FBECK0065_0066_47 - Toverboek om aan de ratten te bevelen

Jan van Wermerbos-'winning' die kon iets. Die had heksenboeken, die had hij eens in Maastricht gekocht. Dat was begonnen met muizen maken. Hij nam een handvol aarde of keikes en dat waren muizen. En voorspellen kon hij ook, als ze in 't veld waren zei hij tegen die daar ook werkten: 'Vandaag is het eten aangebrand' of Vandaag krijgen we pap' en dat was altijd zo, daarom zeiden ze nog dat hij met de 'maagd' vrijde. En hij zat eens in een herberg en daar deed hij de haan komen en die moest op een stoel gaan staan en zingen, dat is hier in de herberg aan de fontein gebeurd. Bij zijn kameraad, die op de 'winning' van het andere kasteel, dat van Ridderborn, werkte, zaten altijd zoveel ratten, die kwamen zijn 'schoenstattels' kapot bijten en die klaagde daar eens over. 'Ik zal eens meegaan', zei Jan. En toen hij bij die knecht in de paardenstal kwam, deed hij al de ratten één voor één over de krib komen, waar de paarden uit eten, en die ratten 'keekden' vervaarlijk. Op 't laatste zei hij: 'Daar zit nog een, allee, vooruit' en toen kwam die tot halfweg en ze 'keekde' nog feller als de andere ratten. Toen wou ze weer terug 'Gij ook' zei Jan en toen ging ze door. En van toen af kwamen ze niet meer aan de knecht zijn kleren.'s Nachts zagen ze Jan dikwijls zitten en dan was hij tot één, twee uren in zijn boeken aan 't lezen met een kaars. Hij had die boeken altijd bij 'hem' en de pastoor had al dikwijls gezegd: 'Ge moet ze in 't vuur gooien' en dat deed hij, maar 's anderendaags had hij ze toch terug. Maar toen was het eens missie en de pastoor vertelde dat tegen een pater en die heeft toen lang met Jan geklapt en hij heeft hem bekeerd. Jan liet 'hem' overlezen en toen moest hij beloven alle donderdagen naar de H. Sacramentsmis te gaan te Hasselt, en toen brandden de boeken ook. En daarna was hij zo christelijk en alle dagen was hij in de mis en winter en zomer trok hij 's Donderdags naar Hasselt. Maar toen hij dood was, heeft het daar toch nog gespookt, 's nachts hoorden ze een 'lawijt' tussen de telloren en dan was het of er iemand over de zolder liep en als ze gingen zien was daar niets. Toen hebben ze boete gedaan en beloofd naar Scherpenheuvel te gaan en toen is dat achtergebleven.

SINSAG 0689 - Der Rattenfänger    SINSAG 0689 - Der Rattenfänger   

SINSAG 0581 - Hexe macht Mäuse    SINSAG 0581 - Hexe macht Mäuse   

SINSAG 0750 - Andere Zauberei.    SINSAG 0750 - Andere Zauberei.   

SINSAG 0753 - Zaubermacht gebrochen; Geistlicher verbrennt Zauberbuch.    SINSAG 0753 - Zaubermacht gebrochen; Geistlicher verbrennt Zauberbuch.   

Jan van het kasteeldomein van Wermerbos beschikte over bijzondere krachten. Hij bezat heksenboeken, die hij in Maastricht had gekocht. Jan kon muizen maken van een handvol aarde of keitjes. Jan kon ook voorspellingen doen. Aan de mensen die samen met hem op het veld werkten, zei hij soms: "Vandaag is het eten aangebrand." of "Vandaag krijgen we pap." Omdat die voorspellingen altijd uitkwamen, geloofden sommigen dat Jan een relatie had met de meid. Op een dag zat Jan in de herberg, waar hij een haan liet komen en het dier gebood op een stoel te staan en te zingen. Bij één van zijn vrienden die op het kasteeldomein van Ridderborn werkte, had men last van een rattenplaag. Toen Jan bij de knecht in de paardenstal kwam, liet hij de vervaarlijk kijkende ratten één voor één uit de kribbe komen, waaruit de paarden aten. Tot de laatste rat, die een felle blik in de ogen had en halfweg probeerde terug te keren, sprak Jan: "Vooruit, jij ook!" Vanaf dat ogenblik had de knecht geen last meer van de ratten.
's Nachts zag men vaak hoe Jan tot één of twee uur bij kaarslicht zat te lezen in de boeken die hij altijd bij zich droeg. De pastoor had al meermaals gezegd: "Je moet die boeken in het vuur gooien", waarop Jan gedwee antwoordde dat hij het zou doen. Omdat Jan de volgende dag toch altijd weer met zijn boeken rondliep, stuurde de pastoor een pater naar hem, die hem na lang praten wist te bekeren. Jan liet zich overlezen en beloofde iedere donderdag in Hasselt naar de H. Sacramentsmis te zullen gaan. Deze keer meende Jan echt wat hij zei, want hij stond zelfs toe dat de pater zijn boeken verbrandde. Sindsdien leidde Jan een bijzonder godsvruchtig leven en ging hij elke week naar de mis.
Toen Jan dood was, heeft het toch nog gespookt op het kasteeldomein. 's Nachts hoorde men vaak geluiden op de zolder en op het dak, maar wanneer men ging kijken, was er niets te zien. Uiteindelijk hebben de kasteelbewoners boete gedaan in Scherpenheuvel, waarna de rust in het kasteel is terugkeerd.

F. Beckers, Leuven, 1947

2.3 Toverboeken

zuid-limburgs

fabulaat

De herberg waar Jan de haan liet zingen, is gelegen bij het fonteintje in Vliermaalroot, aldus de informant.

Jan (van Wermerbos)
Wermerbos (Jan van)

Ridderborn (kasteel van)    Ridderborn (kasteel van)   

H. Sacramentsmis (Hasselt)    H. Sacramentsmis (Hasselt)   

Wermerbos (kasteel van)    Wermerbos (kasteel van)   

Vliermaalroot    Vliermaalroot   

Maastricht    Maastricht   

Scherpenheuvel    Scherpenheuvel   

Wermerbos    Wermerbos   

Ridderborn    Ridderborn   

Hasselt    Hasselt