei se: Ik ha de lange Slinter de lêste side jown. Òh, sei Jan, nou ha wy neat mear.
Dêr, fan need, dêr moasten Jan en Tryntsje wer ûnder 'e pispot.
Hat er fan Alle Bijma.
(Bron: hs. Poortinga, archief Fryske Akademy, in bruikleen bij Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaesjesintrum, Ljouwert, sept. 1971)

AT 1691 - "Don't Eat too Greedily."    AT 1691 - "Don't Eat too Greedily."   

ATU 1691 - The Hungry Clergyman    ATU 1691 - The Hungry Clergyman   

Een echtpaar woont onder een pispot. Als deze omwaait krijgen ze onderdak bij een boer. De man mag niet zoveel eten, en het echtpaar spreekt af om te matigen. 's Nachts hebben ze echter honger, en de vrouw gaat in het donker brij halen. Bij terugkeer vergist ze zich in de bedstee. De boer laat winden; eerst zegt de vrouw dat hij niet hoeft te blazen, maar even later wordt zij boos en slaat hem. Als ze merkt dat het de boer is, vlucht ze samen met haar man. De man loopt op zijn vlucht de onderdeur mee naar buiten. Die zullen ze gebruiken als onderdak. Ze gaan in een boom zitten. Dan komen er onder hen rovers hun buit verdelen. Eerst plast en poept de vrouw naar beneden, dan valt de deur naar beneden, waarop de rovers vluchten. Van de achtergelaten buit koopt het echtpaar een boerderij. De vrouw denkt echter dat de koeien al herkauwend de gek met haar steken en zij maakt ze dood. Dan resteert hen nog een stuk spek, maar die is voor de lange slinter, zegt de man - hij bedoelt winter, maar heeft een spraakgebrek. Als zich op een dag een lange man aandient die Slinter heet, krijgt hij van de vrouw het stuk spek mee. Dan is het echtpaar weer even arm als tevoren en gaan ze weer onder de pispot wonen.

hs. Poortinga, archief Fryske Akademy, in bruikleen bij Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaesjesintrum, Ljouwert, sept. 1971

J2541 - ”Don‘t eat too greedily.“    J2541 - ”Don‘t eat too greedily.“   

K335.1.1 - Object falls on robbers from tree.    K335.1.1 - Object falls on robbers from tree.   

J1835 - Goat chewing cud angers fool, who thinks goat is mimicking him.    J1835 - Goat chewing cud angers fool, who thinks goat is mimicking him.   

K362.1 - For the long winter.    K362.1 - For the long winter.   

september 1971

Alle Bijma is de grootvader van Anders; van hem zou hij het verhaal gehoord hebben.
De mededelingen tussen haakjes zijn afkomstig van Y. Poortinga. Het zijn varianten of alternatieven in geval van publicatie. Alleen "boer[inne]" is een emendatie van T. Meder.
Onder "Beeld" een geromantiseerde afbeelding van de sprookjesverteller (Prentencollectie G.J. Boekenoogen, ca. 1900, archief PJMI).

"Don't eat too Greedily"; AT 1653 The Robbers under the Tree; AT 1211 The peasant woman thinks the cow chewing her cud is mimicking her; AT 1541 For the Long Winter

Jan    Jan   

Tryn    Tryn   

Tryntsje    Tryntsje   

Slinter    Slinter   

Alle Bijma    Alle Bijma   

2013-03-01 14:46:21