Hoofdtekst
Skepter 12 (4), december 1999
Remko Delfgaauw
Uit je dak in het graan
De sensatie van het graancirkels maken
Ook al ben je ervan overtuigd dat graancirkels mensenwerk zijn, dan nog
blijven er interessante vragen over. Hoe bereid je je voor? Hoe maak je zo'n
patroon zonder sporen achter te laten? Wat bezielt de makers? Remko
Delfgaauw kon maar één antwoord verzinnen: just do it!
Drie jaar geleden viel het besluit om de eerste graancirkel te gaan maken.
Ik was net verhuisd vanuit Den Haag naar Zierikzee op Schouwen-Duiveland. Ik
volgde het graancirkelfenomeen inmiddels al vele jaren. Vanaf de eerste
confrontatie was ik er al door geboeid. Als echt stadsmens wist ik
natuurlijk wel wat graan was, maar in heel m'n leven was ik hooguit een
enkele keer in een graanveld geweest. Als je dan rond je zestiende wordt
geconfronteerd met de eerste graancirkel en er wordt door deskundigen met
een wetenschappelijke achtergrond gezegd dat mensen dit nooit voor elkaar
zouden kunnen krijgen, ja, wie ben ik dan om aan die woorden te twijfelen?
Net als vele anderen probeerde ik de verborgen boodschappen te interpreteren
die door een nog onbekende energiebron gecreëerd werden en vervolgens in het
ochtendlicht aan het oog van de mensheid verschenen. Vele jaren was ik een
twijfelende gelovige. Alhoewel ik een rationele atheïstische achtergrond
heb, ontkwam ik er niet aan om de graancirkels te interpreteren als
boodschappen van buitenaardsen die bedoeld waren om ons op onbewust niveau
te beïnvloeden.
Wat die boodschap dan inhield? Daar kwam ik niet echt uit. Zeker niet toen
ik na tien jaar bestuderen van het fenomeen, en dus duizenden graancirkels
verder, door de bomen het bos niet meer zag. Als de buitenaardsen een
boodschap voor ons hadden, dan deden ze verdomd goed hun best om die zo
onduidelijk mogelijk te maken, dat was het enige wat duidelijk was.
Inmiddels waren de 'toppers' van elk graanseizoen, met name in
Zuid-Engeland, uitgegroeid tot gecompliceerde patronen, vaak op basis van
symmetrie en herhaling van patronen. Mandala's in het veld zou je het kunnen
noemen.
Kortom: na enkele jaren geloven en twijfelen, kwam frustratie bovendrijven.
Ik werd op deze manier niets wijzer. Er bleef maar één manier over om er
achter te komen of de graancirkelgelovigen naïef waren: just do it! Maar net
zoals de schoenen die achter deze slogan schuilen je niet vanzelf kampioen
hardlopen maken, maak je ook niet zomaar een graancirkel.
Gulden Snede
Ik wilde niet een plankje en een touwtje pakken en dan maar rondjes gaan
draaien. Dan wist ik nog niets. Nee, op z'n minst zou het de grootste en
meest complexe van Nederland moeten worden. De figuur zou zich moeten kunnen
meten met de beste die in Engeland waren verschenen.
Ik begon onder m'n vrienden eens polshoogte te nemen om te kijken of ik hen
kon interesseren in een graanproject. Tot m'n verbazing bespeurde ik
eenzelfde tweeslachtig gevoel als bij mezelf. Hoewel de meesten er niet zo
diep waren ingedoken, bleek al snel dat de nieuwsgierigheid het won van de
nuchterheid. In totaal zes man had ik bij elkaar weten te brengen. Zes
mensen - inclusief ik zei de gek - die gemotiveerd en serieus wilden
samenwerken om iets nieuws te proberen.
We begonnen dat jaar in maart al met de voorbereidingen. We kwamen 's
avonds, eens in de drie weken bij elkaar voor een groepsbespreking. Hiervan
werd verslag gemaakt en er werd een actielijst bepaald. Er is in die eerste
besprekingen enorm gediscussieerd over technische vraagstukken. De meest
wilde technieken kwamen boven tafel, variërend van grasrollers en touwtjes
tot aan 25 meter brede wagens waarop een graanstamper kon worden bevestigd
die via een computer werd aangestuurd alsof het een reusachtige
matrixprinter was.
Het zal niemand verbazen dat de uiteindelijke technieken die gebruikt zijn
ergens in het midden tussen die twee uitersten lagen. Diverse methodes zijn
getest om het graan plat te krijgen: de gazonroller, de plankjes, holle
pvc-pijpen, touw - ja zelfs de blote hand. Uiteindelijk won de pvc-pijp het.
Door hier handvaten aan te bevestigen konden we gewoon rechtop blijven lopen
in het veld. Via moffen zouden we de pvc-pijpen modulair houden en op de
gewenste lengte kunnen vastzetten. Dit probleem was vrij snel getackeld. We
namen de proef op de som met een pvc-pijp van tweeënhalve meter. Het werkte
prima!
Daarna kwam de vraag over het figuur. Aangezien ik de aanstichter achter het
project was en me zelf bezig hield met mandala's schilderen, leek ik de
aangewezen persoon om een figuur te ontwerpen. Mijn voornaamste
inspiratiebron was de Juliaset die in Engeland was ontstaan. Als basis voor
mijn figuur gebruikte ik de verhouding 13:21, beter bekend als de gulden
snede. De bollen zouden in ons figuur volgens deze verhouding naar buiten
toe in diameter moeten groeien en in een evenredig toenemende hoek moeten
afbuigen. De bollen zouden verbonden worden door ringen die volgens dezelfde
verhouding naar buiten toe steeds groter moesten worden. 'De Gulden Tunnel'
was de naam die we eraan gaven.
Paniek in het graan
Het volgende vraagstuk was het uitzetten van de vereiste coördinaten. Hoe
deed je dat, en wel zodanig dat je geen graan plattrapte op stukken waar het
niet plat mocht? Dit is een enorme berg rekenwerk geweest, waarbij veel oude
wiskundekennis van het vwo naar boven moest worden gehaald. Gelukkig kan ik
goed uit de voeten met spreadsheets, anders was ik waarschijnlijk nu nog aan
het rekenen. Als eerste werden coördinaten als middelpunten van bollen
bepaald, vervolgens waren de snijpunten van opeenvolgende bollen van belang.
Tot slot moest bepaald worden hoe de afstanden tussen de coördinatiepunten
zich onderling verhield.
De meettechniek die we wilden toepassen was een vorm van driehoeksmeting.
Doordat steeds onafhankelijk van de vorige plaatsbepaling wordt gemeten,
vermijdt je het risico op doorgewerkte fouten. Het uitgangspunt was dat we
op de centimeter nauwkeurig zouden werken.
Ondertussen waren we erachter gekomen dat we nooit in één nacht coördinaten
konden uitzetten en vervolgens nog in diezelfde nacht het graan platwalsen.
De zomerse nachten zijn kort. We besloten om het werk dus over twee nachten
te verdelen. Voor beide nachten werd een uitgebreid actieplan opgesteld
waarin de taken/verantwoordelijkheden van elk teamlid chronologisch en
stapsgewijs werden besproken.
's Middags hadden we een laatste briefing. Iedereen had zijn deel van het
actieplan gelezen. In de briefing werd in grote lijnen het hele plan
besproken en werden de laatste vragen beantwoord. Daarnaast werden de
headsets getest die we speciaal voor het project hadden aangeschaft. Het
devies voor de nacht was: draag donkere kleren, gebruik niet of nauwelijks
een zaklantaarn, verlies niets, laat geen afval achter en: weet verdraaid
goed waar je loopt!
Die avond om negen uur verzamelden we opnieuw. Iedereen hield zich bezig met
een laatste checkup van zijn persoonlijke uitrusting of las voor de
zoveelste keer het stappenplan door. De spanning was niet alleen bij mij om
te snijden, gezien het veelvuldige en langdurige toiletbezoek van m'n
teamleden en de strakke gezichten. Ik denk dat een nachtelijke inbraak in
een bank, of smokkelen, hetzelfde gevoel geeft.
Met een busje gingen we naar het veld. Het was rond elven. We hadden de
meetlinten bij ons waar alle coördinaten exact op waren aangegeven. Iedereen
wist wat hem te doen stond. Het lopen door de sproeisporen (de sporen van de
tractor) en tegelijkertijd uitrollen van een weerbarstig meetlint, viel
echter bar tegen. Twee meetlinten kwamen zwaar in de klit, waardoor alles
erg langzaam ging. Eenmaal uit de klit en iedereen op de goede locatie - we
waren inmiddels een uur en een kwartier bezig - bleek dat twee linten waren
verwisseld. Op het moment dat ik het hoorde over de headset sloeg heel even
de paniek toe. Dadelijk zou alles mislukken... Er zat maar één ding op:
alles weer oprollen, terug naar af en opnieuw beginnen.
Uiteindelijk hebben we het voordat de zon opkwam voor elkaar gekregen. Alle
coördinaten waren uitgezet. Dunne haringen in de grond gaven de locaties aan
en touwtjes die de haringen aan elkaar verbonden creëerden een pad dat we de
volgende nacht zouden kunnen volgen. Doodmoe gingen we rond vijf uur het
veld uit. Ten dele voldaan; het systeem had ondanks een startfout in ieder
geval gewerkt. Maar deels ook bezorgd. Zouden de berekeningen wel kloppen?
Was niemand buiten het plat te walsen graan getreden?
Walsnacht
Ik kon die ochtend de slaap niet goed vatten, na vijf uurtjes was ik alweer
op om de 'walsnacht', zoals we hem gedoopt hadden, voor te bereiden. Ik was
niet de enige. Iedereen kwam, zonder dat het was afgesproken, vroeger naar
het huis van Michel de Brabander. Michel had namelijk een grote tuin, dus
dat was een goed verzamelpunt zo midden in de zomer. We deden de laatste
voorbereidingen, testten de gereedschappen die onder het toeziend oog van
Michel waren vervaardigd en legden de laatste hand aan het stappenplan voor
die nacht.
We wilden aan onze graancirkel iets bijzonders toevoegen, iets dat alleen
voor kenners in het oog zou springen. We zouden het middelpunt van ons
figuur rechtop houden, dat zou de kenners verbaasd doen staan. Vrijwel alle
graancirkels die als een mandala zijn opgebouwd hebben namelijk een plat
middelpunt. Ons middelpunt zou een halve meter boven het rechtopstaande
graan 'zweven'.
Om dit mogelijk te maken hadden we speciaal voor dat doeleind een houten
driepoot vervaardigd met een diameter van zo'n zes meter. De poten zouden in
platgelegd graan worden geplant. Aangezien een man op deze brug moest kunnen
staan om ervoor te zorgen dat het middelpunt stabiel bleef, was de brug
nogal zwaar uitgevallen. Tezamen met alle pvc-pijpen (de grootste bol had
een diameter van 25 meter, dus de langste pvc-pijp was 12,5 meter) was het
een flinke lading materiaal. Deze nacht zou vergeleken met de vorige fysiek
harder werken worden, dat was wel duidelijk.
Net als de eerste dag was er 's middags weer een briefing en 's avonds een
voorbereiding - met wederom een beduidend hogere wc-bezetting dan je onder
kameraden mag verwachten. Bepakt en bezakt wisten we ons, na alles drie keer
gecheckt te hebben, in de bus te persen en de tien kilometer naar het veld
af te leggen. Bij late schemering, rond kwart voor elf, waren we op het
veld. De auto konden we, net als de eerste nacht, een dijk afrijden en uit
het zicht van passanten parkeren.
Zonder een woord te hoeven wisselen pakten we uit, verdeelden de
gereedschappen en liepen in de juiste volgorde door de sproeisporen naar het
vastgestelde startpunt. Daar koppelden we de pvc-pijpen aan elkaar. We
begonnen met de grootste cirkel waarvoor in totaal 12,5 meter pvc-pijp nodig
was. Zoals gezegd hadden we goede resultaten geboekt in een proefveld met
een pijp van 2,5 meter. Het graan bleek hier veel dichter gezaaid te zijn
dan in ons oefenveld. Om vooruit te komen moesten we de pijp dertig
centimeter optillen en vervolgens schuin naar voren duwen om het graan te
pletten. Na zo'n tien cirkelgraden geploeterd te hebben keken we om en
schrokken ons te pletter. Het graan stond gewoon weer rechtop! Had ik de
eerste nacht een kort gevoel van paniek, dit keer was het totale
ontreddering.
In een flits zag ik voor me dat ik naar de boer toe moest stappen die
weifelend zijn toestemming had gegeven. We hadden veel overredingskracht
nodig gehad om hem ervan te overtuigen dat hij de mooiste graancirkel van
het vasteland van Europa op zijn perceel kreeg: 'Joh, sorry, het is niet
gelukt, we kunnen het niet. We hebben woorden, geen daden!' Het zweet brak
me uit.
Belgische gekte
Gelukkig ben je dan een team. Michel had een idee. Elke keer als we de
pvc-pijp naar beneden duwden, moesten we dit doen door met één voet op de
pijp steeds ons volle gewicht daarop over te brengen. Dit bleek te werken.
Na drie kwartier 'Walk like an Egyptian' hadden we de eerste bol af, dat
viel even tegen zeg!
Gelukkig leerden we snel, iedere volgende bol ging sneller dan de vorige.
Uiteindelijk deden we de derde bol van dezelfde grootte in vijftien minuten.
Al met al was het echter wel al zo laat geworden, dat het onbegonnen werk
zou zijn om de cirkels nog plat te walsen. We zouden tevreden moeten zijn
met de 21 bollen die we in een dynamisch bewegend model in het veld hadden
gelegd - nog steeds de grootste graancirkel die ooit buiten Engeland was
gemaakt.
Doodmoe en vol verwachting verlieten we het veld om te toasten op de
redelijk goede afloop. Eén ding wisten we zeker: dit zouden we nooit meer
doen.
Het duurde twee dagen voordat de media er lucht van kregen. We hadden ze een
handje aan mee geholpen. De eigenaar van het perceel, die van de hoed en de
rand wist, 'ontdekte' namelijk heel snel dat er een graancirkel in zijn veld
was ontstaan. En 'toevallig' kende de eigenaar ook een nabij wonende
luchtfotograaf die hij direct inschakelde. Veel kranten en commerciële
zenders besteedden aandacht aan de graancirkel. Duizenden mensen kwamen op
bezoek, vrijwel allemaal gelovigen.
Uiteindelijk kwam ook de Dutch CCCS opdagen voor onderzoek. (De metingen en
resultaten zijn uitgebreid verslagen in Eltjo Haselhoffs boek: Het Raadsel
van de Graancirkels.) De voorzitter van de Dutch CCCS werd de avond voor de
bekendmaking, telefonisch door de boerin benaderd. Wij waren uiteraard erg
benieuwd naar het oordeel van de 'echte onderzoekers'. De voorzitter zei in
dit telefoongesprek 'Het zou ons ten zeerste verbazen als dit mensenwerk zou
zijn.' Nadien is deze uitspraak ontkend en aangezien wij de dag erop via een
persbericht bekend maakten dat wij de daders waren, keken ze wel uit om
verdere bevestigende uitspraken te doen.
De bekendmaking dat deze graancirkel —die op internet tot 'the best Dutch
cropcircle in the world ever' was uitgeroepen— slechts het werk was van
sterfelijke aardse zielen deed de rust verrassend snel wederkeren.
Vorig jaar waren we met een deel van de groep van het eerste jaar, in België
voor het maken van nóg een graancirkel. Ditmaal was de Belgische tv erbij.
Via de website van het bedrijf waar ik werkzaam ben had de redactie van De
Droomfabriek ons weten te vinden. Een kandidate voor dit programma had
'gedroomd' te ervaren of mensen echt graancirkels konden maken. De VRT
maakte niet alleen de hele nacht infraroodopnames, ze leverde, inclusief de
kandidate, zelfs drie makers aan.
De gekte die in België ontstond na de ontdekking was nog groter dan in
Nederland. Het VRT-journaal moest er zelfs aan te pas komen om bekend te
maken dat het slechts mensenwerk was. Het veld was ondertussen door de
politie al enkele dagen voor auto's afgezet. Zelfs enkele hoogwaardigheidsbekleders
hadden het veld inmiddels bezocht.
Mijn derde en meest ambitieuze project tot dusver is Fe-Male. Wederom was
Schouwen-Duiveland de plek waar het ging gebeuren. Project Fe-Male werd
gebruikt als team-building project voor het technisch ontwerp- en
adviesbureau waar ik werkzaam ben. Met acht mannen en zeven vrouwen dit
keer. De voorbereiding leek veel op die van het eerste jaar, alleen ging het
nu sneller, de software was verbeterd en we wisten wat ons te wachten stond.
Door ervaring wijs geworden konden we ook onze gereedschappen voor de
walsnacht sterk verbeteren. Dit resulteerde er uiteindelijk in dat we een
uur voor zonsopgang al klaar waren.
Michel maakte direct bij zonsopgang met videocamera en luchtfotograaf vanuit
een gehuurde helikopter de eerste beelden. De rest wachtte bij mij in de
tuin met bier en in spanning op zijn terugkomst. Zou het wat zijn geworden?
Het gevoel van triomf dat over de groep kwam toen eindelijk de beelden
getoond werden, was weer net zo groot als de keren ervoor. De hele groep was
buiten zinnen van blijdschap en trots.
Wat mij, na drie graancirkels, het meeste opvalt is dat de makers, ongeacht
of ze het al eens gedaan hebben, zo'n ongelofelijke energieboost krijgen van
datgene wat ze onder teamgeest voor elkaar hebben gekregen. Iedereen loopt
voor z'n gevoel dagenlang in de wolken. Ik vind het pure groepskunst.
Misschien is dat ook wel wat die graancirkelgelovigen voelen als ze in het
veld staan.
Remko Delfgaauw
Uit je dak in het graan
De sensatie van het graancirkels maken
Ook al ben je ervan overtuigd dat graancirkels mensenwerk zijn, dan nog
blijven er interessante vragen over. Hoe bereid je je voor? Hoe maak je zo'n
patroon zonder sporen achter te laten? Wat bezielt de makers? Remko
Delfgaauw kon maar één antwoord verzinnen: just do it!
Drie jaar geleden viel het besluit om de eerste graancirkel te gaan maken.
Ik was net verhuisd vanuit Den Haag naar Zierikzee op Schouwen-Duiveland. Ik
volgde het graancirkelfenomeen inmiddels al vele jaren. Vanaf de eerste
confrontatie was ik er al door geboeid. Als echt stadsmens wist ik
natuurlijk wel wat graan was, maar in heel m'n leven was ik hooguit een
enkele keer in een graanveld geweest. Als je dan rond je zestiende wordt
geconfronteerd met de eerste graancirkel en er wordt door deskundigen met
een wetenschappelijke achtergrond gezegd dat mensen dit nooit voor elkaar
zouden kunnen krijgen, ja, wie ben ik dan om aan die woorden te twijfelen?
Net als vele anderen probeerde ik de verborgen boodschappen te interpreteren
die door een nog onbekende energiebron gecreëerd werden en vervolgens in het
ochtendlicht aan het oog van de mensheid verschenen. Vele jaren was ik een
twijfelende gelovige. Alhoewel ik een rationele atheïstische achtergrond
heb, ontkwam ik er niet aan om de graancirkels te interpreteren als
boodschappen van buitenaardsen die bedoeld waren om ons op onbewust niveau
te beïnvloeden.
Wat die boodschap dan inhield? Daar kwam ik niet echt uit. Zeker niet toen
ik na tien jaar bestuderen van het fenomeen, en dus duizenden graancirkels
verder, door de bomen het bos niet meer zag. Als de buitenaardsen een
boodschap voor ons hadden, dan deden ze verdomd goed hun best om die zo
onduidelijk mogelijk te maken, dat was het enige wat duidelijk was.
Inmiddels waren de 'toppers' van elk graanseizoen, met name in
Zuid-Engeland, uitgegroeid tot gecompliceerde patronen, vaak op basis van
symmetrie en herhaling van patronen. Mandala's in het veld zou je het kunnen
noemen.
Kortom: na enkele jaren geloven en twijfelen, kwam frustratie bovendrijven.
Ik werd op deze manier niets wijzer. Er bleef maar één manier over om er
achter te komen of de graancirkelgelovigen naïef waren: just do it! Maar net
zoals de schoenen die achter deze slogan schuilen je niet vanzelf kampioen
hardlopen maken, maak je ook niet zomaar een graancirkel.
Gulden Snede
Ik wilde niet een plankje en een touwtje pakken en dan maar rondjes gaan
draaien. Dan wist ik nog niets. Nee, op z'n minst zou het de grootste en
meest complexe van Nederland moeten worden. De figuur zou zich moeten kunnen
meten met de beste die in Engeland waren verschenen.
Ik begon onder m'n vrienden eens polshoogte te nemen om te kijken of ik hen
kon interesseren in een graanproject. Tot m'n verbazing bespeurde ik
eenzelfde tweeslachtig gevoel als bij mezelf. Hoewel de meesten er niet zo
diep waren ingedoken, bleek al snel dat de nieuwsgierigheid het won van de
nuchterheid. In totaal zes man had ik bij elkaar weten te brengen. Zes
mensen - inclusief ik zei de gek - die gemotiveerd en serieus wilden
samenwerken om iets nieuws te proberen.
We begonnen dat jaar in maart al met de voorbereidingen. We kwamen 's
avonds, eens in de drie weken bij elkaar voor een groepsbespreking. Hiervan
werd verslag gemaakt en er werd een actielijst bepaald. Er is in die eerste
besprekingen enorm gediscussieerd over technische vraagstukken. De meest
wilde technieken kwamen boven tafel, variërend van grasrollers en touwtjes
tot aan 25 meter brede wagens waarop een graanstamper kon worden bevestigd
die via een computer werd aangestuurd alsof het een reusachtige
matrixprinter was.
Het zal niemand verbazen dat de uiteindelijke technieken die gebruikt zijn
ergens in het midden tussen die twee uitersten lagen. Diverse methodes zijn
getest om het graan plat te krijgen: de gazonroller, de plankjes, holle
pvc-pijpen, touw - ja zelfs de blote hand. Uiteindelijk won de pvc-pijp het.
Door hier handvaten aan te bevestigen konden we gewoon rechtop blijven lopen
in het veld. Via moffen zouden we de pvc-pijpen modulair houden en op de
gewenste lengte kunnen vastzetten. Dit probleem was vrij snel getackeld. We
namen de proef op de som met een pvc-pijp van tweeënhalve meter. Het werkte
prima!
Daarna kwam de vraag over het figuur. Aangezien ik de aanstichter achter het
project was en me zelf bezig hield met mandala's schilderen, leek ik de
aangewezen persoon om een figuur te ontwerpen. Mijn voornaamste
inspiratiebron was de Juliaset die in Engeland was ontstaan. Als basis voor
mijn figuur gebruikte ik de verhouding 13:21, beter bekend als de gulden
snede. De bollen zouden in ons figuur volgens deze verhouding naar buiten
toe in diameter moeten groeien en in een evenredig toenemende hoek moeten
afbuigen. De bollen zouden verbonden worden door ringen die volgens dezelfde
verhouding naar buiten toe steeds groter moesten worden. 'De Gulden Tunnel'
was de naam die we eraan gaven.
Paniek in het graan
Het volgende vraagstuk was het uitzetten van de vereiste coördinaten. Hoe
deed je dat, en wel zodanig dat je geen graan plattrapte op stukken waar het
niet plat mocht? Dit is een enorme berg rekenwerk geweest, waarbij veel oude
wiskundekennis van het vwo naar boven moest worden gehaald. Gelukkig kan ik
goed uit de voeten met spreadsheets, anders was ik waarschijnlijk nu nog aan
het rekenen. Als eerste werden coördinaten als middelpunten van bollen
bepaald, vervolgens waren de snijpunten van opeenvolgende bollen van belang.
Tot slot moest bepaald worden hoe de afstanden tussen de coördinatiepunten
zich onderling verhield.
De meettechniek die we wilden toepassen was een vorm van driehoeksmeting.
Doordat steeds onafhankelijk van de vorige plaatsbepaling wordt gemeten,
vermijdt je het risico op doorgewerkte fouten. Het uitgangspunt was dat we
op de centimeter nauwkeurig zouden werken.
Ondertussen waren we erachter gekomen dat we nooit in één nacht coördinaten
konden uitzetten en vervolgens nog in diezelfde nacht het graan platwalsen.
De zomerse nachten zijn kort. We besloten om het werk dus over twee nachten
te verdelen. Voor beide nachten werd een uitgebreid actieplan opgesteld
waarin de taken/verantwoordelijkheden van elk teamlid chronologisch en
stapsgewijs werden besproken.
's Middags hadden we een laatste briefing. Iedereen had zijn deel van het
actieplan gelezen. In de briefing werd in grote lijnen het hele plan
besproken en werden de laatste vragen beantwoord. Daarnaast werden de
headsets getest die we speciaal voor het project hadden aangeschaft. Het
devies voor de nacht was: draag donkere kleren, gebruik niet of nauwelijks
een zaklantaarn, verlies niets, laat geen afval achter en: weet verdraaid
goed waar je loopt!
Die avond om negen uur verzamelden we opnieuw. Iedereen hield zich bezig met
een laatste checkup van zijn persoonlijke uitrusting of las voor de
zoveelste keer het stappenplan door. De spanning was niet alleen bij mij om
te snijden, gezien het veelvuldige en langdurige toiletbezoek van m'n
teamleden en de strakke gezichten. Ik denk dat een nachtelijke inbraak in
een bank, of smokkelen, hetzelfde gevoel geeft.
Met een busje gingen we naar het veld. Het was rond elven. We hadden de
meetlinten bij ons waar alle coördinaten exact op waren aangegeven. Iedereen
wist wat hem te doen stond. Het lopen door de sproeisporen (de sporen van de
tractor) en tegelijkertijd uitrollen van een weerbarstig meetlint, viel
echter bar tegen. Twee meetlinten kwamen zwaar in de klit, waardoor alles
erg langzaam ging. Eenmaal uit de klit en iedereen op de goede locatie - we
waren inmiddels een uur en een kwartier bezig - bleek dat twee linten waren
verwisseld. Op het moment dat ik het hoorde over de headset sloeg heel even
de paniek toe. Dadelijk zou alles mislukken... Er zat maar één ding op:
alles weer oprollen, terug naar af en opnieuw beginnen.
Uiteindelijk hebben we het voordat de zon opkwam voor elkaar gekregen. Alle
coördinaten waren uitgezet. Dunne haringen in de grond gaven de locaties aan
en touwtjes die de haringen aan elkaar verbonden creëerden een pad dat we de
volgende nacht zouden kunnen volgen. Doodmoe gingen we rond vijf uur het
veld uit. Ten dele voldaan; het systeem had ondanks een startfout in ieder
geval gewerkt. Maar deels ook bezorgd. Zouden de berekeningen wel kloppen?
Was niemand buiten het plat te walsen graan getreden?
Walsnacht
Ik kon die ochtend de slaap niet goed vatten, na vijf uurtjes was ik alweer
op om de 'walsnacht', zoals we hem gedoopt hadden, voor te bereiden. Ik was
niet de enige. Iedereen kwam, zonder dat het was afgesproken, vroeger naar
het huis van Michel de Brabander. Michel had namelijk een grote tuin, dus
dat was een goed verzamelpunt zo midden in de zomer. We deden de laatste
voorbereidingen, testten de gereedschappen die onder het toeziend oog van
Michel waren vervaardigd en legden de laatste hand aan het stappenplan voor
die nacht.
We wilden aan onze graancirkel iets bijzonders toevoegen, iets dat alleen
voor kenners in het oog zou springen. We zouden het middelpunt van ons
figuur rechtop houden, dat zou de kenners verbaasd doen staan. Vrijwel alle
graancirkels die als een mandala zijn opgebouwd hebben namelijk een plat
middelpunt. Ons middelpunt zou een halve meter boven het rechtopstaande
graan 'zweven'.
Om dit mogelijk te maken hadden we speciaal voor dat doeleind een houten
driepoot vervaardigd met een diameter van zo'n zes meter. De poten zouden in
platgelegd graan worden geplant. Aangezien een man op deze brug moest kunnen
staan om ervoor te zorgen dat het middelpunt stabiel bleef, was de brug
nogal zwaar uitgevallen. Tezamen met alle pvc-pijpen (de grootste bol had
een diameter van 25 meter, dus de langste pvc-pijp was 12,5 meter) was het
een flinke lading materiaal. Deze nacht zou vergeleken met de vorige fysiek
harder werken worden, dat was wel duidelijk.
Net als de eerste dag was er 's middags weer een briefing en 's avonds een
voorbereiding - met wederom een beduidend hogere wc-bezetting dan je onder
kameraden mag verwachten. Bepakt en bezakt wisten we ons, na alles drie keer
gecheckt te hebben, in de bus te persen en de tien kilometer naar het veld
af te leggen. Bij late schemering, rond kwart voor elf, waren we op het
veld. De auto konden we, net als de eerste nacht, een dijk afrijden en uit
het zicht van passanten parkeren.
Zonder een woord te hoeven wisselen pakten we uit, verdeelden de
gereedschappen en liepen in de juiste volgorde door de sproeisporen naar het
vastgestelde startpunt. Daar koppelden we de pvc-pijpen aan elkaar. We
begonnen met de grootste cirkel waarvoor in totaal 12,5 meter pvc-pijp nodig
was. Zoals gezegd hadden we goede resultaten geboekt in een proefveld met
een pijp van 2,5 meter. Het graan bleek hier veel dichter gezaaid te zijn
dan in ons oefenveld. Om vooruit te komen moesten we de pijp dertig
centimeter optillen en vervolgens schuin naar voren duwen om het graan te
pletten. Na zo'n tien cirkelgraden geploeterd te hebben keken we om en
schrokken ons te pletter. Het graan stond gewoon weer rechtop! Had ik de
eerste nacht een kort gevoel van paniek, dit keer was het totale
ontreddering.
In een flits zag ik voor me dat ik naar de boer toe moest stappen die
weifelend zijn toestemming had gegeven. We hadden veel overredingskracht
nodig gehad om hem ervan te overtuigen dat hij de mooiste graancirkel van
het vasteland van Europa op zijn perceel kreeg: 'Joh, sorry, het is niet
gelukt, we kunnen het niet. We hebben woorden, geen daden!' Het zweet brak
me uit.
Belgische gekte
Gelukkig ben je dan een team. Michel had een idee. Elke keer als we de
pvc-pijp naar beneden duwden, moesten we dit doen door met één voet op de
pijp steeds ons volle gewicht daarop over te brengen. Dit bleek te werken.
Na drie kwartier 'Walk like an Egyptian' hadden we de eerste bol af, dat
viel even tegen zeg!
Gelukkig leerden we snel, iedere volgende bol ging sneller dan de vorige.
Uiteindelijk deden we de derde bol van dezelfde grootte in vijftien minuten.
Al met al was het echter wel al zo laat geworden, dat het onbegonnen werk
zou zijn om de cirkels nog plat te walsen. We zouden tevreden moeten zijn
met de 21 bollen die we in een dynamisch bewegend model in het veld hadden
gelegd - nog steeds de grootste graancirkel die ooit buiten Engeland was
gemaakt.
Doodmoe en vol verwachting verlieten we het veld om te toasten op de
redelijk goede afloop. Eén ding wisten we zeker: dit zouden we nooit meer
doen.
Het duurde twee dagen voordat de media er lucht van kregen. We hadden ze een
handje aan mee geholpen. De eigenaar van het perceel, die van de hoed en de
rand wist, 'ontdekte' namelijk heel snel dat er een graancirkel in zijn veld
was ontstaan. En 'toevallig' kende de eigenaar ook een nabij wonende
luchtfotograaf die hij direct inschakelde. Veel kranten en commerciële
zenders besteedden aandacht aan de graancirkel. Duizenden mensen kwamen op
bezoek, vrijwel allemaal gelovigen.
Uiteindelijk kwam ook de Dutch CCCS opdagen voor onderzoek. (De metingen en
resultaten zijn uitgebreid verslagen in Eltjo Haselhoffs boek: Het Raadsel
van de Graancirkels.) De voorzitter van de Dutch CCCS werd de avond voor de
bekendmaking, telefonisch door de boerin benaderd. Wij waren uiteraard erg
benieuwd naar het oordeel van de 'echte onderzoekers'. De voorzitter zei in
dit telefoongesprek 'Het zou ons ten zeerste verbazen als dit mensenwerk zou
zijn.' Nadien is deze uitspraak ontkend en aangezien wij de dag erop via een
persbericht bekend maakten dat wij de daders waren, keken ze wel uit om
verdere bevestigende uitspraken te doen.
De bekendmaking dat deze graancirkel —die op internet tot 'the best Dutch
cropcircle in the world ever' was uitgeroepen— slechts het werk was van
sterfelijke aardse zielen deed de rust verrassend snel wederkeren.
Vorig jaar waren we met een deel van de groep van het eerste jaar, in België
voor het maken van nóg een graancirkel. Ditmaal was de Belgische tv erbij.
Via de website van het bedrijf waar ik werkzaam ben had de redactie van De
Droomfabriek ons weten te vinden. Een kandidate voor dit programma had
'gedroomd' te ervaren of mensen echt graancirkels konden maken. De VRT
maakte niet alleen de hele nacht infraroodopnames, ze leverde, inclusief de
kandidate, zelfs drie makers aan.
De gekte die in België ontstond na de ontdekking was nog groter dan in
Nederland. Het VRT-journaal moest er zelfs aan te pas komen om bekend te
maken dat het slechts mensenwerk was. Het veld was ondertussen door de
politie al enkele dagen voor auto's afgezet. Zelfs enkele hoogwaardigheidsbekleders
hadden het veld inmiddels bezocht.
Mijn derde en meest ambitieuze project tot dusver is Fe-Male. Wederom was
Schouwen-Duiveland de plek waar het ging gebeuren. Project Fe-Male werd
gebruikt als team-building project voor het technisch ontwerp- en
adviesbureau waar ik werkzaam ben. Met acht mannen en zeven vrouwen dit
keer. De voorbereiding leek veel op die van het eerste jaar, alleen ging het
nu sneller, de software was verbeterd en we wisten wat ons te wachten stond.
Door ervaring wijs geworden konden we ook onze gereedschappen voor de
walsnacht sterk verbeteren. Dit resulteerde er uiteindelijk in dat we een
uur voor zonsopgang al klaar waren.
Michel maakte direct bij zonsopgang met videocamera en luchtfotograaf vanuit
een gehuurde helikopter de eerste beelden. De rest wachtte bij mij in de
tuin met bier en in spanning op zijn terugkomst. Zou het wat zijn geworden?
Het gevoel van triomf dat over de groep kwam toen eindelijk de beelden
getoond werden, was weer net zo groot als de keren ervoor. De hele groep was
buiten zinnen van blijdschap en trots.
Wat mij, na drie graancirkels, het meeste opvalt is dat de makers, ongeacht
of ze het al eens gedaan hebben, zo'n ongelofelijke energieboost krijgen van
datgene wat ze onder teamgeest voor elkaar hebben gekregen. Iedereen loopt
voor z'n gevoel dagenlang in de wolken. Ik vind het pure groepskunst.
Misschien is dat ook wel wat die graancirkelgelovigen voelen als ze in het
veld staan.
Onderwerp
TM 6002 - Cirkels in het graan
TM 6002 - Cirkels in het graan 
Beschrijving
Verhaal over het maken van een tweetal graancirkel-patronen in Nieuwerkerk (Schouwen-Duiveland, Zeeland) in de jaren 1997 en 1999: het Gulden Tunnel Project en het Fe-male Project.
Bron
Skepter 12 (4), december 1999. Webpagina: http://www.skepsis.nl/cirkelmakers.html
Commentaar
december 1999
Onder Beeld twee foto's van graancirkels gemaakt in Nieuwerkerk (Schouwen-Duiveland, Zeeland) in 1997 en 1999. Zie ook de berichtgeving hierover: STSAG886, STSAG877 en DIVTX204.
Cirkels in het graan
Naam Overig in Tekst
Remko Delfgaauw
Remko Delfgaauw
Schouwen-Duiveland
Schouwen-Duiveland
Zuid-Engeland
Zuid-Engeland
Juliaset
Juliaset
Gulden Tunnel
Gulden Tunnel
Michel den Brabander
Michel den Brabander
Eltjo Haselhoff
Eltjo Haselhoff
Het Raadsel van de Graancirkels
Het Raadsel van de Graancirkels
Dutch CCCS
Dutch CCCS
VRT
VRT
De Droomfabriek
De Droomfabriek
Project Fe-male
Project Fe-male
Naam Locatie in Tekst
Den Haag
Den Haag
Zierikzee
Zierikzee
Zeeland
Zeeland
Engeland
Engeland
Europa
Europa
België
België
Nederland
Nederland
Datum Invoer
2013-03-01 12:25:19