PKNAB0515_0521_6991 - Wonde, door paard aangebracht, geneest niet door wil van heks. Paters overlezen. De voet van Thieu was behekst.

PK: en hekserij en zoë, dat bestóng toch ouch, dat ze nao de paters mósjten goon dèks?Jàjao. Dat heb ich zelf aan der hand gehad. Ich had e pèird, dat hiel ondeugend waor hé. Dat staok en dat steet en ich waor nog mer veertien jaor hé, en ik mós mèt dat pèird varen. Ik kós hem neet good meister weren. En toen ene vieze kiër, dat ich hem wou d’ruit holen, steet er mich dein ènkel hie kepot, in alle stukken, hé. En ich had geweldige pijn d’raan, mer ich dènk het zal toch nog wel euvergaon, hé. Jà, es-te jóngk bès, dan dènks-te het geit beter hé. En ich leep d’rop, ich had den hielen dâg nog get gewèrk, en ’s anderendaags toen hadden ver ene zaoterdig. En ’s anderendaags het waor ene zóndig, en het waor Mestreech, waor het kèrmis, dat waor de veertiënde (PK: mei?) de maond mei hé, ja. Toen zèit mijn moeder tegen mich: "Du hebs hel mooten wèrken, nów gangk noe ins nao Sint Servaas" zaag ze. "En du maogs dich ouch nog ene struhood köüpen", zag ze, "omdat ste zoe hel gewèrk hebs." Ich kreeg vijf frang! Toen moch ich dao ins nao de kèrmis goon en mich enen hood koupen, hé. Mer ich waor tot in Mestreech gesuggeld, mer toen kósj ich neet mier loupen, wie ich in Mestreech kaom hé. Dèi voot, dèi woar hiel kepot, éh. En ich dènk, kom gangk mer op de Brusselsestraot aan, dao kump enen tram hé - in dèin tijd, toen leep (liep) enen tram, dèi leep van Mezeik nao Mestreech hé, dat wèt ger misschien nog? (PK: jà)… Jao, jao, dat waoren ollemaol van die stoumtrams in dèin tijd hé. En ich had mich dao hout zien staon, zoe stukken veur baumstekken hé, dao had ich mich eine gaon holen. Endao-op trippelde ich nao, …? de Brusselsestraot. Wie ich dao kwâm, ich zèg: "Wienie kump den tram?" "Oh, dèi is al bekan ’n oor door", zèit dèi. Ich zèg: mer nów, nów plaog ‘t der duvel. Wie gaon ich thuisgeraken, dach ich in m’n eigen. Jà, ich had pijn, en ich begós hónger te krijgen, jà mer, had mich zoe e bitsje bedach, ich dènk: "kóm kóm, gangk mer stillekes door. Nao Caberg, dan kuns-te dich dao get rusten, hé. En op mene stek trippelde-n ich tot Coberg, en dao lag ich mich langs de wêg neer hè. En ich had dao misschiens ’n half oor of drij keteers (kwartiers) gelegen, ich dènk "Ich moot toch maken dat ich thuis geraak." En ich stapde weer verder, en toen stapde ich door tot Toernebrid. In Toernebrid lag ich mich dao op ’n bank neer, die dao buitenstónd, veur dèi kaffee (café). En dao weer ’n tuurke (toer-ke). Mer waor mer bekómmerd wie ich aan ’t huis ging geraken hé. Ich veulde, dat dat wie langer wie erger woor (werd) hé, en ich taffelde (sukkelde) dou zoe door, ging ich tot aan Kapelhof. Lag ich mich weer get neer. En toen, had ich toen langerlèsten de mood bijein geraap en stapde ich door tot bij mich aan ’t huis hé. Mer toen waor ’t al half acht, en ich waor al van ’s mörges van zeven ore weggegangen, dus du kuns dich dènken dat ich, dat ich gooien hónger had hé. En toen zèit mij mooder: "Wat hebs dich aan der hand?" Jà, zèg ich, "Jà, mooder, ’t pèird hèit mich hel (hard) gestamp en ich heb get aan dèi voor gekregen." Ich zèg: "es er mer neet hiël kepot is", "Och ’t zal zoe erg neet zijn", zèt ze, "wèts-te wat-ste deis? Zèt dich mer enen iëker (emmer) water met zaut" zèit ze, - dat waor vreuger ’t gebruik hé? - "dat pak dich de pijn eweg." En ich deeg dat. Mer dat pakde gein pijn eweg, ich meinde dat ich raozende woor (werd) van de pijn hé. Jà, ’s anderendaags, ‘s mörges, woor den dokter gehaald. En du wèts wie die dökters vreuger waoren, dat waor mier vitternèir (veearts) es dokters hé? Jà, dat is zoe. En dèi kaom dan, ee bekeek dat, ee deeg niks d’raan. Jà, "Wij zullen bloedzuigers moeten opzetten", zag er. En toen voor (reed) er mèt ze vetuurke trug hé, en toen ging er bloedzuijgers holen, aan ’t huis. Ee hau die dao in bokalen zitten hé. Jà, zèt er mich dao drij bloedzuijgers op, hé, die woren (werden) ónder e glèiske (glaaske) gezèt hé, en die blijven zoelang zitten tot ze dik gedrónken zijn hé, jà, en, wie ze dik gedrónken waoren, toen pakde-n er ze, ee lag ze op enen deepen telleur hé, en toen lag er ze op de kop e bitteke zaut, en die sijden (spuwden) dat blood uit hé, mer dèin telleur waor glâd vol, van ’t blood wat ze getrokken hauwen. ’s Anderendaags waor ’t dan good. "Ze hebben good gewèrk" zag er. Mer ’s anderendaags, kaom er weer. Jà, ee zèdde-rs (zette d’r) toch weer drop. Dów haw er zèsendertig d’rop zitten g’had. Mer, dat holp (hielp) allemaol niks hé. En op ’t lèste, waor dat blood, dat waor hiel vergangen bekans in, in meterie (materie, etter), hé, dèi voot, en, die bloodzuijgers âfgepakt, en "jà", zèit er, "dan zullen wij ’t moeten openmaken" en toen haolde er zo e stuk kijp (pennemes) uit, bekans get wie e broedmes, en ee vèigde (veegde, sneed) mich dao-achter hie, hie, zjus hie-achter, want ich heb nog las(t) veur schoon (schoenen) te vinden daomèt, dao staok er mich glâd in, en dat stâk er mich zoe deep, dat ich mèt de vinger de knook (gebaar: vinger naar voet) kós veulen (voelen) wat d’r big bènnen zât. ’t Waor neet veul knook mier hé. Enne, jà, en dao mós ich toen blijven mèt liggen hé, en ‘t had gedoord, ‘t had, ee had mich dat zeker op vijf of zès plaatsen mooten openmaken, en dao kaom zoeveul vuiligheid uit, datze mèt toeren (somtijds) enen iëker (emmer) mósten pakken d’rveur, en ’t waor allemaol blood en meteerie (etter), hé mer, toen zit ich ene kiër buiten, ’t waor al oktoëber, zoëlang hau ich al gezeten hé, nein, in september waor ‘t, en toen kaom ene broeder, van de Passionisten, die waoren in, hé, woë waoren die toch erges, e kloëster, waor neet Bilzen, enfin, waor e kloëster van dèi kant toch hé, en die kaomen alle jaoren hé, es ’t ougs (oogst) waor, en de boeren hadden gedeersen (gedorsen), dan kaomen die, veur get kómmen te holen hé. Dèi kump (komt) opgezat, dèi broeder, toen zèit er: "Moeder" zèit er, "wat hèit dèi jóng?" "Jà", zèit mij mooder, "dèi hèit ’n verzwering aan dèi voot, ee kan ’t neet genezen krijgen. Neet." "Neet", zèit er, "laot mich ins kijken d’rheen." En de mooder maakde dat bein dèi voot bloët hé. "Moederke", zag er, "dat zal u nooit genen dokter kunnen genezen" zag er. "Neet?" zèit mij mooder. "Neen", dat is get anders" zèit er. "Gij moogt naar de paters gaan" zèit er, "maar ge moogt niet zeggen dat ik ’t u gezegd heb" zèit er. "Gij gaat naar de paters gaan", zèit er "en gij vraagt dat de gardiaan en den ondergardiaan zullen komen om dit te overlezen", zag er. Jà, jà, mij vader waor op ‘tveld en wie dèi ’s middigs thuiskaom, zèit mij mooder: "Jà, de zuls ins nao de paters mooten gaon. Dèi broeder is hie gewèis en du zuls ins mooten d’rheen gaon, "zag er. Jà, toen had er get geeten en nog e bitsje getaffeld hé, en e kaom dao in Rèikem, bij de paters, en e bitsje nao hem, kaomen die paters aan hé. En toen laog ich in ’t bed, ich kós mich neet mier ophauwen hé. En toen zèit de gardiaan: "Waar is de jong?" zèit er. "Oh, er is op zij kämerke" zèit ze, zèit mij mooder, - ich haw zoë e klein slaopkämerke woë ich op sleep - Jà en toen kaom dèi gardiaan en dèin óndergardiaan en die begósten te beijen (bidden). En die beijen twië oren aan ein stuk, en die beijden, tot hun de zweit langs ’t lijf âfleep hé. Toen zèit er "Jà", zèit er, "nów gaon ich dich ins get zèggen" zèit er, "du zuls bènnenkort groëte verandering hebben aan dene voot" zag er. "Jà", zag ich, "wat geit dan gebeuren, pater?" "Dat gaon ich dich nog neet zèggen, dijn femilie, gaon nów, ’n noveen beijen", zèiter - mer, aan wat enen heilige of zoeget dat weit ich neet mier, dat bèn ich vergeten hé - "En veer in ’t kloëster", zèit er, "veer zijn mèt vijfenzeventig studenten en paters, veer zullen ouch ins ’n noveen doen en ouch alle daag ’n mès (mis) lezen, en es de lèste mès gelezen wuurd (wordt), zag er, "dan zul-der get buitengewoëns ondervinden" zag er, "aan dèi voot." Jà, ich waor al blij hé, dat ich dach dao geit verandering in kómmen hé. Jà, en wie de pater gezag haw, gebeurde-n ‘t, huur… (PK: wie dan?) Wie de neugende mès uit waor, dów kaom mich e stuk knook d’ruit zo dik als dat (gebaar: middenvinger) en dat waor ene knook, wis-ste in ’t veld e stuk bein (been) vinds dat get lang in de grond gestoken is, allemaol tändsjes (tandjes) d’r aan hé, en dat stook dao achter in (gebaar: hiel) en dat ging neet d’ruit hé, en, moeder al geprobeerd, ich haw ouch al ins d’raan geprobeerd hé, ich zèg: "Mooder, gèif mich die tang mer ins", zèg ich hè, - ver hauwen ’n pitsjtang (nijptang) hé, - ich ging van mezelven âf, mer ’t waor toch weg hé, en zoë heb ich ers (er) ach en twintig, mer veur en nao (nu en dan) ach en twintig uit mij bein gekregen!!(PK: vraagt naar heksen).Jà, es ger nów d’r euver spreek, dao waor bij ós en ud wijf, dat waor ein uit de Kempen, en dèi man dèi waor bessemebènger (bezembinder), en dat (= vrouw) waor ’n kring (kreng) van e wijf hé, en zagten veer altijd "dat is ’n heks", hé, en ich heb altijd gedach dat dat wijf d’r de schuld van waor dat ich dat aan dei voot gekregen had.PK: Allé, jao?en ich gaon uch zèggen wie dat kaom. Mij vader, dèi waor ärmenmeister (voorzitter COO) hé, en dèi mós dan breefkes maken veur broed hé, en dat waor e wijf, die waor bekwaom veur al te gappen (stelen) wat ze kós hé, mer toen waor mij vader, dèi had get aan zijn hand gekregen, kós neet good schrijven, toen zèit er: "Maak dich die breefkes", zèit er, "herzelfde". Jà, ich deeg dat. Ich maakde breefkes veur broëd hé, mer dat wijf kaom veer (vier) kiëren, op ein week, en ze mochten eigelik mer ei broëd per week krijgen hé. Ich zèg: "Dich krijgs gei broëd mier, dich hebs al veul te veul broëd gehad" zèg ich hè. "Dat zal dich potverdikke, zuls-te dich berouwen", zag ze wie ze wegging. En e jaor dao nao, had ich dat aan dèi voot, zjus e jaor. Jà, nów wèit ich neet of dao get van is, jà, en ouch, die paters woren toch mooten kómmen beijen hé.PK: Jaojao, dat is…Jà, dat waor toch get wat meiein verbinding had hé.

SINSAG 0580 - Andere Hexenkünste    SINSAG 0580 - Andere Hexenkünste   

TM 4302 - Volksgeneeskunde    TM 4302 - Volksgeneeskunde   

Een jongen van veertien kreeg op vrijdag 12 mei 1900 een schop van een paard, waardoor zijn enkel werd verbrijzeld. De jongen werkte de hele vrijdag en zaterdag koppig verder. Omdat het op zondag kermis was in Maastricht, sprak de moeder tot de jongen: "Je hebt hard moeten werken. Ga nu maar eens naar Sint-Servaas. Hier is vijf frank om een strooien hoed te kopen". Toen de jongen in Maastricht aankwam, had hij zoveel pijn dat hij haast niet meer kon lopen. Daarom ging de jongen naar de Brusselsestraat zodat hij de tram naar huis kon nemen. Toen de jongen vernam dat de tram al een uur geleden was vertrokken, riep hij wanhopig: "Ter duivel, hoe moet ik nu thuis geraken!" Met behulp van een stok strompelde de jongen naar huis. Het was al half acht toen de jongen thuiskwam. Nadat hij aan zijn moeder had verteld wat er was gebeurd, sprak de vrouw: "Zet je voet in een emmer zout. Dat zal de pijn wegnemen". Omdat de pijn echter niet verminderde, liet men de volgende ochtend de dokter komen. De dokter raakte de voet niet aan en zei haast onmiddellijk: "We zullen bloedzuigers op de voet moeten zetten". Nadat de dokter drie bloedzuigers op de voet had gezet, verminderde de pijn een beetje. De volgende dag keerde de pijn weer terug. De dokter zette zesendertig bloedzuigers op de voet, maar dat hielp allemaal niet. Omdat de voet ontstoken was, sneed de dokter op vijf plaatsen met een mes in de voet, zodat het etter kon wegvloeien. Enkele maanden later was de voet nog steeds niet genezen. Toen de jongen op een septemberdag buiten zat, kwamen de broeders van de orde van de Passionisten een deel van de oogst halen. Eén van de broeders bekeek de voet en zei: "Dat zal geen enkele dokter kunnen genezen. Je moet naar de paters gaan, maar je mag niet zeggen dat ik je heb gezonden". De vader van de jongen liet de paters van Rekem komen. Nadat de paters twee uur lang hadden gebeden tot het zweet van hun gezicht druipte, sprak één van hen: "Je zal in je voet spoedig een grote verandering voelen. Je familie zal nu een noveen bidden. De vijfenzestig studenten en paters in ons klooster zullen ook een noveen bidden en elke dag een mis lezen. Wanneer de laatste mis gedaan wordt, zal je in je voet een buitengewone verandering voelen". Op de negende dag kwam er een stuk been uit de wonde. Het was een been met tandjes zoals men dat soms in het veld vond. In totaal kwamen er achtentwintig beentjes uit de voet.
Het ongeluk van de jongen werd toegeschreven aan de vrouw van een bezembinder uit de Kempen. De vader van de jongen was voorzitter en moest dus de bonnen maken, in ruil waarvoor de armen brood konden krijgen. Toen de vader een kwaal aan zijn hand had, liet hij zijn zoon de bonnen maken. Hoewel de armen normaliter maar één brood per week kregen, kwam die vrouw uit de Kempen wel vier keer. Op een dag sprak de jongen tot haar: "Jij krijgt geen brood meer, want jij hebt al genoeg gekregen!" Daarop had de vrouw boos geantwoord: "Dat zal je je nog beklagen!" Precies een jaar later kreeg de jongen het ongeluk met zijn voet.

P. Knabben, Leuven, 1970

2.1 Heksen

limburgs (maasvallei)

R/VIII/488

mei 1900

memoraat

Bandopname?

Heilige Servaas    Heilige Servaas   

Servaas (Heilige)    Servaas (Heilige)   

Sint-Servaas    Sint-Servaas   

paters van Rekem    paters van Rekem   

Passionisten (kloosterorde)    Passionisten (kloosterorde)   

Rekem (pater van)    Rekem (pater van)   

Rekem    Rekem   

Brusselsestraat (Maastricht)    Brusselsestraat (Maastricht)   

Maastricht    Maastricht   

Kempen    Kempen