Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

ENGELB_19_024

Een legende (mondeling), dinsdag 26 juli 1983

Hoofdtekst

V: In viefentachtig, doe was mien mama zo'n paar joar old west hebn, dat hef ze vake verteld, toe was dat ne bedevaartoord.
E: Van Twente oet gungn ze der ok hen.
S: Van Soasel gungn ze der völ hen.
V: Doo warn dan ook dee fabrikantn dan opkömn en die woln dan fabriekn stichtn, nich on beids tegelieke dat kon nich, kiek dan wordt t ene niks of t aandere niks.
E: Dat verdröag zik mekaar nich.
V: Den fabrikant hef doar nen arbieder nomn. Nen mesler, kiek on den hef he doar vrogd, of he dat doon wol, dan kreeg he n mooi hoes on neie fiets, wat doo heel zeltn was, nich, dan zol he noar nen aandern oord noar nen boer hen goan, kiek doo hebt ze 's oavnds de oogn verbundn en noar n Genadenkapel veurd on hebt ze doar dat reampke inhouwn en hebt ze de moeder Gottes roafd.
S: Dee stun doar in.
V: In den Genadenkapel.
E: En dee kapel steat den der nog?
V: Joa, den steet der nog, der is van nen andern moeder Gods der inkomn. Kiek en doo bunt ze der met wegveurd, met auto of met de peer dan, doo was der ja recht gen auto.
E: Ie wet nich, woar at he blevn is?
V: Zee bunt in t ronde jagd, mer doo bunt ze in nen kelder landet an t leste on doar hebt ze hem de oogn dan wier los doane en doo hef t inmesseld mogt on doo hebt ze hem de oogn wier verbundn en bunt ze wier in t ronde jagd on no weet he nich, woar he dat doan hef on later hef he gen rust of duur had on he kon t nich weervindn, woar he dat doan hef, he wol dat toch wa geerne weetn, kiek on doo is de industrie hoog kömn, de fabriekn nich on doo was dat wahlveurn was meer gebeurd. t Was niks meer.
S: Doe dee bombardement bie oe west hef, ja, bie eur veur de werkplaats, ze hebt ne carrosseriebouw.
E: Bie de watermöl?
V: Bie de watermöl.
S: An n Berkel doar,
V: n Watermölleke. Maal möl, dorschemöl en zowat.
S: En doe stun doar woar ze no woont, ze woont der nich meer, doar weur de processie nog heuldn.
E: Oh, dat is dicht doar in de buurt doar?
S: Met witn donderdag.
V: Met Leichnam.
S: Met Sacramentsdag.
V: Ie zegt sacramentsdag, bie oes zegt ze Leichnam.
S: Doar stun n Mariabeeld bie, vlak veur de werkplaats, nen iepnboom deran. En toen hebt ze heel Stadtlohn plat smetn. Alles der is gen huus van stoan bleevn.
E: Op t einde van n lestn oorlog.
S: En toen is, is die boom met t Mariabeeld, doar was nog gen bladje an verschreuid. Dat he'k zölf, zölf zien. Dat hef der altied nog stoan en no is doar ne stroat kömn en no hebt ze t doar weghaald. Mar doar was nog gen bladje van schromd en doo hadn ze zegd. op eer zölf kon ze wel pasn.
E: Mer zie wet nich, woar dat Mariabeeld is blevn.
S: Dat wet geneen.
E: t Is misschien nog wa woar.
V: t Zit nog wa woar, mer zie wet nich woar.
S: De ooldn zint dood.
V: Den man hoovn nich meer te wearkn dee zol n mooi leevn hebn, mer he hef gen rust of duur meer had en he kon t nich weer vindn.
E: Oh, den man is a lang doad.
V: Den is dood.
S: Dat lig dan bie eur op n kerkhof, den is bie eur in de stroat valn, in 56, één graf,
E: Doar zint völ bie doad kömn in Stadtlohn.
V: In elf meert viefnveertig was dat.
S: De vaa was weg west, hè.
V: Joa, den was net vot
S: En toen hadn ze, hebt ze t bombardement, en toe is, dree of veer wondershuze alles is der ofgoan in één keer,
E: Behalve den eenn boam.
S: Den eenn boom. Modergods is wa stoan blevn.
V: Papa was noar n boer, doar mos n goardn um. On doo he wier kwam, was de hele stroat was een trummelhoop, nich? On doo kwam he der an, ik zee hem nog zoa ankomn, on wie zeadn, papa, wie levet nog wa. Wie warn in bonker, nich mar he kwam hoge owwer de trummelhoop hen, nich.
S: Een van oe breurs hef doen.
V: Joa den was doo net wier komn. Wie warn met zes jongs en dee warn almoal in n oorlog, nich. Al in n krieg. Doo ko'w een weer kriegn as stammalter. on dat ene breur dat t wiedste weg was in Rosland, den was doo weer komn loatn on den was net veerteen dage in hoes, heimatseinsantz, heetn dat dan. doar was he dan n paar kilometer van de stad bie oes dan, t was net zundagmerrag.
S: t Was nog oorlog.
V: Doo kon he dan 'zundagsmerragns van twee bis vere, of he dan evn noar hoes urlaub, n paar stondn dan zoo, mar in dee tied doo zeg he, mama de vliegers bromt zoo, eavn kiekn of t wat te beduudn hef, dan goa ik in bonker wie hebt hem gaar nich weer zeen, kiek doo kwam dee bomn al, dat kon'k a zoo zene.
E: Ie hadn hem toch nich wier zeen.
V: Doo lag he onder een van oeze huze, doar was den gevvel ok involn on doo he'w gaar nich an oeze Heinrich dacht, de aandern laagn doar alle, doar warn wie zoo drok met, nich. Een heel ie zoo vast, kiek den was zoowat op doodgoan en den andern dat was zo'n kind en doar was ik met an de gang, doo zeg mama, loat dat kind toch liggen en kiek toch es eerst hier. Ik zei, dat kind lig doar ook zoo on doo kwamn doar leu on dee zegt, God e God, vrouw Bos, doar beweegt zik nog wat oonder dee mure doar. God en doo was dat oeze Heinrich dat onder den gevvel.
E: En dat hef he wa owwerlewd dan?
V: Joa dat hef he wa owwerlewd, mer he kon nich meer proatn, kiek he was wa benauwd on doo mogn wier vot, het gung noar n oavnd too, eerst bie n boer westbie Slagmanboer, doar zoln dee officiere sloapn on doo zeg den boer, doar koomp Heinrich Bos an, loat de officier mer zeen, woar he blif vannacht. Den har t zoo slim, nich. On wie kondn nargens hin, Nachbarstadt was nog nich bombardeerd. Vreedn, kiek en Dörmel lig doar tusschen in en doar kwam oeze mama vandan, kiek, en doar kwam wie andermorgens met ne koetswage, dat wol genene doon. Dat was alle te geveurlik, de vleegmachienn gungn zoo lege, nich, alles wördn beschotn en doo hebt ze der hen e brocht, den hef n noar n hof brocht, doo tien dage later, doo was he ziemlich weer in örde, ik heb n stok brocht, pantoffel henbrocht, doo was der ook ginne dokter recht, dee warn alle bie n insatz, nich, doo kom n elfdn nog moal ne grootn angrif, oh verschrikkelik, verschrikkelik doo warn wie net in Stadtlohn oeze papa on ik, doar was t zwart van vliegers on doo zee ik nog zoo, zoln dee no komn of weggoan.
S: pann op t huus te kriegn aans namn de Duutsers ze in beslag.
V: Anders woln ze ze belegn dee huze dee ovverend stoan, wie woln der wat pann oplegn, dat wie doar wonn kondn en zoo, doo kwam dan dee Flugzeuge, doo zee ik, zoln ze no komn of goan. 't Hef n heeln merrag a wa bromd. Oh kiek, dee kwamn dan van Holland, en doar kwamn dee bomn al an vleegn, ik zee, gauw heronder, de bomn komt der an. Doo bu'w in n bonker goane en dee bonker brok a of.
E: Den kon t ok a nich meer liedn.
V: Doo bu'w doo dee welle weg was noar n andern noar n buurman, den was annemer, met beton derop, doar bu'w dan in evlucht.
E: Mer den zat misschien a vol?
[V:] doar zat wa vol volk in, bie de nächste welle doo zatn ze doar bovn veur. Doo was den ingank dicht, kwam der nich oet, wie brokn nog, dat wie der weer oetkwamn.
E: Kreagn ie wa locht in den bonker?
V: Ja, God i mos gauw goan on doar bu'w wa weer oet ekomn. Doo kwamn dee van n buurman nog, zoo geet dat bie oes in de buurt. Dat was nen schreiner, nen meubelmaker, on doar kwamn dee jongs van en zeadn: Bos-eume, Bos-eume kom gauw, dat hoes wa inkellerd onder dat hoes dan, mar dat was nich good, dee zat doar vaste tusschen, ik zei, doar kö'j toch no nich hengoan, de vliegers zint vellicht nog, no niks an doon, niks doon, wen t alle is
S: Toen ze vluchtn warn der van zuk gaat langs de stroat net as hier.
V: De fabriek was doar ook nog. in vlamn. Fosfor smeetn ze ook, dat was t slimste nog, doo verbrandn alles. Dat betke wat nog sting on doo is papa in ene van de löcker sprungn, was zonne w.c. doar van dee soldoaten heer, want dat stak almoal niks.
E: Ie mosn oe levn redn.
V: Doar ging t ja um.
S: Den har nog iets bie zik had in de tassche. En ze har de kousn en sokn oettrokn, dat he ze nich kapot kreeg. Toen ze doar weer ofkwam, har ze heelmoal niks meer.
V: Doo was ze weer noar Dörmel henloopn. Oeze papa is nog eavn weer noar hoes henloopn en doar stundn ze alle a, dee hadn t a zene. Kiek zee warn doar immer zoo rondveurd Ahaus Vreedn-Stadtloahn, dee vliegers, dee hebt bombardierd. Kiek en doo is oeze Heinrich, den was in Vreedn in dat zeeknhoes, ma doo ko'w hem nich weer vindn en doo dachtn wie ook, he zal nog wa eevn oetloopn weezn. Of met een of ande metgoan weezn.
S: He'j doo niks meer van wier heurd?
V: Acht of veerteen dage zocht, zocht, mar der was genene, den oes es holp. Van de geestelikn nich of van de leu nich, wie mosn alles zölf on doe kwamn dee Flugzeuge weer on doe was der n wichtke van mie was doar verpleegster op t zeeknhoes on den kwam 's oavnds bie oes an n hof on den zee, doar hadn ze weer n paar vundn oet de gracht.
S: Dat kwamn van dee bomnwerpers.
V: Duur dee bomntrichters warn dee gracht leugloopn, kiek on doo hebt ze n paar vondn. Wie zoln es kiekn on doo bun wie papa on andermoargns hengoan en doo was mien breur der wa bie.
E: Was den vundn in de gracht?
V: Met dee bombardierung warn dee der oet loopn oet dat zeeknhoes.
S: Doe bint ze de gracht inloopn.
E: Dus dat zeeknhoes wör bombardeerd, loa'w mer noar de gracht henloopn.
V: Nee dee woln in n bonker loopn. 't Zeeknhoes was der kort bie, mer dat hebt ze nich red. Zee bunt in de gracht völn.
S: 't Zieknhuus is nich bombardeerd.
V: Nee, doar was genene doar op. doar was nums dee oe hölp.
E: Misschien dat de geallieerdn juust de zeeknhuus nich anvöln. Doar wör wa reknschop met holdn.
S: t Zieknhuus in Stadtlohn is nich bombardeerd. Mar toen wie doar bie dee dooin warn.
V: Doo heb wie immer kekn bie de doodn, dee ze dan a vondn hebn in zukke grote hallen, kiekn of he doar ok misschien bie was. He was doar vrömd in dee stad, nich, mer doar was he nich bie.
S: Mar toen har he nog zonne onderwiezeres in n arm had, mar dee was zoo wegstorvn en toen was he metloopn noar de vaa en toen har he zegd, mer doar beweegt zich nog een. En toen har zo'n wichtke har de vaa den onder hen haald. De dearmn hadn der al oethungn. Dokters waarn der niet, he har n laakn kapot scheurd en dat der um toe. Loat ze no trouwd weazn en nog drie kinder hebn.
V: He is nog betterd zonder dokter.
S: Zonder dokter.
V: Begriep is dat no? enz.
E. Der bint meer dinger, dee'j nich kont bevatn. Zoa dee verhaaln, dee'j no hebt heurd van oe man, dee spölt zik ok of in Stadtloan.
V: Joa.

Onderwerp

SINLEG 0171 - Das Bild bleibt im Feuer unverletzt.    SINLEG 0171 - Das Bild bleibt im Feuer unverletzt.   

Beschrijving

Bedevaart naar Mariabeeld in Stadtlohn, stelen van Mariabeeld; Mariabeeld bij iepenboom blijft bij bombardement ongeschonden.

Bron

Collectie Engelbertink, verslag 19, verhaal 24 (Archief Meertens Instituut)

Naam Overig in Tekst

Heinrich Bos    Heinrich Bos   

Berkel    Berkel   

Genadenkapel    Genadenkapel   

Mariabeeld    Mariabeeld   

Naam Locatie in Tekst

Saasveld    Saasveld   

Stadtlohn    Stadtlohn   

Plaats van Handelen

Stadtlohn    Stadtlohn