BOERDE17 - [Dits vanden vesscher van parijs]

[Dits vanden vesscher van parijs]
Dits vanden vesscher van parijs
Ende van sinen wiue, sijts wijs.
Vraye rime ende scone woort
Sijn metten genen wel ghehoert,
5 Die recht ende redene kinnen;
Verstaet na mi, ic sal beginnen.
Buten parijs op ene mile,
Daer geuielt op ene wile
Dat .i. vischer nam .i. wijf
10 Die scone was: al hare lijf
Was behaghel ende mengoet
Die brulocht was starc ende groet;
Daer waren comen haire beider mage
Alst noch plaghen alle daghe
15 Jn die werelt ouer al
Daer men brulocht houden sal.
Hoert wat hi nam met sinen wiue:
Hondert scape ende daer toe viue;
Vij. coye ende .xx. swine
20 Hadde hi te huweleke in scine;
Bosch, mersch, coren ende lant
Gaf si hem in sine hant.
Hi dede hare grote werdichede,
Daer ende elre te meneger stede,
25 Alse elc man doet sinen wiue.
Genoechte hadde hi met haren liue
Alsoe dicke alse sijn herte begherde;
Nochtan geliet si ende geberde,
Als hare ieghen therte ware.
30 Daer na binnen den zeluen jare
Laghen si op enen nacht te gader.
Si seide: in minne moeder no vader,
Noch niemene die ic kinne,
Als ic v doe, suete minne;
35 Jc wille dat ghijs sijt te vroeder,
Soe en doe ic suster no broeder.
Die vischer sprac: lieue minne,
Maect mi nu des in inne,
Waer omme ghi mi soe sere mint.
40 Si sprac: omme dat ghi mi wint
Al dies mi bedarf ten liue;
En sijn int dorp niet si viue
Soe wel geuoedt van enen man.
Bedi eerst recht dat ic v an
45 Bat dan iemene die nu leeft,
Want ghi mi menechweruen geeft
Spise harde meneger tiere,
Versche vische vter riuiere,
Wijn, broet, herste, capoene.
50 Blauwe, brunet ende groene,
Daer toe moreit ende scarlaken,
Van elcken hebdi mi doen maken
Een paer binnen desen jare.
Een lettel quam hi hare bat nare,
55 Soe dat sien saken porden;
Mettien gaf hij hare tandworden
Ende sprac: ghi soud mi lettel minnen
Omme dat goet dat ic kan winnen,
Haddic verloren minen vrient,
60 Die v dicke heeft gedient,
Die tusschen mine bene staet.
Soudic v minnen dore dat quaet?!
Nenic, bi miere wet!
Mijn herte soude v onnen bet,
65 Haddijs niet, dan si nu doet.
En dunct geerre vrouwen goet
Dat men met hare heeft te doene.
Helpe vrouwe, het maect die zoene
Tusschen den here ende der vrouwen.
70 Si sprac: ghi moget mi getrouwen
Dat ghi noit met minen liue
Hadt te doene als man met wiue,
En was mi ieghen therte sere,
Al doghedict dore der werelt ere
75 Ende ics v niet wernen en dorste.
Hets sceren vrouwe, het hebben borste
Goede vrouwen des harenthare,
Al maectijt selue dus onmare.
Soudic v minnen dore dat quaet
80 Dat tusschen uwe bene staet?
Nenic, dat moete god weten;
Jc woudent die honden hadden geten,
Ende vwen liue niet en deerde.
Die vischer peinsde ende begherde
85 Sijn wijf te proeuene, wiste hi hoe.
Hi stont op eens margens vroe
Ende nam den roeder in sine hant
Ende liet tscip driuen daer hi vant
Van versche vischen sinen coeuer.
90 Ouer ane der seynen oeuer
Warp hi sijn nette ende hadder in
Van goeden vischen meer zo min,
Van alsoe vele alse hem goet dochte.
Doe royde hi wech alse hi beste mochte
95 Thuus wert weder dore den stroem.
Doe mercte hi ende nam goem
Waer driuende quam man ochte wijf;
Doe waest een monec, .i. vet keytijf,
Ene crune hadde hi bescoren.
100 Wildi verstaen, soe moeghedi horen
Waer bi die monec verdranc:
Hi hadde gemint ouerlanc
Eens ridders wijf ende lachter bi.
Die riddere was stout ende vri;
105 Alse hi den monec bi sinen wiue
Vant, soe ving hi tenen kniue
Ende wilde den monec steken doet.
Die monec was naect ende bloet;
Tere venstren hi wt spranc
110 Jn die seyne ende verdranc
Ende quam driuende in den stroem.
Die vischer mercte ende nam goem
Hoe hi sijn wijf proeuen mochte.
Techterste als hi hem bedochte
115 Trac hi sijn mes vter scede,
Nu hoort wat hire met dede:
Hi sneet den monec af dat let
Daer hi der vrouwen diende met,
Dat men hiet sijn euen oude.
120 Doe liet hine driuen daer hi woude.
Die vischer scorste den vede in sinen ghere
Ende haeste hem thuuswert sere.
Tierste dat hi quam an tsant,
Trac hi sijn scip ane dlant
125 Ende hing sijn nette inder zonnen.
Doe quam daer gheronnen
Een knecht met eere mande
Die svischers wijf daer sande
Omme versche vische iegen noene.
130 Die vischer sprac toten garsoene:
Nem al die vische, draechse hare.
Jc woudic binnen desen jare
Gheuischet en hadde, op ene zake
Dat ic bat ware te gemake.
135 Die knecht sprac: wat es v, here?
Jc ben tonghemake sere
Dat v enege sake let.
Thuuswaert haeste hi hem te bet,
Sijns heren was hi in groten vare.
140 Die vrouwe wart sijns gheware
Ende vraeghde: waer es dijn here?
Vrouwe, hi comt, maer hi es sere
Tonghemake, seide hi mi.
Wetstu, seide si, wat hem si?
145 Nenic vrouwe. hoe mochtict weten?
Die knecht was cume geseten
Vore dat die vischer quam ghegaen
Als ene die sere es ondaen.
Hi ging sitten biden viere;
150 Sine gelate ende sine maniere
Toende ochte hi soude versceden.
Hi beefde met allen leden
Ende gebeerde jammerlike.
Si seide: minne, god die rike
155 Behoude v te minen liue,
Want ic ware emmer keytiue
Verloric v. twine segdi mi,
Dore god, welc uwe mesquame si?
Vrouwe, wat holpt dat ict v seide!
160 Hine leeft die mi gehelpen can,
Clerc, leec, wijf noch man.
In haren arm nam sine tire stont
Ende custene ane sinen mont.
Hi seide: vrouwe, gaet van mi,
165 Jn wane v nemmermeer comen bi
Alsic te voren hebbe ghewesen,
Want in mach niet ghenesen
Van den rouwe die ic draghe.
Die vrouwe sprac: ghi maect v claghe
170 Harde groet; segt wat v deert.
Die vischer sprac: sint ghijt geert
Te wetene ens v niet steet tonberne,
Soe willict seggen gherne.
Heden margen quamic geuaren
175 Daer vele goeder vische waren,
Jn drie ridders warenden,
Dat mi comen es te scanden,
Want si hadden mi gewacht
Ende vingen mi met haerre cracht.
180 Deen hiet mi dat ic soude kiesen
Welc let dat ic soude verliesen
Van algader minen leden.
Doe badic hen op houescheden
Dat si mijns genadech waren
185 Ende mi thuuswert lieten varen.
Dese bede en wilden si niet gestaden;
Echt hieten si mi beraden.
Doe peinsdic in minen moet:
Verlore ic minen enen voet,
190 Soe moestic metter stelten gaen,
Ende lietic mine hant af slaen,
Waer met soudic mi generen?
Jn mochten niet ontberen.
Verloric mine oghe, ic ware blint;
195 Oec stonde mi te hebben toren
Haddic mine ore verloren:
Men soude seggen ic ware .i. dief.
Vrouwe, doe haddic alsoe lief
Dat men mi tquaet af snede,
200 Dan enech mire ander lede.
Wat quaet meindi? sprac die vrouwe.
Jc saelt v toeghen, sem mire trouwe,
Sprac die vischer, ende ontknochte
Wt sire slippen dat hi brochte
205 Ende warpt der vrouwen op hare voete,
Ende si besaecht met goeder moete.
Doe docht der vrouwen geliken enen vede
Bat dan enen andren lede.
Fi v, seit si, quaet keytijf,
210 Nu en gauic niet om al v lijf
Tquaeste stroe onder minen voet.
Dat ghi leeft, waer toe eest goet?
Jc wilde nu ter wilen quame
Die doet ende si v dleuen name,
215 Soe waric ws met eren quite!
Wat joyen of wat delite
Salic hebben met uwen liue?
Si riep knapen, ende joncwiue
Ende dede hare bedde draghen
220 Ende hare scrine op .i. waghen.
Har koye, hare scape algader
Dede si driuen te haers vader
Wel haesteleke enen knecht.
Die vischer sprac: ghi hebt onrecht,
225 Vrouwe, dat ghi dus gebeert,
Ende ghi te voren soe onweert
Maket alsic was met v.
Wildi mi dus ontuaren nu,
Men souds v spreken lettel eren.
230 Ghi selt v herte bekeren
Ende bliuen sitten in v goet.
Si sprac: godsat hebbe diet doet!
Jc wille weder danen ic quam.
Alse die vischer dat vernam,
235 Riep hise ende seide: vrouwe,
Hoert, ic gheloefde v trouwe,
Jc salse v houden, moet ic leuen.
Mi was ghistren gegheuen
.iiij. pont, min noch mee;
240 Comt hare, nemt die twee.
Sietse hier in minen gere.
Die vrouwe haeste hare derwaert sere
Tot dat si tsiere slippen quam;
Doe taste si voert ende vernam
245 J ding in sine broec reghen.
Si loech, hare begans behagen.
Doe sprac si te haren man:
Soe help mi god ende sente Jan,
Wat raghet hier tuschen v been?
250 Minne, dat sceden van ons tween
Dat vernoyde mi soe sere,
Dat ic genade bat onsen here,
Ende hi gehorde mine bede
Ende heeft mi ter seluer stede
255 Een ding verleent, daer tander stoet.
Jc wout ware alsoe goet
Alse dander dat ic hadde te uoren,
Daer mi af comen es dese toren;
Des soudic proeuen gherne,
260 Ondanc hebbe dies werne.
Hi namse ende warpse neder;
Hine was te voren no seder
Noyt soe vriendelike met hare.
Doe stoet si op ende riep: vaert hare
265 Weder in metten goede!
Mi es vele bat te moeder
Dant was een lettel eer.
Hare toren ende hare seer
Es vergaen, hare man es genesen.
270 Ander werf riep si met desen:
Dapperlike ontladet goet
Ende settet weder daert stoet,
Ende driuet quic in den stal.
Groet leet ende ongheual
275 Moetic van sinen liue horen
Die ons desen groten toren
Ende dit vernoy heeft gedaen,
Maer goddanc hets wel vergaen.
Aldus bleef die vrouwe daer.
280 Men leest noch ende hets waer
Dat en es onder tsemels trone
Man soe rike noch soe scone,
Soe edel noch soe wel geboren,
Hadde hi sine vede verloren
285 Ende hem die mesquame deert,
Datten ench wijf begeert;
En es oec lazer noch croepel geen,
Mer heeft hi tuschen sine been
Een ding datmen heet den vede,
290 Hine crijchter .i. wijf wel mede.

(De Middelnederlandse boerden. Voor het eerst verzameld uitgegeven door C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.100-108)

Een visser is gelukkig getrouwd met een vrouw. Deze vrouw doet alsof zij onverschillig is voor seks. Zij zegt dat zij alleen van hem houdt omdat hij zo goed voor haar zorgt. Haar echtgenoot gelooft dit niet en wil haar op de proef stellen. Hij snijdt het geslachtsdeel af van een dode monnik. Deze monnik is verdronken, omdat hij werd betrapt tijdens het vrijen met de vrouw van een ridder en vervolgens in de rivier is gesprongen. De visser laat thuisgekomen het geslachtsdeel aan zijn vrouw zien. Hij zegt dat hij drie ridders is tegengekomen, die hem de keuze lieten maken, welk ledemaat hij kan missen. De visser koos voor zijn penis, omdat zijn vrouw daar toch geen belangstelling voor heeft. Zijn vrouw scheldt hem echter uit en wil er vandoor gaan. Dan geschiedt er volgens de visser, die zijn gelijk heeft gekregen, een wonder en krijgt hij zijn geslachtsdeel weer terug, waarop de vrouw blijft.

De Middelnederlandse boerden. Ed. C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.100-108

14e eeuw

Zie ook: F. Lodder, `Een genre der boerden', in: Queeste 2 (1995) p. 54-71.
F. Lodder, `De moraal van de boerden', in: Nieuwe Taalgids 75 (1982) p. 39-49.
F.J. Lodder, Lachen om List en Lust. Studies over de Middelnederlandse komische versvertellingen. Ridderkerk 1996.
W. Noomen, `Une replique neerlandaise d'un fabliau francais: `Le pescheor du pont seur Saine' et `Dits van den vesscher van Parijs'. In: J.-C. Aubailly (red.), Et c'est la fin pour quoy sommes ensembles: hommage a Jean Dufournet: litterature, histoire et langue du Moyen Age. Paris 1993. p. 1029-1044.
Over de stedelijke context van de boerden: D. Hogenelst, `Sproken in de stad: horen, zien en zwijgen'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 166-183.
Zie voor een moderne vertaling: L. Jongen, Van papen en hoeren, van ridders en boeren: tien middeleeuwse moppen. Hilversum 1995. p. 19-25.

Sint Jan    Sint Jan   

Parijs    Parijs   

2013-03-01 14:46:21