Hoofdtekst
Geachte Lezers,
Dezer dagen werd mijn aandacht getrokken door enkele eigenaardige berichten.
Het eerste betreft de recente plaatsing van een grote, spiegelende, glazen bol op een vijf meter hoge paal op een boerenerf ergens in het Gelderse (De Gelderlander 19-06-1996). De boer sprak van een "havikenbol" en roemde dit voorwerp, "dat al gauw een paar honderd gulden kost", als een probaat middel om haviken bij zijn kippen vandaan te houden. Een aanvliegende havik zou immers zo hevig schrikken van zijn eigen spiegelbeeld, dat hij maakt dat hij wegkomt. Het effect zou vrijwel 100% zijn.
Ik weet niet of deze afweermethode ook elders wordt toegepast en of er in de agrarische literatuur aandacht aan is besteed, maar ik associeerde deze bol en de bijbehorende theorie onmiddellijk met de zg. "heksenbollen", die volgens een vroegere medewerker van uw instituut, Kurt Wiegel, wel in boerenwoningen op de vensterbank werden opgesteld, om heksen te weren: zij zouden schrikken van hun eigen spiegelbeeld en er pardoes vandoor gaan. Dergelijke bollen - vaak wat groter van formaat - kwamen ook wel voor in boerentuinen en de vraag is dan of zij daar heksen, danwel vraatzuchtig gedierte moesten afschrikken. Interessant is het ook na te gaan, waar en sinds wanneer dergelijke bollen voorkwamen, waar ze vandaan kwamen en van wie men ze betrok, of er ook andere functies aan werden toegeschreven en of het effect ("vrijwel 100%"!) empirisch werd vastgesteld, danwel aan overleveringen werd ontleend?
(Uit een brief van B. Wander, Arnhem, 24-6-1996)
Dezer dagen werd mijn aandacht getrokken door enkele eigenaardige berichten.
Het eerste betreft de recente plaatsing van een grote, spiegelende, glazen bol op een vijf meter hoge paal op een boerenerf ergens in het Gelderse (De Gelderlander 19-06-1996). De boer sprak van een "havikenbol" en roemde dit voorwerp, "dat al gauw een paar honderd gulden kost", als een probaat middel om haviken bij zijn kippen vandaan te houden. Een aanvliegende havik zou immers zo hevig schrikken van zijn eigen spiegelbeeld, dat hij maakt dat hij wegkomt. Het effect zou vrijwel 100% zijn.
Ik weet niet of deze afweermethode ook elders wordt toegepast en of er in de agrarische literatuur aandacht aan is besteed, maar ik associeerde deze bol en de bijbehorende theorie onmiddellijk met de zg. "heksenbollen", die volgens een vroegere medewerker van uw instituut, Kurt Wiegel, wel in boerenwoningen op de vensterbank werden opgesteld, om heksen te weren: zij zouden schrikken van hun eigen spiegelbeeld en er pardoes vandoor gaan. Dergelijke bollen - vaak wat groter van formaat - kwamen ook wel voor in boerentuinen en de vraag is dan of zij daar heksen, danwel vraatzuchtig gedierte moesten afschrikken. Interessant is het ook na te gaan, waar en sinds wanneer dergelijke bollen voorkwamen, waar ze vandaan kwamen en van wie men ze betrok, of er ook andere functies aan werden toegeschreven en of het effect ("vrijwel 100%"!) empirisch werd vastgesteld, danwel aan overleveringen werd ontleend?
(Uit een brief van B. Wander, Arnhem, 24-6-1996)
Beschrijving
Een boer heeft een havikenbol op zijn erf staan. Het is een glazen bol op een hoge paal. De bol zou haviken verjagen, omdat ze schrikken van hun eigen spiegelbeeld. Er lijkt een analogie te bestaan met de vroegere heksenbollen.
Bron
brief van B. Wander, 24 juni 1996, n.a.v. bericht in De Gelderlander, 19-6-1996
Commentaar
24 juni 1996 (brief), 19 juni 1996 (krant)
De naam Kurt Wiegel is een mystificatie: het is dezelfde persoon als de briefschrijver B. Wander, oud-bibliothecaris van het P.J. Meertens-Instituut. Deze persoon wordt in de roman Het Bureau van J.J. Voskuil, over het PJMI, Kurt Wiegel genoemd.
Vervolg brief in STSAG609.
Vervolg brief in STSAG609.
Naam Overig in Tekst
Gelderse 
Gelderse 
De Gelderlander
De Gelderlander
Kurt Wiegel
Kurt Wiegel
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:22