Hoofdtekst
Jan de Beer [schraapt keel]
D’r was vroeger een jóng gewès en dae had ’n uur gaons ien ’t rónd alle grónd toegeheurd. Hi’j had de naam gehad van Jan de Beer. Hi’j was zo sterk gewaes det e alles maken en braeken kon.
Zo op ’n kier kump d’r een heer beej um en vreug of hi’j zien grónd niet kan kopen.
“Jaowel,” hei Jan gezeid.
Wat of e d’r dan veur wol hebben.
“Daorveur mo’k hebben een iezeren handboom van duuzend kilo.”
“Nou, det is goed. Maar hoe krieg ik daen hier?”
“Da mo’j maar ker en peerd nemen en da ku’je best hier komen.”
“’s Goed,” heb ’n heer gezeid.
Hi’j geet naor de smid en lut daor een iezeren handboom maken van duuzend kilo.
Jan loerde dagenlang of d’n boom nog niet kwam. Enkeltied zut e de wagen [bladzijde wordt omgeslagen]. Hi’j ging ‘m ientegen en zei: “Wieër hoef ie niet.”
Zi’j halden stil, hi’j krieg d’n boom, slut ‘m op de nek en geet d’r mit.
Enkeltied wurd ’t aovend en d’ kump te veur een derp, mo’j hedde geen geld gehad. Toen was d’r niet zoveul geld gewès in die tied. Toen geet e aan de weg liggen um daor ’s nachts te slaopen.
Nao ’n hötje kump d’r een beej um die ’n mullensteen droeg. Jan dóg: da’s ook geen minne. Dae mo’k aanholden. Hi’j vroeg um: “Woe mo’j hèn?”
“Naor ’t werk.”
“Voeg oe beej mien. Ich goj ook naor ’t werk.”
De vrèmde smiet de mullensteen daor neer en geet beej um zitten.
Ze zijn zo’n beetje met mekaar aan ’t praoten, kieken um, hi’j zien d’r een aankommen met een mullenas op de nek. Toen hadden ze tegen mekaar gezeid: “Da’s lang geen minne. Dae mót zich beej ons voegen.”
Hi’j kump bee eur. Ze vroegen: “Wao wil je hèn?”
“Naor mien werk.”
“Gao met ons mit.”
“’s Goed.”
Ze wollen daor overnachten, want zi’j hadden geen geld en geen opdracht. Ze zatten d’r nog een hötje en ’t was al donker geworden. Toen kwam d’r een olde vrouw beej eur. Die vroeg: “Jongens, waorum lig ie hier? Kun’j niet onderdak kommen?”
“Nee, w’hemmen geen geld.”
“Nou,” had ze gezeid, “ik wèt voor ullie werk.”
“Zo,” had Jan gezeid.
“Jao, door en door steet ’n kesteel en dao spoek ’t op. Ei’j dat reinig, ku’je van ‘nen hier net zo veul kriegen a’je wilt.”
“Een fijn baantje,” hei Jan gezeid. Ze staon op en gaon naor ’t kesteel waor d’n hier op woont. Bellen aan. Doe kump de meid.
“Jao, zo en zo.”
Zie lut eur d’r ien. D’n heer kump [bladzijde wordt omgeslagen].
“Wat is d’r van o dienst?”
Jan zei: “Ik hed gehuurd gi’j hedde werk veur ons.”
“Nee, werk he’k niet,” antwoordde d’n heer.
“Maar ik he geheurd dat op o kasteel spoeken zitten en dat hij die het reinigt een beloning krijg.”
“Dat wel,” zei d’n heer. “Maar d’r zin d’r al zoveul gewaes die ’t geprobierd hemmen.”
“Dan zullen weej ’t ook nog es probieren.”
“’s Goed.”
Zi’j kommen d’r ien. D’n heer vroeg: “Gullie zullen wel honger hebben?”
“Zeker, wee hebben ’n helen dag nog geen aeten of drinken gehad.”
De meid had de boel kloor mótten zetten. Zi’j aten en drónken good. Op het letst had Jan de Beer gezeid tegen een kameraod: “Nou mót d’n hier mót ’s lóten trekken wien d’n ierste nacht in het kasteel mót.” D’n hier die neemt dree lóten. Zi’j trekken. Die de mullensteen op de nek hadde gehad was de eerste nacht d’r ien, de tweede nacht die de mullenas had gedragen en de derde nacht was veur Jan.
De heer broch de mullensteendrager ’s aoves naor ’t kesteel ien een kamer. Daor stóng ’n heerd en d’r lei holt um vuur te maken, want ’t was de ganse daag niet werm gewès. Toe de mullensteendrager in de zaal kwiem, staokt e medeen ’t vuur aan. Een vuurschöp had d’r beej gelaegen. Hi’j wermde zich good en doch toe: zol de tied d’r nog niet zun veur wat d’r kump?
Zo opeens kump d’r gerammel op de zölder. D’r ging een luukske los en dao kwaam een klumpke uut vallen die midden ien e kamer terechtkwam [bladzijde wordt omgeslagen]. Uut ’t klumpke stók ’n kereltje det wat had gemiliauwd det het zo kold waas en det hi’j zo old en stief waas. Toen ging e beej d’n heerd zitten, beej ’t vuur. Hi’j kreeg een piep uut e tes en stoppe d’r een beetje tabak ien.
“Och,” zei e, “wès zoe bermhartig en gaef mien een beetje vuur in het piepke da’k roken kan.”
En dae de mullensteen gedragen had kreeg ’t vuurschöpke en nam een körltje vuur um det in die piep te doon. Toe de dat deej wierd het kereltje groter, grèp de schup en sloeg de mullensteendrager zo lang tot e veur merakel op de grond lei.
’s Mergens kwam d’n heer met de beie anderen um te zeen hoe ’t gegaon waas.
“Wel, wel,” zei Jan, “de’s nie zo mooi.”
Ze nammen de man op, leien um ien bed en gaffen um aeten en drinken.
De tweede nacht moest de mullenasdrager d’r aan geleuven. Hi’j ging ien e zaal, hi’j miek ’t vuur aan. Daornao ging e d’r beej zitten. Um half twaalf kwaam ut menneke weer. Hi’j viel midden in huus en stieperde naor ’t vuur. Weer geklaag, over de keld en det e zo old en stief waas en gevraog um een beetje vuur. Toen de mullenasdrager um een körltje gaf, sloeg het kereltje um ook beduzeld [hoesten].
’s Mergens kwammen de heer en Jan de Beer ien de zaal en daor lei e weer. Ook hij wier weggebracht.
Toe d’n derden aovend tied waas, nam Jan d’n iezeren boom en ging achter ien de kamer zitten. Enkeltied hed e gedoch: zul e nou nog nie gauw komen? Om twaalf uur ging ’t luukske weer los en dao kwam ’t kereltje aan. Hi’j kruup uut de klomp en geet beej d’n dooien heerd zitten.
“Och mien lieve man,” had e gezeid, “ge ziet wel da’k old en stief bun. Maak toch ’t vuur aan, dan kruup ik d’r beej um de but te wermen.”
“Nou,” haj Jan de Beer gezeid, “a’gi’j vuur wilt hebben, dan mo’je eigens maar vuur maken. Ik bun zoe kold neet.”
Het kereltje begon te foeteren en wol op ’t les op Jan aankommen. Maor Jan greep d’n iezeren boom en sloeg ’t kereltje moesdood. Dao had e gelaegen. Toen miek Jan ’t vuur aan en smèt de klomp d’r middenien.
Toen d’n hier ’s mergens kwam haj Jan oppe stoel gezaeten beej ’t vuur en ’t kereltje had d’r nog gelaegen. D’n hier vroeg: “Wat doe’we met ’t kereltje?”
“Dae mo’we maar begraven,” zei Jan.
Toen hadden ze een kiske gehaald en dao hadden ze ‘m ien begraven.
D’n hier vroeg aan Jan wat e veur beloning mós hebben.
“Driehonderd gulden.”
“Is dat niet te min?” had d’n hier gevraog.
“Nee, aan driehonderd gulden he’we genoeg.”
D’n hier betaalde ’t geld en Jan de Beer staok ’t op. Toe vertrokken ze alle drie weer.
D’n hele dag gingen ze ‘nen ene herberg ien en d’n andere uut tot alle driehonderd gulden op was, hè.
Ze kwammen ennelijk in de hoofdstad van het land [geblader]. Daor woonde de koning met drie dochters. Een half uur van de stad zat een drakenhol. Gi’j kwamme d’r ien door een gat ien de grond. Daornao kwam ie in ’t fijnste kasteel da’j oe denken kon. Net zo mooi as ’n baovengronds. Aan iedere draak had de koning een dochter mótten leveren. D’n grootsten draak, dae met de meeste köp, had de oldste dochter gehad. Nów had de koning geen dochter meer en daorum mós e zien eigen vrouw leveren. Jan en de beie anderen gingen aan e waeg liggen. Weer kwam d’r een olde vrouw beej eur: “Jóngens, waor mo’je hèn?”
“We zeuken naor werk.”
“Nów,” ha’ze gezeid, “ik weet goed werk voor ullie.”
“Zo, en wat is dat dan?”
“A’j de drie dochters van de koning uut ’t drakenhol redt, da ku’je kriegen wa’je kies.”
“Da’s fijn werk,” zei Jan de Beer.
Zi’j reizen naor ’t paleis van de koning en bellen daor aan. De portier kump veur. “Wo mo’j hèn?”
“Naor de koning.”
“De koning slup.”
“Jao, maar zo en zo.”
Enkeltieds waren ze binnengekommen. Jan de Beer vroeg of de koning dochters aan een drakenhol moest leveren.
“Jao,” had de koning gezeid.
Of Jan die draken nie klaor mocht maken?
“O,” antwoordde de koning, “a’j det konne, dan kö’je kiezen wa’je wilt.”
“’s Goed,” haj Jan de Beer gezeid, “het zal gebeuren.”
Ze wieren netjes onthaald. Aeten en drinken wat ze gelust hadden. Enkeltied mósten ze lóten trekken. Jan trok ’t lot veur d’n iersten aovend. ’s Aoves brochten ze um naor ’t hol. Met d’n iezeren handboom daalde Jan ien de lift naor ónder. Hij kwam veur ’n deur en miek die los. Achter de deur zat een fijne dame te haken. “Man, hoe komt gi’j hier?”
“Och, ik bin verdwaald door het duuster.”
De dame vertelle det zi’j nie wist hoe zi’j ien het hol waas gekommen.
Jan vroeg: “Waor is o man?”
“Mien man is ien een andere kamer.”
“Roep ‘m es.”
Daor kwaam ’n draak aan met vief köp en hie ha erg lelijk gekeken.
“Wa doe gi’j hier?” vroeg e.
“’k bun verdwaald,” zei Jan.
“Nee, gi’j kump d’r ien um te aeten. Da ku’je kriegen, maar dan maak je da je weg komp.”
“’k Wil wel gaon,” zei Jan, “maar ‘k wet geen weg.”
Jan at mit de draak en de dame en vroeg toe hoe de draak aan zien vrouw kwaam. Op ’t letst wurd de draak zo giftig det e Jan wil aanranden. Maar daen grip d’n handboom en slut ‘m vier köp tegeliek aaf. Daor leit e. Maar hi’j haet nog een kop. Hi’j woel graag een uur weggaon en dan weer tegen Jan ienkommen. Jan vond het goed.
Toen het uur over was gewès, toen moest de draak….
[Jaap Brand op de achtergrond: Doorgaan, meneer. Toe maar.]
Toen het uur over was gewès toen was de draak met zien ene kop sterker as eerst met vijf. Maar Jan had net zolang geslagen tot de vijfde kop d’r ook af was. De koningsdochter was blij en bediende Jan netjes.
’s Aoves mósten ze naor bed. Jan zei: “Vannacht slaop ik beej o.”
“Da’s goed,” ha’ze gezeid, “ik slaop liever beej een man met één kop dan bie een met vijf.”
En hi’j sliep daen nacht beej de koningsdochter, beej de jóngste. Zie hed ‘m alles verteld over eur zusters. De tweede da’s nog wat, maar met de oldste geet ’t zo droevig.
“Zo,” zei Jan de Beer, “wi’j zullen mergen wel eens zien waor o tweede zuster zit.”
’s Mergens zocht Jan de tweede zuster op. Die zat ook te haken. Zi’j schrok en vroeg: “Man, hoe komp gi’j toch hier?”
“Ik zun verdwaald. Ik hed o eerste zuster al gered en red o ook.”
“Zol dat können?”
“Jao.”
Dat huurde de draak ien e kamer d’r naeve. Hi’j kwam miedeen. ’t Was een kwooie met zeuven köp.
“Wat huur ik dao van o?” had e gezeid. Hi’j kwam op Jan toe en wol ‘m griepen.
Jan nam d’n iezeren handboom en slieg zes köp tegeliek aaf. De draak smeken um ’n uurke weg te meugen gaon ien ’n andere kamer.
“Jaozeker.”
“Wacht dan maar ’n uur aaf.”
Toe de draak weerum kwaam was e zes maol zo sterk as ierst met de zeuven köp. Maar Jan aan ’t slaon en hi’j sleet ‘m op ’t letst de zeuvende kop ook aaf. Daor had e gelaegen.
Jan bleef die dag beej de tweede zuster. Hi’j at en drónk beej eur bis ’s oaves.
“Ik slaop weer beej d’n ierste,” had e gezeid, “en mergen zollen wi’j die derde zuster bevrijden.”
’n Derden daag geit e weer op uut. Hi’j kwam ien een kamer waor ’n alde, uutgeteerde dame in ’n laege stoel zat te slaopen. Toe Jan d’r ien kwam schrok ze. “Och man, maak in godsnaam da’je hier uut komp, want hi’j leit op bed. A’te heurd dat ‘r iemand is, dan kom ie niet laevend weg.”
“Nou, roep ‘m dan es.”
En dao kwam d’n draak al aan. ’t Was ’n vuurspeeënde en hie had twaalf köp.
“Pas op of gi’j verbrandt mie,” zei Jan. Maor d’n draak bleef aan ’t vuurspeeën.
Jan spróng op en sloeg elf köp tegeliek aaf.
“Geef mie noe ens een uur tied,” verzocht de draak.
“Gi’j zult een uur hebben.” [omslaan bladzijde]
Nao een uur kwam d’n draak weerum en kon meer vuur speeën met één kop as eerst met twaalf. Jan had ’n hot met ‘m gevochten en enkeltied gewonnen. Hi’j sloeg ‘m de letste kop aaf. En daor had e gelaegen.
Jan ging met de olde dame naor de beie andere en toen was d’r een plezier gewès en een vreugde, umdet de draken overwonnen waren.
’s Oaves zei Jan: “Ik slaop weer beej de jóngste.”
De vierde dag kwamen de beie kameröj zien of de draken Jan kapot gemaakt hadden of det e nog laefde. Zi’j riepen veur ’t hol: “Hoe geet ’t d’r mit?” [hoesten]
“Goed.”
“Kö’be ullie naor baoven halen?”
“Jao,” antwoordde Jan.
Ze deden een lift naor ónder dalen. Jan deed de drie zusters d’r ien, maor doch: mien, met d’n iezeren handboom, kriegen ze niet baoven.
“Haal eerst de drie vrouwluuj maar. En dan mien met d’n handboom.”
De beide kameröj hielden de drie zusters d’r uut. Daornao lieten ze de lift weer naor ónder. Jan stappe met d’n handboom ien de lift en doe trokken ze die in de hög. Maar toe hi’j zowat baoven was, sneeën ze ’t touw deur. Jan viel met zien iezeren boom weer naor benejen. Baoven miënde ze dat ze ‘m dood hadden laoten vallen, maar Jan ha niks geleden.
De twee baoven de grónd lieten de bevrijde prinsessen een eed doen wa’ze moesten zeggen as ze weer beej eur vader kwammen. Det zi’j eur verlost hadden en de draken kapot gemaakt. De prinsessen wassen bang veur de twee, umdet zi’j de eed hadden mótten doen, dat begriep ie. Maar zi’j deeën d’n eed.
De twee brochten de dochters naor eur vader ien ’t paleis [omslaan bladzijde]. Da’lijk wierd een feest gegeven en er was een schik. Op ’t lest zei de koning, dat de twee konden kiezen wa ze graag as beloning hadden. Zie kózen toe um te lóten wie de eerste of de tweede prinses as vrouw zou kriegen. De oldste die had toch niet trouwen willen, want die was hoas dood gewès van de arremoed en die ellend beej d’n draak.
Jan de Beer moest onder de grond aeten en drinken. Maar d’r was van alles zat. Op ’n daag zocht e alles nao en vónd toen zakdoeken waor ’t koningswapen op stónd. Hi’j nam een mes, ging naor alle draken, snee ze de tóng uut en lei die in een mooi binneke. En toen ging e opnie aan ’t zeuken, maar hi’j kon niet vinden hoe de d’r uut mós kommen.
Op ’n kier had e beej de maoltied gezaeten toe d’r een grote roofvogel beej ’m kwaam. De vogel vroeg ‘m: “Hoe kómp gi’j hier?” Jan vertelde ‘m det.
“Nou,” had e gezeid, “ik zal o naor baoven brengen. Maor zo dök a’k ‘vleis’ roep moe’k ook vleis hebben, anders smiet ik o d’r af.”
“Dat doe’k,” ha Jan gezied. Hi’j kreeg ’t binneke met de tóngen en een goed mes en gung toe schrijlings op de roofvogel zitten. En hi’j lei d’n iezeren handboom op de scholders.
“Vleis!” riep de vogel. Jan gaf ‘m een stuk van een tóng.
Een eindje wieër: “Vleis.” Hi’j kreeg weer wat van de tóng.
En dat ging zo maar deur.
Enkeltied had Jan geen tóng meer. En toch riep de vogel um vleis. Jan greep het mes, snee zich eigens een stuk van de kuut aaf en gaf ‘m det.
En toe zette de vogel ‘m op de wal. Maar de kuut had Jan aardig zeer gedaon. Hi’j dreide een zakdoek van de koning um, nam d’n handboom op de nek en mankte op de koning aaf. Kumpt e veur ’t mooie huus waor alles met vlaggen en gruun versierd waas gewès.
Jan vroeg: “Wa’s hier te doen?”
“O, d’r is plezier in de hele stad, want twee kerels hebben de draken overwonnen en now trouwen ze vandaag met de dochter van de keuning.”
“Zo,” ha Jan gezeid, “is het det.”
Hi’j naor ’t kasteel en daor aangebeld. D’r kump een schildwacht veur. Jan zei dat e de jóngste dochter mós spraeken.
“Wat, de jóngste dochter? Man, daor kóm ie gaar nie beej. Ze zitten net aan ’n dis, want twee dochters zun getrouwd.”
“Ik verlang de jóngste dochter en as zie niet verschient, dan neem ik ’n handboom en slao alles kort en klein.” En zi’j hadden eur motten roepen.
Kump die prinses beej ‘m en vilt flauw.
Jan zei: “Dao kan ik niks mit doen. Ik verlang de tweede.”
Toe de tweede prinses Jan zag, viel ze ook tegen de grond.
“Dan de oldste maar, de magere. Die zal wel nie flauwvallen.”
Toen de oldste prinses Jan zag, vloog ze ‘m um d’n hals.
“Vader,” ha ze gezeid, “dae man haed óns gered. Wi’j hebben een eed mótten doen dat de beie anderen het hebben gedaon.”
Dadelijk wassen ze naor de zaal gegaon en hadden de beie anderen in boeien geslagen. En de koning haj Jan zien hand gegee.. gekregen en ‘m op de scholder geklopt en gezeid: “Gi’j kunt kriegen wie je wilt.” En Jan die had de jóngste getrouwd, waor d’r eerder al twee nachten beej geslaopen had.
D’r was vroeger een jóng gewès en dae had ’n uur gaons ien ’t rónd alle grónd toegeheurd. Hi’j had de naam gehad van Jan de Beer. Hi’j was zo sterk gewaes det e alles maken en braeken kon.
Zo op ’n kier kump d’r een heer beej um en vreug of hi’j zien grónd niet kan kopen.
“Jaowel,” hei Jan gezeid.
Wat of e d’r dan veur wol hebben.
“Daorveur mo’k hebben een iezeren handboom van duuzend kilo.”
“Nou, det is goed. Maar hoe krieg ik daen hier?”
“Da mo’j maar ker en peerd nemen en da ku’je best hier komen.”
“’s Goed,” heb ’n heer gezeid.
Hi’j geet naor de smid en lut daor een iezeren handboom maken van duuzend kilo.
Jan loerde dagenlang of d’n boom nog niet kwam. Enkeltied zut e de wagen [bladzijde wordt omgeslagen]. Hi’j ging ‘m ientegen en zei: “Wieër hoef ie niet.”
Zi’j halden stil, hi’j krieg d’n boom, slut ‘m op de nek en geet d’r mit.
Enkeltied wurd ’t aovend en d’ kump te veur een derp, mo’j hedde geen geld gehad. Toen was d’r niet zoveul geld gewès in die tied. Toen geet e aan de weg liggen um daor ’s nachts te slaopen.
Nao ’n hötje kump d’r een beej um die ’n mullensteen droeg. Jan dóg: da’s ook geen minne. Dae mo’k aanholden. Hi’j vroeg um: “Woe mo’j hèn?”
“Naor ’t werk.”
“Voeg oe beej mien. Ich goj ook naor ’t werk.”
De vrèmde smiet de mullensteen daor neer en geet beej um zitten.
Ze zijn zo’n beetje met mekaar aan ’t praoten, kieken um, hi’j zien d’r een aankommen met een mullenas op de nek. Toen hadden ze tegen mekaar gezeid: “Da’s lang geen minne. Dae mót zich beej ons voegen.”
Hi’j kump bee eur. Ze vroegen: “Wao wil je hèn?”
“Naor mien werk.”
“Gao met ons mit.”
“’s Goed.”
Ze wollen daor overnachten, want zi’j hadden geen geld en geen opdracht. Ze zatten d’r nog een hötje en ’t was al donker geworden. Toen kwam d’r een olde vrouw beej eur. Die vroeg: “Jongens, waorum lig ie hier? Kun’j niet onderdak kommen?”
“Nee, w’hemmen geen geld.”
“Nou,” had ze gezeid, “ik wèt voor ullie werk.”
“Zo,” had Jan gezeid.
“Jao, door en door steet ’n kesteel en dao spoek ’t op. Ei’j dat reinig, ku’je van ‘nen hier net zo veul kriegen a’je wilt.”
“Een fijn baantje,” hei Jan gezeid. Ze staon op en gaon naor ’t kesteel waor d’n hier op woont. Bellen aan. Doe kump de meid.
“Jao, zo en zo.”
Zie lut eur d’r ien. D’n heer kump [bladzijde wordt omgeslagen].
“Wat is d’r van o dienst?”
Jan zei: “Ik hed gehuurd gi’j hedde werk veur ons.”
“Nee, werk he’k niet,” antwoordde d’n heer.
“Maar ik he geheurd dat op o kasteel spoeken zitten en dat hij die het reinigt een beloning krijg.”
“Dat wel,” zei d’n heer. “Maar d’r zin d’r al zoveul gewaes die ’t geprobierd hemmen.”
“Dan zullen weej ’t ook nog es probieren.”
“’s Goed.”
Zi’j kommen d’r ien. D’n heer vroeg: “Gullie zullen wel honger hebben?”
“Zeker, wee hebben ’n helen dag nog geen aeten of drinken gehad.”
De meid had de boel kloor mótten zetten. Zi’j aten en drónken good. Op het letst had Jan de Beer gezeid tegen een kameraod: “Nou mót d’n hier mót ’s lóten trekken wien d’n ierste nacht in het kasteel mót.” D’n hier die neemt dree lóten. Zi’j trekken. Die de mullensteen op de nek hadde gehad was de eerste nacht d’r ien, de tweede nacht die de mullenas had gedragen en de derde nacht was veur Jan.
De heer broch de mullensteendrager ’s aoves naor ’t kesteel ien een kamer. Daor stóng ’n heerd en d’r lei holt um vuur te maken, want ’t was de ganse daag niet werm gewès. Toe de mullensteendrager in de zaal kwiem, staokt e medeen ’t vuur aan. Een vuurschöp had d’r beej gelaegen. Hi’j wermde zich good en doch toe: zol de tied d’r nog niet zun veur wat d’r kump?
Zo opeens kump d’r gerammel op de zölder. D’r ging een luukske los en dao kwaam een klumpke uut vallen die midden ien e kamer terechtkwam [bladzijde wordt omgeslagen]. Uut ’t klumpke stók ’n kereltje det wat had gemiliauwd det het zo kold waas en det hi’j zo old en stief waas. Toen ging e beej d’n heerd zitten, beej ’t vuur. Hi’j kreeg een piep uut e tes en stoppe d’r een beetje tabak ien.
“Och,” zei e, “wès zoe bermhartig en gaef mien een beetje vuur in het piepke da’k roken kan.”
En dae de mullensteen gedragen had kreeg ’t vuurschöpke en nam een körltje vuur um det in die piep te doon. Toe de dat deej wierd het kereltje groter, grèp de schup en sloeg de mullensteendrager zo lang tot e veur merakel op de grond lei.
’s Mergens kwam d’n heer met de beie anderen um te zeen hoe ’t gegaon waas.
“Wel, wel,” zei Jan, “de’s nie zo mooi.”
Ze nammen de man op, leien um ien bed en gaffen um aeten en drinken.
De tweede nacht moest de mullenasdrager d’r aan geleuven. Hi’j ging ien e zaal, hi’j miek ’t vuur aan. Daornao ging e d’r beej zitten. Um half twaalf kwaam ut menneke weer. Hi’j viel midden in huus en stieperde naor ’t vuur. Weer geklaag, over de keld en det e zo old en stief waas en gevraog um een beetje vuur. Toen de mullenasdrager um een körltje gaf, sloeg het kereltje um ook beduzeld [hoesten].
’s Mergens kwammen de heer en Jan de Beer ien de zaal en daor lei e weer. Ook hij wier weggebracht.
Toe d’n derden aovend tied waas, nam Jan d’n iezeren boom en ging achter ien de kamer zitten. Enkeltied hed e gedoch: zul e nou nog nie gauw komen? Om twaalf uur ging ’t luukske weer los en dao kwam ’t kereltje aan. Hi’j kruup uut de klomp en geet beej d’n dooien heerd zitten.
“Och mien lieve man,” had e gezeid, “ge ziet wel da’k old en stief bun. Maak toch ’t vuur aan, dan kruup ik d’r beej um de but te wermen.”
“Nou,” haj Jan de Beer gezeid, “a’gi’j vuur wilt hebben, dan mo’je eigens maar vuur maken. Ik bun zoe kold neet.”
Het kereltje begon te foeteren en wol op ’t les op Jan aankommen. Maor Jan greep d’n iezeren boom en sloeg ’t kereltje moesdood. Dao had e gelaegen. Toen miek Jan ’t vuur aan en smèt de klomp d’r middenien.
Toen d’n hier ’s mergens kwam haj Jan oppe stoel gezaeten beej ’t vuur en ’t kereltje had d’r nog gelaegen. D’n hier vroeg: “Wat doe’we met ’t kereltje?”
“Dae mo’we maar begraven,” zei Jan.
Toen hadden ze een kiske gehaald en dao hadden ze ‘m ien begraven.
D’n hier vroeg aan Jan wat e veur beloning mós hebben.
“Driehonderd gulden.”
“Is dat niet te min?” had d’n hier gevraog.
“Nee, aan driehonderd gulden he’we genoeg.”
D’n hier betaalde ’t geld en Jan de Beer staok ’t op. Toe vertrokken ze alle drie weer.
D’n hele dag gingen ze ‘nen ene herberg ien en d’n andere uut tot alle driehonderd gulden op was, hè.
Ze kwammen ennelijk in de hoofdstad van het land [geblader]. Daor woonde de koning met drie dochters. Een half uur van de stad zat een drakenhol. Gi’j kwamme d’r ien door een gat ien de grond. Daornao kwam ie in ’t fijnste kasteel da’j oe denken kon. Net zo mooi as ’n baovengronds. Aan iedere draak had de koning een dochter mótten leveren. D’n grootsten draak, dae met de meeste köp, had de oldste dochter gehad. Nów had de koning geen dochter meer en daorum mós e zien eigen vrouw leveren. Jan en de beie anderen gingen aan e waeg liggen. Weer kwam d’r een olde vrouw beej eur: “Jóngens, waor mo’je hèn?”
“We zeuken naor werk.”
“Nów,” ha’ze gezeid, “ik weet goed werk voor ullie.”
“Zo, en wat is dat dan?”
“A’j de drie dochters van de koning uut ’t drakenhol redt, da ku’je kriegen wa’je kies.”
“Da’s fijn werk,” zei Jan de Beer.
Zi’j reizen naor ’t paleis van de koning en bellen daor aan. De portier kump veur. “Wo mo’j hèn?”
“Naor de koning.”
“De koning slup.”
“Jao, maar zo en zo.”
Enkeltieds waren ze binnengekommen. Jan de Beer vroeg of de koning dochters aan een drakenhol moest leveren.
“Jao,” had de koning gezeid.
Of Jan die draken nie klaor mocht maken?
“O,” antwoordde de koning, “a’j det konne, dan kö’je kiezen wa’je wilt.”
“’s Goed,” haj Jan de Beer gezeid, “het zal gebeuren.”
Ze wieren netjes onthaald. Aeten en drinken wat ze gelust hadden. Enkeltied mósten ze lóten trekken. Jan trok ’t lot veur d’n iersten aovend. ’s Aoves brochten ze um naor ’t hol. Met d’n iezeren handboom daalde Jan ien de lift naor ónder. Hij kwam veur ’n deur en miek die los. Achter de deur zat een fijne dame te haken. “Man, hoe komt gi’j hier?”
“Och, ik bin verdwaald door het duuster.”
De dame vertelle det zi’j nie wist hoe zi’j ien het hol waas gekommen.
Jan vroeg: “Waor is o man?”
“Mien man is ien een andere kamer.”
“Roep ‘m es.”
Daor kwaam ’n draak aan met vief köp en hie ha erg lelijk gekeken.
“Wa doe gi’j hier?” vroeg e.
“’k bun verdwaald,” zei Jan.
“Nee, gi’j kump d’r ien um te aeten. Da ku’je kriegen, maar dan maak je da je weg komp.”
“’k Wil wel gaon,” zei Jan, “maar ‘k wet geen weg.”
Jan at mit de draak en de dame en vroeg toe hoe de draak aan zien vrouw kwaam. Op ’t letst wurd de draak zo giftig det e Jan wil aanranden. Maar daen grip d’n handboom en slut ‘m vier köp tegeliek aaf. Daor leit e. Maar hi’j haet nog een kop. Hi’j woel graag een uur weggaon en dan weer tegen Jan ienkommen. Jan vond het goed.
Toen het uur over was gewès, toen moest de draak….
[Jaap Brand op de achtergrond: Doorgaan, meneer. Toe maar.]
Toen het uur over was gewès toen was de draak met zien ene kop sterker as eerst met vijf. Maar Jan had net zolang geslagen tot de vijfde kop d’r ook af was. De koningsdochter was blij en bediende Jan netjes.
’s Aoves mósten ze naor bed. Jan zei: “Vannacht slaop ik beej o.”
“Da’s goed,” ha’ze gezeid, “ik slaop liever beej een man met één kop dan bie een met vijf.”
En hi’j sliep daen nacht beej de koningsdochter, beej de jóngste. Zie hed ‘m alles verteld over eur zusters. De tweede da’s nog wat, maar met de oldste geet ’t zo droevig.
“Zo,” zei Jan de Beer, “wi’j zullen mergen wel eens zien waor o tweede zuster zit.”
’s Mergens zocht Jan de tweede zuster op. Die zat ook te haken. Zi’j schrok en vroeg: “Man, hoe komp gi’j toch hier?”
“Ik zun verdwaald. Ik hed o eerste zuster al gered en red o ook.”
“Zol dat können?”
“Jao.”
Dat huurde de draak ien e kamer d’r naeve. Hi’j kwam miedeen. ’t Was een kwooie met zeuven köp.
“Wat huur ik dao van o?” had e gezeid. Hi’j kwam op Jan toe en wol ‘m griepen.
Jan nam d’n iezeren handboom en slieg zes köp tegeliek aaf. De draak smeken um ’n uurke weg te meugen gaon ien ’n andere kamer.
“Jaozeker.”
“Wacht dan maar ’n uur aaf.”
Toe de draak weerum kwaam was e zes maol zo sterk as ierst met de zeuven köp. Maar Jan aan ’t slaon en hi’j sleet ‘m op ’t letst de zeuvende kop ook aaf. Daor had e gelaegen.
Jan bleef die dag beej de tweede zuster. Hi’j at en drónk beej eur bis ’s oaves.
“Ik slaop weer beej d’n ierste,” had e gezeid, “en mergen zollen wi’j die derde zuster bevrijden.”
’n Derden daag geit e weer op uut. Hi’j kwam ien een kamer waor ’n alde, uutgeteerde dame in ’n laege stoel zat te slaopen. Toe Jan d’r ien kwam schrok ze. “Och man, maak in godsnaam da’je hier uut komp, want hi’j leit op bed. A’te heurd dat ‘r iemand is, dan kom ie niet laevend weg.”
“Nou, roep ‘m dan es.”
En dao kwam d’n draak al aan. ’t Was ’n vuurspeeënde en hie had twaalf köp.
“Pas op of gi’j verbrandt mie,” zei Jan. Maor d’n draak bleef aan ’t vuurspeeën.
Jan spróng op en sloeg elf köp tegeliek aaf.
“Geef mie noe ens een uur tied,” verzocht de draak.
“Gi’j zult een uur hebben.” [omslaan bladzijde]
Nao een uur kwam d’n draak weerum en kon meer vuur speeën met één kop as eerst met twaalf. Jan had ’n hot met ‘m gevochten en enkeltied gewonnen. Hi’j sloeg ‘m de letste kop aaf. En daor had e gelaegen.
Jan ging met de olde dame naor de beie andere en toen was d’r een plezier gewès en een vreugde, umdet de draken overwonnen waren.
’s Oaves zei Jan: “Ik slaop weer beej de jóngste.”
De vierde dag kwamen de beie kameröj zien of de draken Jan kapot gemaakt hadden of det e nog laefde. Zi’j riepen veur ’t hol: “Hoe geet ’t d’r mit?” [hoesten]
“Goed.”
“Kö’be ullie naor baoven halen?”
“Jao,” antwoordde Jan.
Ze deden een lift naor ónder dalen. Jan deed de drie zusters d’r ien, maor doch: mien, met d’n iezeren handboom, kriegen ze niet baoven.
“Haal eerst de drie vrouwluuj maar. En dan mien met d’n handboom.”
De beide kameröj hielden de drie zusters d’r uut. Daornao lieten ze de lift weer naor ónder. Jan stappe met d’n handboom ien de lift en doe trokken ze die in de hög. Maar toe hi’j zowat baoven was, sneeën ze ’t touw deur. Jan viel met zien iezeren boom weer naor benejen. Baoven miënde ze dat ze ‘m dood hadden laoten vallen, maar Jan ha niks geleden.
De twee baoven de grónd lieten de bevrijde prinsessen een eed doen wa’ze moesten zeggen as ze weer beej eur vader kwammen. Det zi’j eur verlost hadden en de draken kapot gemaakt. De prinsessen wassen bang veur de twee, umdet zi’j de eed hadden mótten doen, dat begriep ie. Maar zi’j deeën d’n eed.
De twee brochten de dochters naor eur vader ien ’t paleis [omslaan bladzijde]. Da’lijk wierd een feest gegeven en er was een schik. Op ’t lest zei de koning, dat de twee konden kiezen wa ze graag as beloning hadden. Zie kózen toe um te lóten wie de eerste of de tweede prinses as vrouw zou kriegen. De oldste die had toch niet trouwen willen, want die was hoas dood gewès van de arremoed en die ellend beej d’n draak.
Jan de Beer moest onder de grond aeten en drinken. Maar d’r was van alles zat. Op ’n daag zocht e alles nao en vónd toen zakdoeken waor ’t koningswapen op stónd. Hi’j nam een mes, ging naor alle draken, snee ze de tóng uut en lei die in een mooi binneke. En toen ging e opnie aan ’t zeuken, maar hi’j kon niet vinden hoe de d’r uut mós kommen.
Op ’n kier had e beej de maoltied gezaeten toe d’r een grote roofvogel beej ’m kwaam. De vogel vroeg ‘m: “Hoe kómp gi’j hier?” Jan vertelde ‘m det.
“Nou,” had e gezeid, “ik zal o naor baoven brengen. Maor zo dök a’k ‘vleis’ roep moe’k ook vleis hebben, anders smiet ik o d’r af.”
“Dat doe’k,” ha Jan gezied. Hi’j kreeg ’t binneke met de tóngen en een goed mes en gung toe schrijlings op de roofvogel zitten. En hi’j lei d’n iezeren handboom op de scholders.
“Vleis!” riep de vogel. Jan gaf ‘m een stuk van een tóng.
Een eindje wieër: “Vleis.” Hi’j kreeg weer wat van de tóng.
En dat ging zo maar deur.
Enkeltied had Jan geen tóng meer. En toch riep de vogel um vleis. Jan greep het mes, snee zich eigens een stuk van de kuut aaf en gaf ‘m det.
En toe zette de vogel ‘m op de wal. Maar de kuut had Jan aardig zeer gedaon. Hi’j dreide een zakdoek van de koning um, nam d’n handboom op de nek en mankte op de koning aaf. Kumpt e veur ’t mooie huus waor alles met vlaggen en gruun versierd waas gewès.
Jan vroeg: “Wa’s hier te doen?”
“O, d’r is plezier in de hele stad, want twee kerels hebben de draken overwonnen en now trouwen ze vandaag met de dochter van de keuning.”
“Zo,” ha Jan gezeid, “is het det.”
Hi’j naor ’t kasteel en daor aangebeld. D’r kump een schildwacht veur. Jan zei dat e de jóngste dochter mós spraeken.
“Wat, de jóngste dochter? Man, daor kóm ie gaar nie beej. Ze zitten net aan ’n dis, want twee dochters zun getrouwd.”
“Ik verlang de jóngste dochter en as zie niet verschient, dan neem ik ’n handboom en slao alles kort en klein.” En zi’j hadden eur motten roepen.
Kump die prinses beej ‘m en vilt flauw.
Jan zei: “Dao kan ik niks mit doen. Ik verlang de tweede.”
Toe de tweede prinses Jan zag, viel ze ook tegen de grond.
“Dan de oldste maar, de magere. Die zal wel nie flauwvallen.”
Toen de oldste prinses Jan zag, vloog ze ‘m um d’n hals.
“Vader,” ha ze gezeid, “dae man haed óns gered. Wi’j hebben een eed mótten doen dat de beie anderen het hebben gedaon.”
Dadelijk wassen ze naor de zaal gegaon en hadden de beie anderen in boeien geslagen. En de koning haj Jan zien hand gegee.. gekregen en ‘m op de scholder geklopt en gezeid: “Gi’j kunt kriegen wie je wilt.” En Jan die had de jóngste getrouwd, waor d’r eerder al twee nachten beej geslaopen had.
Onderwerp
TM 2801 - Sterke man (vrouw)
TM 2801 - Sterke man (vrouw) 
Beschrijving
Een sterke man, Jan de Beer, ruilt zijn bezittingen voor een ijzeren handboom en gaat ermee op pad. Onderweg komt hij twee andere sterke mannen tegen: een man die een molensteen draagt en een man die een molenas draagt. Gedrieën gaan ze op zoek naar werk. Een oude vrouw vertelt hen van een kasteel waar het spookt. De drie mannen helpen de kasteelheer van het spook (een klein mannetje in een klomp) af. Daarna trekken ze weer verder tot ze in de hoofdstad komen.
In de hoofdstad woont de koning, die zijn drie dochters aan drie draken moest offeren. Nu heeft hij geen dochters meer en moet hij zijn vrouw offeren. Jan de Beer verslaat de draken en redt de drie prinsessen, maar zijn twee metgezellen gaan met de eer strijken en laten Jan achter in het drakenhol. Hij wordt door een grote vogel gered. Op de rug van de vogel vliegt Jan het drakenhol uit en naar de hoofdstad. Onderweg moet hij deze vogel vlees voeren. Jan voert de vogel eerst de tongen van de draken en daarna een stuk uit zijn eigen kuit. Als Jan uiteindelijk bij het kasteel van de koning komt staan de twee jongste prinsessen op het punt met hun zogenaamde redders te trouwen. Maar Jan wordt als de ware redder herkend en zijn vrienden worden gevangen gezet.
In de hoofdstad woont de koning, die zijn drie dochters aan drie draken moest offeren. Nu heeft hij geen dochters meer en moet hij zijn vrouw offeren. Jan de Beer verslaat de draken en redt de drie prinsessen, maar zijn twee metgezellen gaan met de eer strijken en laten Jan achter in het drakenhol. Hij wordt door een grote vogel gered. Op de rug van de vogel vliegt Jan het drakenhol uit en naar de hoofdstad. Onderweg moet hij deze vogel vlees voeren. Jan voert de vogel eerst de tongen van de draken en daarna een stuk uit zijn eigen kuit. Als Jan uiteindelijk bij het kasteel van de koning komt staan de twee jongste prinsessen op het punt met hun zogenaamde redders te trouwen. Maar Jan wordt als de ware redder herkend en zijn vrienden worden gevangen gezet.
Bron
Radio-uitzending Vonken onder de As (NOS)
Motief
AT 0301B - The Strong Man and his Companions
AT 0301B - The Strong Man and his Companions
ATU 0301 - The Three Stolen Princesses.
ATU 0301 - The Three Stolen Princesses.
Commentaar
Zie ook TINNEV007 - Jan de Beer & TINNEV008
Dit verhaal staat ook in het boek:
Vertellers uit de Liemers samengesteld door A. Tinneveld, Wassenaar 1976, p.25-29
Dit verhaal staat ook in het boek:
Vertellers uit de Liemers samengesteld door A. Tinneveld, Wassenaar 1976, p.25-29
Naam Overig in Tekst
Jan de Beer
Jan de Beer