Hoofdtekst
Graancirkel Stadskanaal
Bezoek: donderdag 16 augustus 2001 (ca. 11.00 – ca. 13.30 uur)
Boer: J.H. Adams (geboren in 1949), Krommewijk 15, 9501 LA Stadskanaal, Groningen (tel. 0599-615347)
Locatie: tarweveld bij de Vloeivelden.
Aard graancirkel: pictogram, enigszins in de vorm van een Schorpioen, ca. 40 meter in doorsnee (niet te zien vanaf de weg, wel vanuit de lucht). De cirkel is ontdekt op 1 augustus, maar lag er waarschijnlijk al een week eerder. Het staartstuk bestond aanvankelijk uit acht dichte cirkels. Bij een bezoek door onderzoekers op 8 augustus was er een negende staart-cirkel bijgekomen. Op 14 augustus treffen de onderzoekers in de nabijheid nog drie cirkels in het gras. Zie het rapport van E. Haselhoff, J.W. Bobbink en R. Boerman. Bij de 9e cirkel zouden warmte en energie / magnetisme zijn vrijgekomen. De onderzoekers vinden geëxplodeerde groeiknopen en verbrande brandnetels. De wichelroedeloper treft zo'n 20 leylijnen aan.
Zelf heb ik geen geëxplodeerde groeiknopen of verbrande brandnetels waargenomen. De negende cirkel heeft aan de buitenrand een cirkelvorm, maar in het midden stonden nog vier plukken tarwe overeind. De plukken waren echter allemaal in het midden geknakt, zodat de aren weer naar de grond wijzen. Alle halmen zijn naar het centrum toe geknakt. Echter, in het centrum van de cirkel zit een duidelijk putje (alsof er een stok in heeft gestaan) van een wijsvinger diep. De cirkels in het gras zijn niet spectaculair, en zijn lopend met de voeten in een rondje gemakkelijk na te maken.
Aanleiding: berichten op de internetsite van PTAH, op 1, 8 en 14 augustus 2001. Zie:
http://home.wanadoo.nl/ptah/stadskanaal2/nl78.htm
http://home.wanadoo.nl/ptah/stadskanaal2/nl78a2.htm
http://home.wanadoo.nl/ptah/stadskanaal3/nl81.htm
(Zie Volksverhalenbank GRAAN009, GRAAN010 en GRAAN013)
Materiaal: enquête, bandopname, foto's, twee tarwehalmen (één die plat lag in de cirkel, één die rechtop stond buiten de cirkel).
Bijzonderheden: geen.
Dagverslag
Om 8.30 uur vertrek ik richting Stadskanaal, maar kom in de file (kijkers naar een ongeluk met een vrachtwagen met kippen) terecht ter hoogte van Zwolle-Zuid. Na een lange rit en enig verkeerd rijden, kom ik rond 11.00 uur aan bij de boerderij van boer J.H. Adams. Als ik de auto op het erf geparkeerd heb, komt meneer Adams met een collega-boer juist aanlopen. Ik vertel dat ik voor de graancirkel kom, en meneer Adams zegt dat de cirkel er nog ligt. Hij heeft het hele verslag van PTAH met foto's en al op internet gezien. Ik geef de boer mijn kaartje. Hij stemt in met een kort interview.
Hierna volgt een letterlijk afschrift van de band:
TM: Theo Meder
JA: J.H. Adams
CB: collega-boer
JA [begint erover wat er met de opname gebeurt]: "U doet er verder niks mee toch?"
TM: "Nee."
JA: "'t Is toch wel vertrouwd?"
TM: "Precies, ik wil..."
JA: "Dat ik straks niet op de radio..."
TM: "Nee, het komt niet op de radio, het komt ook niet in de krant..."
JA: "Hahaha."
TM: "Het komt wel in het archief van het Meertens Instituut. We doen onderzoek naar volkscultuur, en uh... Nou ja, en één van de dingen waar we onderzoek naar doen, is zo'n fenomeen van die graancirkels. Eerste vraag is: hoe lang ligt die cirkel der nu al?"
JA: "Vanaf 24 juli."
TM: "24 juli."
JA: "Ja, ongeveer."
TM: "Jaja."
JA: "Wordt er beweerd tenminste."
TM: "En u ontdekte hem ook meteen, of...?"
JA: "Nee, nee nee, dat is met zo'n ulv, zo'n vliegtuigje is dat ontdekt."
TM: "Hij heeft dat gezien. Jajaja. En uh..."
JA: "Wij waren op vakantie, dus dat heeft nog een paar dagen geduurd."
TM: "Oh ja."
JA: "We lazen het in de krant zelfs!"
TM: "Ja ja ja."
JA: "Ja."
TM: "Maar... dus u weet ook niet precies wanneer 'ie ontstaan is?"
JA: "Nou, d'r was dus één zo'n vliegenier en die zei van: o, die ligt er al vanaf 24 juli. Maar die had 'm dus niet gemeld."
TM: "Ooh..."
JA: "Een paar dagen later, toen kwam er een anders iemand, en die was er wèl in geïnteresseerd. Kijk, en die is direkt gaan kijken."
TM: "Juist ja. En uh... Ja, u heeft schade natuurlijk. Hoeveel ongeveer?"
JA: "Nou, vierhonderd gulden ofzo."
TM: "Oh, dat valt dan nog mee."
JA: "Ja."
TM [refereert aan de schade van boer Piek in Lelystad]: "Dat is wat anders dan tweeduizend."
JA: "Ja."
TM: "Heeft u al eerder een graancirkel op uw land gehad?"
JA: "Uh ja. Vorig jaar."
TM: "Ook al?"
JA: "Ja, twee."
TM: "Twee zelfs."
JA: "Ja."
TM: "En komen er veel mensen op die graancirkel af?"
JA: "Nou, ja, mensen zoals u."
CB: "Hahaha."
JA: "Ja. Uit Zetten gisteren."
TM: "Jaja."
JA: "Uit Heerenveen, Appingendam, Delfzijl, Groningen, ja."
TM: "En die weten het van de krant, of uh...?"
JA: "Ja. Van de krant, en van internet, geloof ik. Ja. Er was zelfs nog een mevrouw uit Amerika, een reporter van de radio. Het staat ook op internet, geloof ik, dat interview."
TM: "Jajaja."
JA: "Hebt u dat nog niet gezien?"
TM: "Nee, dat heb ik nog niet gezien."
JA [wijst op mijn uitdraai van de PTAH-site]: "Dat staat ook bij die kaart. Als je hier naar kijkt..."
TM: "Jawel, heb ik wel gezien!"
JA: "Met dat Nederlandse vlaggetje en dat Engelse vlaggetje."
TM: "Precies, ja ja."
JA: "Nou, bij dat Engelse vlaggetje daar staat dat interview..."
TM: "Ja, precies..."
JA: "... van één of andere Linda."
TM: "Ja, dat heb ik wel gezien, ja klopt ja. Dan wil ik wat mogelijkheden doornemen van het ontstaan van die graancirkel. Wat voor ontstaan geeft u eventueel... wat voor verklaring geeft u eventueel aan het ontstaan van zo'n graancirkel? Mensenwerk?"
JA [schakelt over op het Gronings als hij zijn collega aankijkt]: "Ja. Wie hebt er net over had."
CB: "Ja."
JA: "Ik zeg: nou, het zal wel mensenwerk zijn."
TM: "Mensenwerk."
JA: "Ja."
TM: "Gemaakt door ufo's of buitenaardse wezens?"
JA: "Nee. Nee nee nee nee nee."
TM: "Veroorzaakt door een locale wervelstorm?"
JA: "Nee, ook niet."
TM: "Ook niet. Veroorzaakt door parende herten of andere dieren?"
JA: "Nou nee, ook niet."
TM: "In dit geval niet hè? Zo'n vorm niet..."
JA: "Nee, nee nee."
CB: "Dat verschijnsel kennen we wel."
TM: "Jaja."
CB: "Dat ken ik je ook wel laten zien."
JA: "Ja, maar dat zijn andere, toch."
CB: "Van reetjes. Die maken zo'n achtje, hè? Die reeën."
TM: "Die maken een acht?"
CB: "Ja, die gaan heel vaak een acht maken."
JA: "Maar die doen niet van..."
CB: "Die maken alleen maar zo'n paadje."
TM: "Dit is... Ja, okee. Een waarschuwing van Moeder Natuur? Kan het dat wezen?"
JA: "Nou, dat zou kunnen. Ze zeggen van de spanning enzo."
TM: "Ja."
JA: "Dus dat zou best kunnen."
TM: "En het ontstaan door aardenergie, of energielijnen, of leylijnen?"
JA: "Ja, nou, dat beweren ze ook."
TM: "Maar volgens u?"
JA: "Nee. Als je die leylijnen bekijkt... als je even teruggaat..."
TM [haalt de bewuste pagina tevoorschijn met de leylijnen in de cirkel volgens wichelroedeloper J.W. Bobbink]: "Ja."
JA: "Daar is een tekeningetje van."
TM: "Ja, hierzo."
JA: "Ja. Kijk, daar is dan die negende bijgekomen daar. Nou, als het nou met die leylijnen zo was, dan was er wel een lijn ofzo, die hier liep in... die daar kruiste, dat je zei: daar komt de volgende. Hè, maar als je nou... als ik zou zeggen: waar komt 'ie? Dan zou ik kunnen zeggen: hier zou er één kunnen komen, of daar, of op dat kruispunt hier... Maar daar dus niet."
TM: "Nee."
JA: "Nou, dat vind ik zo vreemd. Ja."
TM: "Okee. Uh... Kan het gemaakt worden door een helicopter, denkt u?"
JA: "Nee nee nee, want dan heb je al één groot vlak... die plat is."
TM: "Jaja. Nog een andere verklaring mogelijk?"
JA: "Nee."
TM: "Ik heb wel eens gehoord van kunstmest. Als je teveel kunstmest gooit op een bepaalde plek, dan gaat het graan ook plat en dan..."
JA: "Oh! Ja. O ja. Dat zou... Nee, in dit geval niet. Anders nog misschien, dan zeg ik van: Herman Brood."
TM: "Hahaha."
JA: "Hahaha. Dat die d'r achter zit."
TM: "Draagt zo'n cirkel nog een boodschap uit, volgens u?"
JA: "Nou, dacht ik niet."
TM: "Nee. Uh... Ja, u heeft ze natuurlijk al vaker gezien, want ze zijn al vaker op uw land geweest..."
JA: "Jaja."
TM: "Bent u nog verder wel eens naar andere graancirkels wezen kijken?"
JA: "Nee."
TM: "Even kijken... schade hebben we gehad... Kan een graancirkel ook nog inkomsten opleveren, of...?"
JA: "Nou, jawel, als je er een potje bij zet en iedereen betaalt vijf gulden, dan... Ja."
TM: "Maar dat heeft u niet gedaan?"
JA: "Nee nee."
CB: "Wie will'n d'r nog brood van bakk'n."
TM: "Ja, dat snap ik, ja..."
[...]
TM: "Gaat u nog actie ondernemen tegen de graancirkel of tegen de makers."
JA: "Nee."
TM: "Heeft u überhaupt een idee wie het gedan heeft?"
JA: "Nee. Ook van vorig jaar niet. We zeiden: misschien komt er nog iemand die zich meldt ofzo, of... Het is vaak zo: als meerdere mensen dat doen, dan lekt dat wel uit ofzo. Helemaal niet."
TM: "Niks uitgelekt?"
JA: "Nee. Maar vorig jaar was het net voor een hoge flat. Dus ik denk: nou, die jongens wonen in die hoge flat."
TM: "O, jaja."
JA [wijst]: "Ja, nou, het is net voor die flat."
TM: "Die kunnen het dan ook gelijk mooi zien."
JA: "Ja. Die meldden het ook. Die hadden het ook het eerste gezien, dus..."
TM: "O ja."
CB: "Vorig jaar was het ook mooier als nou."
JA [in het Gronings tegen zijn collega]: "Oh, dah wee'k nait."
CB: "Ik vond het toen scherper, toen lag het mooier. Nou duurde het natuurlijk veertien dagen voordat je het gezien hebt, natuurlijk..."
JA: "Ja."
CB: "Maar vorig jaar vond ik ze echt mooier gemaakt."
JA: "Ja, die waren ook mooier."
TM: "Okee. Ja, valt er überhaupt... er valt niks tegen te doen natuurlijk...?"
JA: "Nee."
TM: "Je kan geen maatregelen nemen tegen die cirkels."
JA: "Nee, we hebben ook geen aangifte gedaan. We hebben het wel overwogen, maar ach... We zeggen: wat moet de politie hier nou vinden? Er zijn geen voetsporen in. Volgens mij doen ze er ook niks aan."
TM: "D'r zit ook geen gat in het veld ergens in het midden waar een..."
JA: "Nee. Nee. Zat dat er maar, dan wist je wat meer. Hier is ook iemand, een boer, die had er een paar jaar geleden ook één. Kijk, daar vonden ze later ook een paaltje. Dus dat had bijna nog méér geld gekost. Hè?Die had hem bijna in de maaidorser gehad. Dat was gewoon een veld, die was helemaal vlak. Dus dan weet je zeker dat iemand... dat een persoon het gedaan heeft."
TM: "Precies. Heeft u wel eens gehoord van 's winters cirkels in het ijs?"
JA: "Nee."
TM: "Nooit van gehoord? Andere soorten cirkels, wel eens van gehoord?"
JA: "Nee. Nou, nu zitten er net drie in het gras."
TM: "In het gras?"
JA: "Die hebben we gisteren gevonden, ja."
TM: "En die zitten er vlakbij ook?"
JA: "Ja, da's minder van 50 meter."
TM: "Jajaja. Van die negende cirkel heeft u gehoord. Dat die ontstaan is. Ze zeggen dat het tijdens dat onderzoek gebeurd is."
JA: "Ja."
TM: "Gelooft u dat, of...?"
JA: "Nou, ik weet niet. Het was wel zo: ik was daar vlakbij aan het werk. En ik denk: hé, ze zijn nog bezig. Ik ga daar eens even naar toe. Nou, en toen moest ik 150 meter met de trekker rijden. En toen ineens, toen ik d'r met de trekker aankwam, toen waren ze ineens het veld uit. Dus dat is met een noodgang... is dat gegaan. Maar ik heb het niet gezien. Ook niet dat ze eruit liepen. Ineens, ik denk: hé, ze waren toch in het veld? Toen liepen ze bij de auto. Maar verder heb ik d'r niks van gezien."
TM: "Maar u heeft ook geen verklaring hoe dat nou mogelijk is? Hoe kan nou onder je ogen zo'n cirkel ontstaan?"
JA: "Nee."
TM: "Geen idee?"
JA: "Nee."
TM: "Okee."
JA: "Maar ze waren met drie man, dus uh... Als ze het zelf gedaan hebben, dan komt ook nog wel naar buiten..."
TM: "Nou, wat dat betreft: ik denk wel dat ze te vertrouwen zijn."
JA: "Dat zal ook wel..."
TM: "Ik denk niet..."
JA: "Want die ene dat is een uh... één of andere professor, geloof ik, bij Philips. Die ontwikkelt die scans, hè? Die Eltjo."
TM: "Die Eltjo. Ja, dat is een doctor ingenieur, geloof ik."
JA: "Ja. Die maakt die scans voor uh... Als je je hoofd in zo'n scan steekt, dan krijg je van die plakjes. Nou, dat ontwikkelt 'ie. Dus da's geen domme jongen."
TM: "Nee, dat geloof ik ook. En tenslotte: die drie cirkels in het gras, daar heeft u dus ook van gehoord...? Heeft u daar een verklaring voor?"
JA: "Nee."
TM: "Ook niet."
JA: "Nee."
TM: "En dat is gisteren..."
JA: "Eergisteren."
TM: "Eergisteren ontstaan."
JA: "Ja, dat was een man en een vrouw uit Zetten: die kwamen daar mee aan. Zie zeiden: hier zitten drie cirkels in het gras. Nou, daar wisten wij dus ook niets van."
[...]
TM: "Dan wil ik alleen nog uw geboortejaar weten."
JA: "Oh, dat is '49."
TM: "'49. Nou, dan heb ik mijn vragen gesteld. Hoe kom ik er op de beste manier heen, zonder dat ik ook de tarwe... D'r is ook ergens een sproeispoor?"
JA [wijst]: "Nee, gewoon... Het is daar in die hoek."
TM: "In die hoek daar. Dus waar ik al het veld kan zien."
CB: "Waar die auto nou net rijdt."
JA: "Over de snelweg. Je moet over de snelweg."
TM: "Okee. Dus voorbij waar die auto's rijden."
JA: "Je gaat hier weer terug, de weg over. Je steekt de snelweg over, en je gaat direkt rechts. Dat is een landbouwweggetje. Als je doorrijdt dan is daar een camping. Maar daar ga je dus rechts. Dan rij je dus niet op die snelweg, maar d'r direkt achter. Nou, dan rij je helemaal door, en dan kom je ineens daar bij de Vloeivelden, bij het natuurgebied."
CB: "Dat ken je net zien daar, ja."
JA: "Daar draai je net voor af. In het tarweveld... het is een groot tarweveld. Dat kun je zo zien. Daar op de hoek, daar draai je zo linksaf. Een asfaltweggetje in. Nou, en als je dan... da's ongeveer op het eind van het asfaltweggetje... Daar heb je dus nog een beetje groen, dat is een laantje. En daar zitten dus die drie cirkels."
TM: "Goed."
JA: "En dan loop je even een beetje door nog. Daar kun je zo langs het water nog doorlopen. Dat is nog een paadje, daar kun je zo doorlopen."
TM: "Nou hartelijk bedankt. En veel succes d'r nog mee, ook met de oogst; want dat gebeurt natuurlijk pas als het droog wordt?"
JA: "Ja. ja ja."
TM: "Misschien volgende week ofzo."
CB: "Volgende week met mooi weer."
JA: "Ben je in Vledderhuizen geweest, of niet?"
TM: "Nee, ik ben alleen in Lelystad geweest tot nu toe, en die was echt nep hè? Dat was duidelijk met een gat in het midden."
JA: "Is dat zo?"
TM: "Ja, dat hadden die jongens dus ook gezien, hè? Die onderzoekers, dus die Boerman en die Haselhoff, en Hegge, die was erbij. Je loopt natuurlijk eerst naar het midden: kijken of er een gat in de grond zit. Nou, in het sproeispoor, echt in het midden, hoppetee: gat in de grond. De aren d'r nog omheen gedraaid, hè? Want die stok was ook nog rondgedraaid met dat touw. Nou, dat was duidelijk."
JA: "Oh ja. Maar was d'r ook een figuur dan, of was alles vlak?"
TM: "Nee, het was een figuur ook. Het was een cirkel met van die uitlopers, zeg maar, d'r omheen. Alleen, ze hadden zich misrekend. Aan één kant kwamen ze in het bietenveld uit. Te snel. Dus ze konden de figuur niet helemaal afmaken. Ja, ze hadden verkeerd gerekend waarschijnlijk: ze hadden die sproeisporen wel geteld, maar dat ene veld was maar een half veld. Dus zo kwamen ze in de voederbieten terecht."
JA: "Ja, dat zou kunnen."
TM: "Maar die onderzoekers zeiden van: nou, dit is duidelijk nep. Maar hiervan uh..."
JA: "Nou, deze loopt ook nog net uh... ook nog een beetje door het gras heen."
TM: "Door het gras, ja. Heb ik gehoord. Maar van deze zijn ze wel overtuigd dat... Tenminste... ze kunnen zich voorstellen dat dit nièt door mensenhanden gemaakt is."
JA: "Nou, het is uh... Kijk, als je d'r staat, dan zeg je: o, die cirkel maak ik zo. Maar als je in zo'n cirkel staat; je ziet daar een klein beetje de hoek om, en die kant een beetje de hoek om. Maar volledig... een overzicht heb je niet. Het is net een doolhof."
TM: "Ja, dat was daar ook. Het was eigenlijk van de weg af zelfs niet goed te zien. Je vraagt je af: hoe maak je zo'n ding, met die uitlopers enzo... zonder dat je het overzicht hebt. Want het was er wel eentje van 90 of 100 meter."
JA: "In Lelystad?"
TM: "Ja, in Lelystad was dat. Dus dat was een flinke."
JA: "Deze is ook 40 meter."
TM: "Veertig meter."
JA: "Ja. Volledig tussen sproeisporen in..."
CB: "Je moet nog een eindje lopen hoor... Honderd meter."
JA: "Honderd meter ongeveer. Dat lukt wel."
CB: "Vanaf de weg kun je het niet zien."
JA [wijst op de tekening]: "Alleen, wat wel frappant is... Deze, die cirkel van nu, en één van vorig jaar, en dan is er nog één in de haven van Maarseik, en die van Vledderhuizen, die zitten precies op één lijn. Als je dat op een kaart uitstippelt... dat deden wij toevallig: dan kom je op één lijn uit."
TM: "Jaja. Dat is wel typisch."
JA: "Behalve die ene die net voor die flat... Die valt er dan 50 meter buiten. Maar de anderen zitten allemaal op één lijn."
TM: "Da's wel typisch, ja."
JA: "En dan zegt die tandarts – Hans Hesseling is dat geloof ik, die ook die foto heeft gemaakt..."
CB: "Uit Assen."
JA: "... die zegt dus van uh... op de 53e breedtegraad, daar komen ze veel voor. Dus. En of dit nou net de 53e breedtegraad is, ik weet het niet."
TM: "Nee, dat weet ik ook niet."
JA: "Maar daar komen ze voor. Dus ook in Vlagtwedde, Waddinghuizen en Gieten enzo... als je die streep zo trekt, dan kom je op die lijn."
TM: "Ja. Goed. Bedankt voor de tijd, en ik ga 'm zoeken."
[Einde opname]
N.B.: Het is frappant dat bij de door mij bezochte cirkels in Lelystad en Stadskanaal bezoekers komen melden dat elders ook cirkels te zien zijn (in het graan of in het gras). Kennelijk maakt een bezoek aan een cirkel de mensen receptief voor het zien van meer cirkels – ook als die cirkels er duidelijk anders uitzien.
N.B.2: In de nabijheid van de graancirkel is een camping; de cirkel zou dus door vakantievierende camping-gasten gemaakt kunnen zijn.
N.B.3: Stadskanaal ligt inderdaad precies op de 53e breedtegraad.
De boer roept mij nog even terug omdat hij wil weten wie dit onderzoek financiert. Ik leg uit dat de KNAW geld van de overheid krijgt, en dat ik volksverhaalonderzoek doe. De boer vertelt nog dat Vijf In Het Land (RTL5) langs was geweest voor opnames (uitzending was dinsdag 14 augustus). Op dat moment waren ook de onderzoekers bezig, en ook tandarts Hesseling had zich uit nieuwsgierigheid bij de groep gevoegd.
Bezoek: donderdag 16 augustus 2001 (ca. 11.00 – ca. 13.30 uur)
Boer: J.H. Adams (geboren in 1949), Krommewijk 15, 9501 LA Stadskanaal, Groningen (tel. 0599-615347)
Locatie: tarweveld bij de Vloeivelden.
Aard graancirkel: pictogram, enigszins in de vorm van een Schorpioen, ca. 40 meter in doorsnee (niet te zien vanaf de weg, wel vanuit de lucht). De cirkel is ontdekt op 1 augustus, maar lag er waarschijnlijk al een week eerder. Het staartstuk bestond aanvankelijk uit acht dichte cirkels. Bij een bezoek door onderzoekers op 8 augustus was er een negende staart-cirkel bijgekomen. Op 14 augustus treffen de onderzoekers in de nabijheid nog drie cirkels in het gras. Zie het rapport van E. Haselhoff, J.W. Bobbink en R. Boerman. Bij de 9e cirkel zouden warmte en energie / magnetisme zijn vrijgekomen. De onderzoekers vinden geëxplodeerde groeiknopen en verbrande brandnetels. De wichelroedeloper treft zo'n 20 leylijnen aan.
Zelf heb ik geen geëxplodeerde groeiknopen of verbrande brandnetels waargenomen. De negende cirkel heeft aan de buitenrand een cirkelvorm, maar in het midden stonden nog vier plukken tarwe overeind. De plukken waren echter allemaal in het midden geknakt, zodat de aren weer naar de grond wijzen. Alle halmen zijn naar het centrum toe geknakt. Echter, in het centrum van de cirkel zit een duidelijk putje (alsof er een stok in heeft gestaan) van een wijsvinger diep. De cirkels in het gras zijn niet spectaculair, en zijn lopend met de voeten in een rondje gemakkelijk na te maken.
Aanleiding: berichten op de internetsite van PTAH, op 1, 8 en 14 augustus 2001. Zie:
http://home.wanadoo.nl/ptah/stadskanaal2/nl78.htm
http://home.wanadoo.nl/ptah/stadskanaal2/nl78a2.htm
http://home.wanadoo.nl/ptah/stadskanaal3/nl81.htm
(Zie Volksverhalenbank GRAAN009, GRAAN010 en GRAAN013)
Materiaal: enquête, bandopname, foto's, twee tarwehalmen (één die plat lag in de cirkel, één die rechtop stond buiten de cirkel).
Bijzonderheden: geen.
Dagverslag
Om 8.30 uur vertrek ik richting Stadskanaal, maar kom in de file (kijkers naar een ongeluk met een vrachtwagen met kippen) terecht ter hoogte van Zwolle-Zuid. Na een lange rit en enig verkeerd rijden, kom ik rond 11.00 uur aan bij de boerderij van boer J.H. Adams. Als ik de auto op het erf geparkeerd heb, komt meneer Adams met een collega-boer juist aanlopen. Ik vertel dat ik voor de graancirkel kom, en meneer Adams zegt dat de cirkel er nog ligt. Hij heeft het hele verslag van PTAH met foto's en al op internet gezien. Ik geef de boer mijn kaartje. Hij stemt in met een kort interview.
Hierna volgt een letterlijk afschrift van de band:
TM: Theo Meder
JA: J.H. Adams
CB: collega-boer
JA [begint erover wat er met de opname gebeurt]: "U doet er verder niks mee toch?"
TM: "Nee."
JA: "'t Is toch wel vertrouwd?"
TM: "Precies, ik wil..."
JA: "Dat ik straks niet op de radio..."
TM: "Nee, het komt niet op de radio, het komt ook niet in de krant..."
JA: "Hahaha."
TM: "Het komt wel in het archief van het Meertens Instituut. We doen onderzoek naar volkscultuur, en uh... Nou ja, en één van de dingen waar we onderzoek naar doen, is zo'n fenomeen van die graancirkels. Eerste vraag is: hoe lang ligt die cirkel der nu al?"
JA: "Vanaf 24 juli."
TM: "24 juli."
JA: "Ja, ongeveer."
TM: "Jaja."
JA: "Wordt er beweerd tenminste."
TM: "En u ontdekte hem ook meteen, of...?"
JA: "Nee, nee nee, dat is met zo'n ulv, zo'n vliegtuigje is dat ontdekt."
TM: "Hij heeft dat gezien. Jajaja. En uh..."
JA: "Wij waren op vakantie, dus dat heeft nog een paar dagen geduurd."
TM: "Oh ja."
JA: "We lazen het in de krant zelfs!"
TM: "Ja ja ja."
JA: "Ja."
TM: "Maar... dus u weet ook niet precies wanneer 'ie ontstaan is?"
JA: "Nou, d'r was dus één zo'n vliegenier en die zei van: o, die ligt er al vanaf 24 juli. Maar die had 'm dus niet gemeld."
TM: "Ooh..."
JA: "Een paar dagen later, toen kwam er een anders iemand, en die was er wèl in geïnteresseerd. Kijk, en die is direkt gaan kijken."
TM: "Juist ja. En uh... Ja, u heeft schade natuurlijk. Hoeveel ongeveer?"
JA: "Nou, vierhonderd gulden ofzo."
TM: "Oh, dat valt dan nog mee."
JA: "Ja."
TM [refereert aan de schade van boer Piek in Lelystad]: "Dat is wat anders dan tweeduizend."
JA: "Ja."
TM: "Heeft u al eerder een graancirkel op uw land gehad?"
JA: "Uh ja. Vorig jaar."
TM: "Ook al?"
JA: "Ja, twee."
TM: "Twee zelfs."
JA: "Ja."
TM: "En komen er veel mensen op die graancirkel af?"
JA: "Nou, ja, mensen zoals u."
CB: "Hahaha."
JA: "Ja. Uit Zetten gisteren."
TM: "Jaja."
JA: "Uit Heerenveen, Appingendam, Delfzijl, Groningen, ja."
TM: "En die weten het van de krant, of uh...?"
JA: "Ja. Van de krant, en van internet, geloof ik. Ja. Er was zelfs nog een mevrouw uit Amerika, een reporter van de radio. Het staat ook op internet, geloof ik, dat interview."
TM: "Jajaja."
JA: "Hebt u dat nog niet gezien?"
TM: "Nee, dat heb ik nog niet gezien."
JA [wijst op mijn uitdraai van de PTAH-site]: "Dat staat ook bij die kaart. Als je hier naar kijkt..."
TM: "Jawel, heb ik wel gezien!"
JA: "Met dat Nederlandse vlaggetje en dat Engelse vlaggetje."
TM: "Precies, ja ja."
JA: "Nou, bij dat Engelse vlaggetje daar staat dat interview..."
TM: "Ja, precies..."
JA: "... van één of andere Linda."
TM: "Ja, dat heb ik wel gezien, ja klopt ja. Dan wil ik wat mogelijkheden doornemen van het ontstaan van die graancirkel. Wat voor ontstaan geeft u eventueel... wat voor verklaring geeft u eventueel aan het ontstaan van zo'n graancirkel? Mensenwerk?"
JA [schakelt over op het Gronings als hij zijn collega aankijkt]: "Ja. Wie hebt er net over had."
CB: "Ja."
JA: "Ik zeg: nou, het zal wel mensenwerk zijn."
TM: "Mensenwerk."
JA: "Ja."
TM: "Gemaakt door ufo's of buitenaardse wezens?"
JA: "Nee. Nee nee nee nee nee."
TM: "Veroorzaakt door een locale wervelstorm?"
JA: "Nee, ook niet."
TM: "Ook niet. Veroorzaakt door parende herten of andere dieren?"
JA: "Nou nee, ook niet."
TM: "In dit geval niet hè? Zo'n vorm niet..."
JA: "Nee, nee nee."
CB: "Dat verschijnsel kennen we wel."
TM: "Jaja."
CB: "Dat ken ik je ook wel laten zien."
JA: "Ja, maar dat zijn andere, toch."
CB: "Van reetjes. Die maken zo'n achtje, hè? Die reeën."
TM: "Die maken een acht?"
CB: "Ja, die gaan heel vaak een acht maken."
JA: "Maar die doen niet van..."
CB: "Die maken alleen maar zo'n paadje."
TM: "Dit is... Ja, okee. Een waarschuwing van Moeder Natuur? Kan het dat wezen?"
JA: "Nou, dat zou kunnen. Ze zeggen van de spanning enzo."
TM: "Ja."
JA: "Dus dat zou best kunnen."
TM: "En het ontstaan door aardenergie, of energielijnen, of leylijnen?"
JA: "Ja, nou, dat beweren ze ook."
TM: "Maar volgens u?"
JA: "Nee. Als je die leylijnen bekijkt... als je even teruggaat..."
TM [haalt de bewuste pagina tevoorschijn met de leylijnen in de cirkel volgens wichelroedeloper J.W. Bobbink]: "Ja."
JA: "Daar is een tekeningetje van."
TM: "Ja, hierzo."
JA: "Ja. Kijk, daar is dan die negende bijgekomen daar. Nou, als het nou met die leylijnen zo was, dan was er wel een lijn ofzo, die hier liep in... die daar kruiste, dat je zei: daar komt de volgende. Hè, maar als je nou... als ik zou zeggen: waar komt 'ie? Dan zou ik kunnen zeggen: hier zou er één kunnen komen, of daar, of op dat kruispunt hier... Maar daar dus niet."
TM: "Nee."
JA: "Nou, dat vind ik zo vreemd. Ja."
TM: "Okee. Uh... Kan het gemaakt worden door een helicopter, denkt u?"
JA: "Nee nee nee, want dan heb je al één groot vlak... die plat is."
TM: "Jaja. Nog een andere verklaring mogelijk?"
JA: "Nee."
TM: "Ik heb wel eens gehoord van kunstmest. Als je teveel kunstmest gooit op een bepaalde plek, dan gaat het graan ook plat en dan..."
JA: "Oh! Ja. O ja. Dat zou... Nee, in dit geval niet. Anders nog misschien, dan zeg ik van: Herman Brood."
TM: "Hahaha."
JA: "Hahaha. Dat die d'r achter zit."
TM: "Draagt zo'n cirkel nog een boodschap uit, volgens u?"
JA: "Nou, dacht ik niet."
TM: "Nee. Uh... Ja, u heeft ze natuurlijk al vaker gezien, want ze zijn al vaker op uw land geweest..."
JA: "Jaja."
TM: "Bent u nog verder wel eens naar andere graancirkels wezen kijken?"
JA: "Nee."
TM: "Even kijken... schade hebben we gehad... Kan een graancirkel ook nog inkomsten opleveren, of...?"
JA: "Nou, jawel, als je er een potje bij zet en iedereen betaalt vijf gulden, dan... Ja."
TM: "Maar dat heeft u niet gedaan?"
JA: "Nee nee."
CB: "Wie will'n d'r nog brood van bakk'n."
TM: "Ja, dat snap ik, ja..."
[...]
TM: "Gaat u nog actie ondernemen tegen de graancirkel of tegen de makers."
JA: "Nee."
TM: "Heeft u überhaupt een idee wie het gedan heeft?"
JA: "Nee. Ook van vorig jaar niet. We zeiden: misschien komt er nog iemand die zich meldt ofzo, of... Het is vaak zo: als meerdere mensen dat doen, dan lekt dat wel uit ofzo. Helemaal niet."
TM: "Niks uitgelekt?"
JA: "Nee. Maar vorig jaar was het net voor een hoge flat. Dus ik denk: nou, die jongens wonen in die hoge flat."
TM: "O, jaja."
JA [wijst]: "Ja, nou, het is net voor die flat."
TM: "Die kunnen het dan ook gelijk mooi zien."
JA: "Ja. Die meldden het ook. Die hadden het ook het eerste gezien, dus..."
TM: "O ja."
CB: "Vorig jaar was het ook mooier als nou."
JA [in het Gronings tegen zijn collega]: "Oh, dah wee'k nait."
CB: "Ik vond het toen scherper, toen lag het mooier. Nou duurde het natuurlijk veertien dagen voordat je het gezien hebt, natuurlijk..."
JA: "Ja."
CB: "Maar vorig jaar vond ik ze echt mooier gemaakt."
JA: "Ja, die waren ook mooier."
TM: "Okee. Ja, valt er überhaupt... er valt niks tegen te doen natuurlijk...?"
JA: "Nee."
TM: "Je kan geen maatregelen nemen tegen die cirkels."
JA: "Nee, we hebben ook geen aangifte gedaan. We hebben het wel overwogen, maar ach... We zeggen: wat moet de politie hier nou vinden? Er zijn geen voetsporen in. Volgens mij doen ze er ook niks aan."
TM: "D'r zit ook geen gat in het veld ergens in het midden waar een..."
JA: "Nee. Nee. Zat dat er maar, dan wist je wat meer. Hier is ook iemand, een boer, die had er een paar jaar geleden ook één. Kijk, daar vonden ze later ook een paaltje. Dus dat had bijna nog méér geld gekost. Hè?Die had hem bijna in de maaidorser gehad. Dat was gewoon een veld, die was helemaal vlak. Dus dan weet je zeker dat iemand... dat een persoon het gedaan heeft."
TM: "Precies. Heeft u wel eens gehoord van 's winters cirkels in het ijs?"
JA: "Nee."
TM: "Nooit van gehoord? Andere soorten cirkels, wel eens van gehoord?"
JA: "Nee. Nou, nu zitten er net drie in het gras."
TM: "In het gras?"
JA: "Die hebben we gisteren gevonden, ja."
TM: "En die zitten er vlakbij ook?"
JA: "Ja, da's minder van 50 meter."
TM: "Jajaja. Van die negende cirkel heeft u gehoord. Dat die ontstaan is. Ze zeggen dat het tijdens dat onderzoek gebeurd is."
JA: "Ja."
TM: "Gelooft u dat, of...?"
JA: "Nou, ik weet niet. Het was wel zo: ik was daar vlakbij aan het werk. En ik denk: hé, ze zijn nog bezig. Ik ga daar eens even naar toe. Nou, en toen moest ik 150 meter met de trekker rijden. En toen ineens, toen ik d'r met de trekker aankwam, toen waren ze ineens het veld uit. Dus dat is met een noodgang... is dat gegaan. Maar ik heb het niet gezien. Ook niet dat ze eruit liepen. Ineens, ik denk: hé, ze waren toch in het veld? Toen liepen ze bij de auto. Maar verder heb ik d'r niks van gezien."
TM: "Maar u heeft ook geen verklaring hoe dat nou mogelijk is? Hoe kan nou onder je ogen zo'n cirkel ontstaan?"
JA: "Nee."
TM: "Geen idee?"
JA: "Nee."
TM: "Okee."
JA: "Maar ze waren met drie man, dus uh... Als ze het zelf gedaan hebben, dan komt ook nog wel naar buiten..."
TM: "Nou, wat dat betreft: ik denk wel dat ze te vertrouwen zijn."
JA: "Dat zal ook wel..."
TM: "Ik denk niet..."
JA: "Want die ene dat is een uh... één of andere professor, geloof ik, bij Philips. Die ontwikkelt die scans, hè? Die Eltjo."
TM: "Die Eltjo. Ja, dat is een doctor ingenieur, geloof ik."
JA: "Ja. Die maakt die scans voor uh... Als je je hoofd in zo'n scan steekt, dan krijg je van die plakjes. Nou, dat ontwikkelt 'ie. Dus da's geen domme jongen."
TM: "Nee, dat geloof ik ook. En tenslotte: die drie cirkels in het gras, daar heeft u dus ook van gehoord...? Heeft u daar een verklaring voor?"
JA: "Nee."
TM: "Ook niet."
JA: "Nee."
TM: "En dat is gisteren..."
JA: "Eergisteren."
TM: "Eergisteren ontstaan."
JA: "Ja, dat was een man en een vrouw uit Zetten: die kwamen daar mee aan. Zie zeiden: hier zitten drie cirkels in het gras. Nou, daar wisten wij dus ook niets van."
[...]
TM: "Dan wil ik alleen nog uw geboortejaar weten."
JA: "Oh, dat is '49."
TM: "'49. Nou, dan heb ik mijn vragen gesteld. Hoe kom ik er op de beste manier heen, zonder dat ik ook de tarwe... D'r is ook ergens een sproeispoor?"
JA [wijst]: "Nee, gewoon... Het is daar in die hoek."
TM: "In die hoek daar. Dus waar ik al het veld kan zien."
CB: "Waar die auto nou net rijdt."
JA: "Over de snelweg. Je moet over de snelweg."
TM: "Okee. Dus voorbij waar die auto's rijden."
JA: "Je gaat hier weer terug, de weg over. Je steekt de snelweg over, en je gaat direkt rechts. Dat is een landbouwweggetje. Als je doorrijdt dan is daar een camping. Maar daar ga je dus rechts. Dan rij je dus niet op die snelweg, maar d'r direkt achter. Nou, dan rij je helemaal door, en dan kom je ineens daar bij de Vloeivelden, bij het natuurgebied."
CB: "Dat ken je net zien daar, ja."
JA: "Daar draai je net voor af. In het tarweveld... het is een groot tarweveld. Dat kun je zo zien. Daar op de hoek, daar draai je zo linksaf. Een asfaltweggetje in. Nou, en als je dan... da's ongeveer op het eind van het asfaltweggetje... Daar heb je dus nog een beetje groen, dat is een laantje. En daar zitten dus die drie cirkels."
TM: "Goed."
JA: "En dan loop je even een beetje door nog. Daar kun je zo langs het water nog doorlopen. Dat is nog een paadje, daar kun je zo doorlopen."
TM: "Nou hartelijk bedankt. En veel succes d'r nog mee, ook met de oogst; want dat gebeurt natuurlijk pas als het droog wordt?"
JA: "Ja. ja ja."
TM: "Misschien volgende week ofzo."
CB: "Volgende week met mooi weer."
JA: "Ben je in Vledderhuizen geweest, of niet?"
TM: "Nee, ik ben alleen in Lelystad geweest tot nu toe, en die was echt nep hè? Dat was duidelijk met een gat in het midden."
JA: "Is dat zo?"
TM: "Ja, dat hadden die jongens dus ook gezien, hè? Die onderzoekers, dus die Boerman en die Haselhoff, en Hegge, die was erbij. Je loopt natuurlijk eerst naar het midden: kijken of er een gat in de grond zit. Nou, in het sproeispoor, echt in het midden, hoppetee: gat in de grond. De aren d'r nog omheen gedraaid, hè? Want die stok was ook nog rondgedraaid met dat touw. Nou, dat was duidelijk."
JA: "Oh ja. Maar was d'r ook een figuur dan, of was alles vlak?"
TM: "Nee, het was een figuur ook. Het was een cirkel met van die uitlopers, zeg maar, d'r omheen. Alleen, ze hadden zich misrekend. Aan één kant kwamen ze in het bietenveld uit. Te snel. Dus ze konden de figuur niet helemaal afmaken. Ja, ze hadden verkeerd gerekend waarschijnlijk: ze hadden die sproeisporen wel geteld, maar dat ene veld was maar een half veld. Dus zo kwamen ze in de voederbieten terecht."
JA: "Ja, dat zou kunnen."
TM: "Maar die onderzoekers zeiden van: nou, dit is duidelijk nep. Maar hiervan uh..."
JA: "Nou, deze loopt ook nog net uh... ook nog een beetje door het gras heen."
TM: "Door het gras, ja. Heb ik gehoord. Maar van deze zijn ze wel overtuigd dat... Tenminste... ze kunnen zich voorstellen dat dit nièt door mensenhanden gemaakt is."
JA: "Nou, het is uh... Kijk, als je d'r staat, dan zeg je: o, die cirkel maak ik zo. Maar als je in zo'n cirkel staat; je ziet daar een klein beetje de hoek om, en die kant een beetje de hoek om. Maar volledig... een overzicht heb je niet. Het is net een doolhof."
TM: "Ja, dat was daar ook. Het was eigenlijk van de weg af zelfs niet goed te zien. Je vraagt je af: hoe maak je zo'n ding, met die uitlopers enzo... zonder dat je het overzicht hebt. Want het was er wel eentje van 90 of 100 meter."
JA: "In Lelystad?"
TM: "Ja, in Lelystad was dat. Dus dat was een flinke."
JA: "Deze is ook 40 meter."
TM: "Veertig meter."
JA: "Ja. Volledig tussen sproeisporen in..."
CB: "Je moet nog een eindje lopen hoor... Honderd meter."
JA: "Honderd meter ongeveer. Dat lukt wel."
CB: "Vanaf de weg kun je het niet zien."
JA [wijst op de tekening]: "Alleen, wat wel frappant is... Deze, die cirkel van nu, en één van vorig jaar, en dan is er nog één in de haven van Maarseik, en die van Vledderhuizen, die zitten precies op één lijn. Als je dat op een kaart uitstippelt... dat deden wij toevallig: dan kom je op één lijn uit."
TM: "Jaja. Dat is wel typisch."
JA: "Behalve die ene die net voor die flat... Die valt er dan 50 meter buiten. Maar de anderen zitten allemaal op één lijn."
TM: "Da's wel typisch, ja."
JA: "En dan zegt die tandarts – Hans Hesseling is dat geloof ik, die ook die foto heeft gemaakt..."
CB: "Uit Assen."
JA: "... die zegt dus van uh... op de 53e breedtegraad, daar komen ze veel voor. Dus. En of dit nou net de 53e breedtegraad is, ik weet het niet."
TM: "Nee, dat weet ik ook niet."
JA: "Maar daar komen ze voor. Dus ook in Vlagtwedde, Waddinghuizen en Gieten enzo... als je die streep zo trekt, dan kom je op die lijn."
TM: "Ja. Goed. Bedankt voor de tijd, en ik ga 'm zoeken."
[Einde opname]
N.B.: Het is frappant dat bij de door mij bezochte cirkels in Lelystad en Stadskanaal bezoekers komen melden dat elders ook cirkels te zien zijn (in het graan of in het gras). Kennelijk maakt een bezoek aan een cirkel de mensen receptief voor het zien van meer cirkels – ook als die cirkels er duidelijk anders uitzien.
N.B.2: In de nabijheid van de graancirkel is een camping; de cirkel zou dus door vakantievierende camping-gasten gemaakt kunnen zijn.
N.B.3: Stadskanaal ligt inderdaad precies op de 53e breedtegraad.
De boer roept mij nog even terug omdat hij wil weten wie dit onderzoek financiert. Ik leg uit dat de KNAW geld van de overheid krijgt, en dat ik volksverhaalonderzoek doe. De boer vertelt nog dat Vijf In Het Land (RTL5) langs was geweest voor opnames (uitzending was dinsdag 14 augustus). Op dat moment waren ook de onderzoekers bezig, en ook tandarts Hesseling had zich uit nieuwsgierigheid bij de groep gevoegd.
Onderwerp
TM 6002 - Cirkels in het graan
TM 6002 - Cirkels in het graan 
Beschrijving
Er wordt een graancirkel in de vorm van een schorpioen in het tarweveld gevonden. De boer denkt dat het door mensenhanden gemaakt is. Hij heeft geen verklaring voor de plots ontstane negende staartcirkel of voor de drie grascirkels. Hij kan zich wel voorstellen dat sommige cirkels ontstaan door 'spanning'. Hij vindt het ook frappant dat een aantal graancirkels op één rechte lijn ligt. Er zouden veel graancirkels voorkomen op de 53e breedtegraad.
Bron
bandopname en verslag archief MI
Commentaar
16 augustus 2001
Zie onder Beeld voor foto's.
Cirkels in het graan
Naam Overig in Tekst
Vledderhuizen
Vledderhuizen
J.H. Adams
J.H. Adams
Robert Boerman
Robert Boerman
Eltjo Haselhoff
Eltjo Haselhoff
Schorpioen
Schorpioen
Hans Hesseling
Hans Hesseling
Krommewijk
Krommewijk
Vloeivelden
Vloeivelden
Jan Willem Bobbink
Jan Willem Bobbink
PTAH
PTAH
Vijf in het land
Vijf in het land
RTL5
RTL5
Meertens Instituut
Meertens Instituut
Pleun Piek
Pleun Piek
Linda
Linda
Nederlands
Nederlands
Engels
Engels
Moeder Natuur
Moeder Natuur
Philips
Philips
Maarseik
Maarseik
Waddinghuizen
Waddinghuizen
KNAW
KNAW
Amerikaans
Amerikaans
Naam Locatie in Tekst
Groningen
Groningen
Stadskanaal
Stadskanaal
Zwolle
Zwolle
Lelystad
Lelystad
Zetten
Zetten
Heerenveen
Heerenveen
Appingedam
Appingedam
Vlagtwedde
Vlagtwedde
Gieten
Gieten
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:21