Hoofdtekst
PLACKAAT, Tot Beneficie der HUUWBARE MAAGHDEN.
Waer na sich alle Vryers sullen hebben te reguleren, op Pene, als in dese Ordonnantie is begrepen.
Wy Virgo Foeminiario, by de Gratie van de groote Godin Diana, Opper-Princes van alle Huuwbare Maagden, Keyserinne van Naaldwijck en Schaarlanyen, Koninginne van Stovesteyn en Testarien, Groot Vorstinne inde Keurs, Domineerster in Potorien, Tresorien en Panorien. Hartoginne van Santc. Mansjette-en Ponjettesteyn? Gravinne van de Bouwe: [p. 84] Vrouwe van Pendantenborgh en Bagarien. Voor-zitster aen den Disch. Vorstin en Woortvoerster in Speel-jachten, Coetsen, Calessen en Ys-sleden. Baronesse in Bloemendal. Eenighe Gezagh-voersters over Wevers, Snyders, Pelsers, en Schoen-makers, &c. Alleen den genen die dese onse letteren sullen sien of hooren leesen, saluyt. Alsoo door onse lieve en wel-beminde Me-vrouwe de la Faelie, onse Steede-Houdster aen den Amstel, het Y, midtsgaders aen alle andere Stoomen, Rievieren, Meyren, Kreeken en Beecken, in de seventhien Nederlandtsche Provintien, onlangs, aen ons, by ootmoedige supplicatie, is vertoondt, Hoe onwaerdigh de Huuwbare Maaghden, waer aen alle Mans persoonen, in onderdanighe dienstbaerheyt, ten alderhooghsten zijn verbonden, een tijdt langh, van d'opgeblaase Vryers, soo wel in Bruyloften, als andere gemeene by-een komsten, gehandelt en bejegent zijn geweest, ende noch ghehandelt en bejegent worden, en naer dien dit bedrijf lichtelick tot een argher euvel souw konnen uytspatten, te voortslaen, by aldien wy daer in niet tijdts genoegh voor zagen, Soo ist: Dat wy om alle onheylen voor te komen, uyt onse aen geboore Goedaerdigheydt, Macht en Princesselick vermogen, met bewillinge van beyde onse Parlamenten, daer toe wettig, op ons Vorstelick Slot Pronckendal, beroepen en vergaderd, te raade zijn gheworden, [p. 85] om aen de lieve en zoete Maagdekens sodanige Voor-rechten te verleenen, waer mee zy lieden, haer, nu, en in de toekomende, teghens alle onbehoorlicke handelinghen der onbeschofte Ionghmans souden konnen en mogen behelpen en verweeren. Begunstigende haer dan derhalven, nu en ten eeuwigen dage, met dese onsen Privilegie-brief: Bestaende in dese naevolgende leden
1. Een Huuwbare Maaghd sal onder haer Keurs, van nu aen, vry en vrank, met een scharlaake, witte, of zijde broeck mogen gekleedt zijn, sonder daer van aen de Mannen eenighe tol of rekenschap te geven.
2. Alle Huuwbare Maaghden sullen, so wel als de Ionghmans, met quasten aen de beenen, en gehoorende schoenen mogen proncken.
3. Niemandt sal haer, om heur gefriseerde en gepoeyerde lockjes, met de naem van leeutjes, gelijck onlanghs in openbare druck is geschiedt, mogen noemen, op poene van dadelick selfs tot op de kam geschooren, en voor altoos van de Maaghdelicke genade versteeken te zijn.
4. Sullen sy geen maet in haer Pendanten en Oor-hange behoeven te voeren, maer daer in heur eyge keur volgen, en of het geviel, dat de eene of d' ander Poët, in Speelen, Kluchten of Gesangen, sich hiertegens, in uyt-schelden en bespotten, vergreep, die sal, voor een goude [p. 86] Medaelje, altijd met twee gebroocke Pendenten, op sijn borst, moeten proncken.
5. Sullen zy voor een Vryer, die sijn beloften aen sijn Vryster troulooselick heeft gebroocken niet behoeven te nigen, alwaert oock dat hy uit het geslacht der Goden ghebooren, en, tot seer hoogh een aensien op getrocken was.
6. Sullen sy voor geen Vryers behoeven te neigen, voor en al-eer de selve, met ongedeckten hoofde, voor haer geboogen staen, en hun onderdanigheyt betoont hebben.
7. Sullen sy geen Vryers te woord behoeven te staen, voor en al-eer de selve, met ongedeckten hoofde, de zoomen van'er opperkleedt aengeraeckt, en'er handen eerbiedelick gekust hebben.
8. Sullen sy de voorgangh in de huysen, de beste plaetsen an den disch, en het eerste woort in de praat hebben.
9. Sullen sy, so wel in Bruyloften als andre gemeene maeltijden, het Bancket, soo haest als het op-gedischt is, moghen aen tasten, in heur voor-laakens knoopen, en naer huys senden, sonder aen de Vryers iets over te laten.
10. Sullen sy over de Vryers, naer hun wel gevallen, moghen gebieden, en alle dienst, selfs tot 't op-binden van er schoen-linten en koussebanden, van het eyschen, en over d' onwillige sulck een straf oeffenen, als de tijdt en saeck vereyschen sal. [p. 87]
11. Sullen sy vry en vranck met oope kroppen, en ontbloote borsten in de Geselschappen der Ionghe-lieden mogen verschijnen, sonder daer over by iemant, als on-eerbare verdacht, of van eenighe Vryer te Vryer aen gheraeckt te worden.
12. Sullen de Vryers haer geduurig naer de mont en d' oogen moeten sien, om also niets te doen, dan dat, met heur wil, over een komt.
13. Sullen de Vryers des Somers, in de Lusthoven heur de vliegen van de wangen moeten houden, en met een wajer verkoelen. Op pene van daedelick bloots hoofts onder een Byeswarm gebannen te worden.
14. Sullen de Vryers des winters haer ten ys tot heur vermaeck, in een bequame ys-slede met stoven en Beerehuyden voor sien, moeten voeren, en aen de pleyster-plaetsen deftigh doen opschaffen, en haer des avonts naer huys geleydende, bedancken, voor d' eer, die sy hem, door'er by sijn, heeft aengedaen. Op pene van altijt onder het getal der onbeleefde babocken getelt te worden.
15. Sullen geen Vryers te segghen hebben, daer het getal der Vrysters boven dat van't hare wordt bevonden.
16. Sullen de Vryers altijd de minnelickste namen, in het aenspreken der Vrysters moeten ghebruycken, schoon sy oock noyt een goedt woordt van haer hadden genooten. [p. 88]
17. Sal een Vryer, schoon hy een ander met sijn Vryster in de praet vondt, sich niet stuurs moeten houden, maer door vriendlicke woorden en wercken, heur ghenade soecken te behouden, wijl sy, om heur vermaeck, verscheyde Ionghmans mach te spraeck staen, sonder aen yemandt de allerminste oorsaeck van arghwaan te geven.
18. Sullen de Ionghmans altijdt voor de Vrysters moeten instaen, en haer van alles, en over al kosteloos en schadeloos houden.
19. Sullen de Ionghmans de Vrysters alle Kermissen met een eerlicke Kermis-gift moeten begiftigen; sonder daer voor van haer eenige danck te begeeren.
Dese en meer andere poincten, die consequentelick, uyt de voorsz volgen, van wat natuur de selve zijn, en hoe sy oock mochten genaemt worden, lasten en beveelen wy aen alle Vryers in't gemeen, en aen yeder in't bysonder den Maagden den promptelik en volkome te laten genieten of anders als quaedwillige aengegrepen en openbaerlick, ten spieghel van andere, aen den lijve gestraft te worden. En op dat sich niemandt met onwetenheyt sal hebben te verschoonen: Soo gebieden en bevelen wy, aen onse lieve en wel-beminde Me-vrouwe de la Faelje, &c. Midtsgaders aen alle andere gesaghvoersters, soo wel in de Steden, als ten platten Lande, dese onse brief van Privilegie, ende [p. 89] Maaghdelicke Voor-rechten, al om af te kundigen en aen te placken, daer men gewoon is af te kundigen en aen te placken. Op dat tegens d'Over-treders en onghehoorsame mach geprocedeert, de moed-wil gestraft, ende de Maaghdelicke waerde totter al-oude luyster verheerlickt worden. Gegeven in ons Vorstelick Slot Pronckendal, in 10000 Iaer van onse Genadighe Regeeringh, op den 33 dagh der maendt Keurssekeurs, onder het groot Zeghel van onse aensienlicke macht.
Was Onderteeckent Virgo Feminiario.
Geparafeert M. v. Maaghdeborgh.
Laager stondt Accordeert met horginael, zijnde met een duyve-schacht op wit wasch, in een onbevleckte spraak geschreven
PLACCAET, Tot beneficie VAN DE VROUWKENS,
VVaer nae hun voortaen alle Mans hebben te reguleeren op poene als in dese Ordonnantie begrepen is.
Wy Faminarius, by de gratie van de Goddinne Venus, Souvereyne Princesse van het Vrouwen Geslacht, Ghebiedster van Cappruynen, Huycken, Falien, van den hoofde tot de voeten, van achter tot voren &c. [p. 90] Baroenesse van Ruymenvelt. Vrouwe tot Snaphuysen, Clappenbergh ende Snoependael, &c. ontbieden alle ende yeghelijcke onsen lieven getrouwen. Onse gratie, ende doen te weten, dat verscheyde van onse wel-beminde mede-genooten Vrouwkens, Ons seer klagelijck hebben doen aendienen, dat sy sedert vele Iaren herwaerts onder de subjectie van hare Mans veel ongemack en verdriet hebben moeten lijden, d' welck sy nochtans met goede patientie verdraghen hebben, tot dat de goede vrouwkens sulcks niet langer en konnen noch mogen uytstaen, hebben over sulcks ootmoedelick ghesuppliceert, dat ons believe teghen alle dese onverdraghelijcke in solentien, door onse-wel-bepaelde macht ende autoriteyt te versien, ende haer-lieden soodanige Previlegie te verleenen, waer mede sy haer in toekomende tijden teghens haere Mans souden konnen moghen verweeren. Want wy dan dit versoeck van de goede Vrouwkens in de reden ghefondeert, ende oock noodtsaeckelijck te wesen daer teghen te versien, bevonden hebben: Soo ist, dat wy, uyt onse natuerlijcke aengheborene inclinatie tot de goede Vrouwkens, nae rijpe consideratie van alles dat te considereren staet, uyt sonderbare jonste ende gratie, de voorseyde goede Vrouwkens, door de kracht van dit teghenwoordigh placaet, hebben willen versien, ende teghens de gheusurpeerde [p. 91] autoriteyt van hare Mans in toe-komende tijden bevryen, ordonnerende dese na volgende poincten.
1. Dat elcken Man aen sijne Vrouwe in alles ghehoorsaem sal wesen, ende sonder haer weten oft wille niet sal moghen uyt oft in de Herberge gaen.
2. Al heugene dat hy doen wil, sal hy eerst aen sijne Vrouwe vraghen, ende haer consent daer over verwachten: ende so hy yewers eenig gelt ontfangen hadde, sal hy't selve getrouwelick aen sijn Vrouwe overleveren, en haer van alles goede rekeninge doen.
3. Den Man sal gehouden wesen, in den winter als kout is, des morghens een uurken voor de Vrouwe op te staen; ende haer wel warm decken, dat sy noch een naslaepken halen moge sal voorts het vier doen aenstoken, oft selve stoken; eenen stoel met een kussen, de muyltjens, teghen dat sy op staet, mede warm water om haer handen te wasschen, gereedt setten.
4. Hy sal oock gereet hebben eenig suypen Spaenschen oft Rijnschen Wijn, oft dat den tijt ende sijne macht mede brenght, op dat, so haer (nae gewoonte) een appetijtien over-quam, sy dat daer mede mogen blussen, ende by so verre dat er yet over-schoot, wat selden ghebeurt, sal hy't mits haer konsent mogen besigen.
5. Is dat het vrouwken lust heeft om wandelen te gaen, ende den Man wil laten mede [p. 92] gaen, en sal hy hem noyt te soecken maecken, maer terstondt sijnen mantel aendoen, ende wachten, tot dat haer belieft te gaen.
6. Onder wege sal hy sich neerstigh na haren wille accommoderen, haer op alle haer discoursen met eene singuliere courtoisie antwoordt geven, en in plaetse van haren eyghen naem, een vriendelick woort, nae eysch van het discours, als Liefie, Cher, Coeur, jae som-wijlen, Madame, gebruycken.
7. By aldien de Vrouwe moeste gaen ter bruylof, in een Kinder-bedde in een besoeck, of-ergens op eene maeltijt genoodt ware, sonder haren Man, dan sal hy zijn beste doen, om haer te palleren, hare klederen nettekens afkeyren, &c. op dat sy in de Compagnie moge aengenaem wesen, en de van iemant ghecaresseert worden: ende so langhe als de Vrouwe in hare vreught is, sal hy schuldig sijn, neerstich t'huys te blijven, ende te doen, dat nootelick is.
8. Is 't, dat sy tot in den nacht uytbleve, sal hy besorgen, dat een Meysken haer te huys hale, oft sal dat selve doen, eene flambeeuwe, oft ten minsten eene groote lanteerne met drie keersen voor haer draghende, op dat sy wat verheught zijnde, haer niet ergens en stoote.
9. Voor al sal den Man wel letten, en sijn uytterste devoir doen, dat de Vrouwe haren tijt overbrenge met haer goedt contentement, alle behoorlicke vriendelickheydt ende caressen [p. 93] haer te werck stellende.
10 Sal den Man daer op uyt zijn, dat hy sijne Vrouwe noch met woorden noch met wercken in het minste geen miscontentement en doe, maer sal altijdt op hare tronie letten, hoe sy ghesint is, om sich daer nae te reguleeren
11. Is het, dat het Vrouwken al-te-mets lust heeft, met yemandt van hare kennisse vrolick te zijn, sal den Man haer daer in behulpsaem wesen, jae oock wel selve op ende aen loopen, om haer te dienen: ende sal wel voor hem sien, sijne tronie te misstellen, waer door het Vrouwken in hare vreught eenigh miscontentement hebben mochte.
12. Waert dat het Vrouwken alleen wilde wandelen gaen, en sal den Man daer niet tegen segghen ofte kreunen, maer sal ondertusschen dat sy uyt is, besorghen, dat in het huys niet en manquere, ende elck wel op sijnen plaetse stae. Boven al sal hy een leegh stoeltjen met een wel geschudt kussen daer op, gereedt setten. Sal oock dickwils uyt-sien, oft sy by avontueren te huys quame, ende soo haest als sy ten huyse in komt, haer met ontdeckten hoofde, ende met een kusken, is het saecke dat sy wel gesint is, tot den stoel leyden, om, of sy mogelick te seer vermoeyt ware, moghen nae haren contentement sitten rusten.
Dese, ende meer andere poincten, die by [p. 94] goede consequentie uyt de voorschrevene zijn volgende, evenwel in dese Ordonnantie niet uit gedruckt en sijn, van wat nature de selve mogen wesen, bevelen ende ghebieden wy als boven, dat alle Mans, ten believen van hunne vrouwkens onverbreeckelijck sullen achtervolghen, sonder in het minste daer teghens tecontravenieren. Ende of het by avontueren ghebeurde (d'welck wy wel konnen bevroede) dat eenige harde kappen hun tegen dese onse Ordonnantie souden opponeeren, ende den vrouwkens, in het vry ghebruyck ende ghenieten van hare Privilegien ende voordeelen, moeyelijck vallen, Soo authoriseren wy midts desen alle ende yeghelijcke couragieuse Vrouwkens, dat sy hare Mans in sulcken ghevallen moghen straffen nae belyfte, 't zy met vasten, obstinentie, oft andersins: ende by aldien dese correctien niet helpen en willen, sullen sy den Mans moghen de broecken af-strijcken, hun op 't bancksken legghen, ende eenen product gheven, ghelijck men de Kinders in de schoolen doet, tot dat sy hun beteren, ende dese onse Ordonnantie in alles achtervolghen. Doch sullen in dese onse Ordonnantie niet begrepen wesen alsulcke wijse Vrouwkens, die hunner Mannen authoriteyt, ghelijck het behoort, niet onderbroocken en willen: want ons alsoo ghelieft. Ghegheven in onse Residentie Stadt Clappeyenborgh, int eerste jaer van Vrouwen [p. 95] macht, op den achtsten dagh der Maendt Broeck-draeghster.
Was onderteeckent. Feminius,
Was gheparafreert: Vt Vrouwenarius.
Wat leger stont: Accordeert met het orginael, in ontelleijcke Tale gheschreven zijnde, T. Consesotius.
Waer na sich alle Vryers sullen hebben te reguleren, op Pene, als in dese Ordonnantie is begrepen.
Wy Virgo Foeminiario, by de Gratie van de groote Godin Diana, Opper-Princes van alle Huuwbare Maagden, Keyserinne van Naaldwijck en Schaarlanyen, Koninginne van Stovesteyn en Testarien, Groot Vorstinne inde Keurs, Domineerster in Potorien, Tresorien en Panorien. Hartoginne van Santc. Mansjette-en Ponjettesteyn? Gravinne van de Bouwe: [p. 84] Vrouwe van Pendantenborgh en Bagarien. Voor-zitster aen den Disch. Vorstin en Woortvoerster in Speel-jachten, Coetsen, Calessen en Ys-sleden. Baronesse in Bloemendal. Eenighe Gezagh-voersters over Wevers, Snyders, Pelsers, en Schoen-makers, &c. Alleen den genen die dese onse letteren sullen sien of hooren leesen, saluyt. Alsoo door onse lieve en wel-beminde Me-vrouwe de la Faelie, onse Steede-Houdster aen den Amstel, het Y, midtsgaders aen alle andere Stoomen, Rievieren, Meyren, Kreeken en Beecken, in de seventhien Nederlandtsche Provintien, onlangs, aen ons, by ootmoedige supplicatie, is vertoondt, Hoe onwaerdigh de Huuwbare Maaghden, waer aen alle Mans persoonen, in onderdanighe dienstbaerheyt, ten alderhooghsten zijn verbonden, een tijdt langh, van d'opgeblaase Vryers, soo wel in Bruyloften, als andere gemeene by-een komsten, gehandelt en bejegent zijn geweest, ende noch ghehandelt en bejegent worden, en naer dien dit bedrijf lichtelick tot een argher euvel souw konnen uytspatten, te voortslaen, by aldien wy daer in niet tijdts genoegh voor zagen, Soo ist: Dat wy om alle onheylen voor te komen, uyt onse aen geboore Goedaerdigheydt, Macht en Princesselick vermogen, met bewillinge van beyde onse Parlamenten, daer toe wettig, op ons Vorstelick Slot Pronckendal, beroepen en vergaderd, te raade zijn gheworden, [p. 85] om aen de lieve en zoete Maagdekens sodanige Voor-rechten te verleenen, waer mee zy lieden, haer, nu, en in de toekomende, teghens alle onbehoorlicke handelinghen der onbeschofte Ionghmans souden konnen en mogen behelpen en verweeren. Begunstigende haer dan derhalven, nu en ten eeuwigen dage, met dese onsen Privilegie-brief: Bestaende in dese naevolgende leden
1. Een Huuwbare Maaghd sal onder haer Keurs, van nu aen, vry en vrank, met een scharlaake, witte, of zijde broeck mogen gekleedt zijn, sonder daer van aen de Mannen eenighe tol of rekenschap te geven.
2. Alle Huuwbare Maaghden sullen, so wel als de Ionghmans, met quasten aen de beenen, en gehoorende schoenen mogen proncken.
3. Niemandt sal haer, om heur gefriseerde en gepoeyerde lockjes, met de naem van leeutjes, gelijck onlanghs in openbare druck is geschiedt, mogen noemen, op poene van dadelick selfs tot op de kam geschooren, en voor altoos van de Maaghdelicke genade versteeken te zijn.
4. Sullen sy geen maet in haer Pendanten en Oor-hange behoeven te voeren, maer daer in heur eyge keur volgen, en of het geviel, dat de eene of d' ander Poët, in Speelen, Kluchten of Gesangen, sich hiertegens, in uyt-schelden en bespotten, vergreep, die sal, voor een goude [p. 86] Medaelje, altijd met twee gebroocke Pendenten, op sijn borst, moeten proncken.
5. Sullen zy voor een Vryer, die sijn beloften aen sijn Vryster troulooselick heeft gebroocken niet behoeven te nigen, alwaert oock dat hy uit het geslacht der Goden ghebooren, en, tot seer hoogh een aensien op getrocken was.
6. Sullen sy voor geen Vryers behoeven te neigen, voor en al-eer de selve, met ongedeckten hoofde, voor haer geboogen staen, en hun onderdanigheyt betoont hebben.
7. Sullen sy geen Vryers te woord behoeven te staen, voor en al-eer de selve, met ongedeckten hoofde, de zoomen van'er opperkleedt aengeraeckt, en'er handen eerbiedelick gekust hebben.
8. Sullen sy de voorgangh in de huysen, de beste plaetsen an den disch, en het eerste woort in de praat hebben.
9. Sullen sy, so wel in Bruyloften als andre gemeene maeltijden, het Bancket, soo haest als het op-gedischt is, moghen aen tasten, in heur voor-laakens knoopen, en naer huys senden, sonder aen de Vryers iets over te laten.
10. Sullen sy over de Vryers, naer hun wel gevallen, moghen gebieden, en alle dienst, selfs tot 't op-binden van er schoen-linten en koussebanden, van het eyschen, en over d' onwillige sulck een straf oeffenen, als de tijdt en saeck vereyschen sal. [p. 87]
11. Sullen sy vry en vranck met oope kroppen, en ontbloote borsten in de Geselschappen der Ionghe-lieden mogen verschijnen, sonder daer over by iemant, als on-eerbare verdacht, of van eenighe Vryer te Vryer aen gheraeckt te worden.
12. Sullen de Vryers haer geduurig naer de mont en d' oogen moeten sien, om also niets te doen, dan dat, met heur wil, over een komt.
13. Sullen de Vryers des Somers, in de Lusthoven heur de vliegen van de wangen moeten houden, en met een wajer verkoelen. Op pene van daedelick bloots hoofts onder een Byeswarm gebannen te worden.
14. Sullen de Vryers des winters haer ten ys tot heur vermaeck, in een bequame ys-slede met stoven en Beerehuyden voor sien, moeten voeren, en aen de pleyster-plaetsen deftigh doen opschaffen, en haer des avonts naer huys geleydende, bedancken, voor d' eer, die sy hem, door'er by sijn, heeft aengedaen. Op pene van altijt onder het getal der onbeleefde babocken getelt te worden.
15. Sullen geen Vryers te segghen hebben, daer het getal der Vrysters boven dat van't hare wordt bevonden.
16. Sullen de Vryers altijd de minnelickste namen, in het aenspreken der Vrysters moeten ghebruycken, schoon sy oock noyt een goedt woordt van haer hadden genooten. [p. 88]
17. Sal een Vryer, schoon hy een ander met sijn Vryster in de praet vondt, sich niet stuurs moeten houden, maer door vriendlicke woorden en wercken, heur ghenade soecken te behouden, wijl sy, om heur vermaeck, verscheyde Ionghmans mach te spraeck staen, sonder aen yemandt de allerminste oorsaeck van arghwaan te geven.
18. Sullen de Ionghmans altijdt voor de Vrysters moeten instaen, en haer van alles, en over al kosteloos en schadeloos houden.
19. Sullen de Ionghmans de Vrysters alle Kermissen met een eerlicke Kermis-gift moeten begiftigen; sonder daer voor van haer eenige danck te begeeren.
Dese en meer andere poincten, die consequentelick, uyt de voorsz volgen, van wat natuur de selve zijn, en hoe sy oock mochten genaemt worden, lasten en beveelen wy aen alle Vryers in't gemeen, en aen yeder in't bysonder den Maagden den promptelik en volkome te laten genieten of anders als quaedwillige aengegrepen en openbaerlick, ten spieghel van andere, aen den lijve gestraft te worden. En op dat sich niemandt met onwetenheyt sal hebben te verschoonen: Soo gebieden en bevelen wy, aen onse lieve en wel-beminde Me-vrouwe de la Faelje, &c. Midtsgaders aen alle andere gesaghvoersters, soo wel in de Steden, als ten platten Lande, dese onse brief van Privilegie, ende [p. 89] Maaghdelicke Voor-rechten, al om af te kundigen en aen te placken, daer men gewoon is af te kundigen en aen te placken. Op dat tegens d'Over-treders en onghehoorsame mach geprocedeert, de moed-wil gestraft, ende de Maaghdelicke waerde totter al-oude luyster verheerlickt worden. Gegeven in ons Vorstelick Slot Pronckendal, in 10000 Iaer van onse Genadighe Regeeringh, op den 33 dagh der maendt Keurssekeurs, onder het groot Zeghel van onse aensienlicke macht.
Was Onderteeckent Virgo Feminiario.
Geparafeert M. v. Maaghdeborgh.
Laager stondt Accordeert met horginael, zijnde met een duyve-schacht op wit wasch, in een onbevleckte spraak geschreven
PLACCAET, Tot beneficie VAN DE VROUWKENS,
VVaer nae hun voortaen alle Mans hebben te reguleeren op poene als in dese Ordonnantie begrepen is.
Wy Faminarius, by de gratie van de Goddinne Venus, Souvereyne Princesse van het Vrouwen Geslacht, Ghebiedster van Cappruynen, Huycken, Falien, van den hoofde tot de voeten, van achter tot voren &c. [p. 90] Baroenesse van Ruymenvelt. Vrouwe tot Snaphuysen, Clappenbergh ende Snoependael, &c. ontbieden alle ende yeghelijcke onsen lieven getrouwen. Onse gratie, ende doen te weten, dat verscheyde van onse wel-beminde mede-genooten Vrouwkens, Ons seer klagelijck hebben doen aendienen, dat sy sedert vele Iaren herwaerts onder de subjectie van hare Mans veel ongemack en verdriet hebben moeten lijden, d' welck sy nochtans met goede patientie verdraghen hebben, tot dat de goede vrouwkens sulcks niet langer en konnen noch mogen uytstaen, hebben over sulcks ootmoedelick ghesuppliceert, dat ons believe teghen alle dese onverdraghelijcke in solentien, door onse-wel-bepaelde macht ende autoriteyt te versien, ende haer-lieden soodanige Previlegie te verleenen, waer mede sy haer in toekomende tijden teghens haere Mans souden konnen moghen verweeren. Want wy dan dit versoeck van de goede Vrouwkens in de reden ghefondeert, ende oock noodtsaeckelijck te wesen daer teghen te versien, bevonden hebben: Soo ist, dat wy, uyt onse natuerlijcke aengheborene inclinatie tot de goede Vrouwkens, nae rijpe consideratie van alles dat te considereren staet, uyt sonderbare jonste ende gratie, de voorseyde goede Vrouwkens, door de kracht van dit teghenwoordigh placaet, hebben willen versien, ende teghens de gheusurpeerde [p. 91] autoriteyt van hare Mans in toe-komende tijden bevryen, ordonnerende dese na volgende poincten.
1. Dat elcken Man aen sijne Vrouwe in alles ghehoorsaem sal wesen, ende sonder haer weten oft wille niet sal moghen uyt oft in de Herberge gaen.
2. Al heugene dat hy doen wil, sal hy eerst aen sijne Vrouwe vraghen, ende haer consent daer over verwachten: ende so hy yewers eenig gelt ontfangen hadde, sal hy't selve getrouwelick aen sijn Vrouwe overleveren, en haer van alles goede rekeninge doen.
3. Den Man sal gehouden wesen, in den winter als kout is, des morghens een uurken voor de Vrouwe op te staen; ende haer wel warm decken, dat sy noch een naslaepken halen moge sal voorts het vier doen aenstoken, oft selve stoken; eenen stoel met een kussen, de muyltjens, teghen dat sy op staet, mede warm water om haer handen te wasschen, gereedt setten.
4. Hy sal oock gereet hebben eenig suypen Spaenschen oft Rijnschen Wijn, oft dat den tijt ende sijne macht mede brenght, op dat, so haer (nae gewoonte) een appetijtien over-quam, sy dat daer mede mogen blussen, ende by so verre dat er yet over-schoot, wat selden ghebeurt, sal hy't mits haer konsent mogen besigen.
5. Is dat het vrouwken lust heeft om wandelen te gaen, ende den Man wil laten mede [p. 92] gaen, en sal hy hem noyt te soecken maecken, maer terstondt sijnen mantel aendoen, ende wachten, tot dat haer belieft te gaen.
6. Onder wege sal hy sich neerstigh na haren wille accommoderen, haer op alle haer discoursen met eene singuliere courtoisie antwoordt geven, en in plaetse van haren eyghen naem, een vriendelick woort, nae eysch van het discours, als Liefie, Cher, Coeur, jae som-wijlen, Madame, gebruycken.
7. By aldien de Vrouwe moeste gaen ter bruylof, in een Kinder-bedde in een besoeck, of-ergens op eene maeltijt genoodt ware, sonder haren Man, dan sal hy zijn beste doen, om haer te palleren, hare klederen nettekens afkeyren, &c. op dat sy in de Compagnie moge aengenaem wesen, en de van iemant ghecaresseert worden: ende so langhe als de Vrouwe in hare vreught is, sal hy schuldig sijn, neerstich t'huys te blijven, ende te doen, dat nootelick is.
8. Is 't, dat sy tot in den nacht uytbleve, sal hy besorgen, dat een Meysken haer te huys hale, oft sal dat selve doen, eene flambeeuwe, oft ten minsten eene groote lanteerne met drie keersen voor haer draghende, op dat sy wat verheught zijnde, haer niet ergens en stoote.
9. Voor al sal den Man wel letten, en sijn uytterste devoir doen, dat de Vrouwe haren tijt overbrenge met haer goedt contentement, alle behoorlicke vriendelickheydt ende caressen [p. 93] haer te werck stellende.
10 Sal den Man daer op uyt zijn, dat hy sijne Vrouwe noch met woorden noch met wercken in het minste geen miscontentement en doe, maer sal altijdt op hare tronie letten, hoe sy ghesint is, om sich daer nae te reguleeren
11. Is het, dat het Vrouwken al-te-mets lust heeft, met yemandt van hare kennisse vrolick te zijn, sal den Man haer daer in behulpsaem wesen, jae oock wel selve op ende aen loopen, om haer te dienen: ende sal wel voor hem sien, sijne tronie te misstellen, waer door het Vrouwken in hare vreught eenigh miscontentement hebben mochte.
12. Waert dat het Vrouwken alleen wilde wandelen gaen, en sal den Man daer niet tegen segghen ofte kreunen, maer sal ondertusschen dat sy uyt is, besorghen, dat in het huys niet en manquere, ende elck wel op sijnen plaetse stae. Boven al sal hy een leegh stoeltjen met een wel geschudt kussen daer op, gereedt setten. Sal oock dickwils uyt-sien, oft sy by avontueren te huys quame, ende soo haest als sy ten huyse in komt, haer met ontdeckten hoofde, ende met een kusken, is het saecke dat sy wel gesint is, tot den stoel leyden, om, of sy mogelick te seer vermoeyt ware, moghen nae haren contentement sitten rusten.
Dese, ende meer andere poincten, die by [p. 94] goede consequentie uyt de voorschrevene zijn volgende, evenwel in dese Ordonnantie niet uit gedruckt en sijn, van wat nature de selve mogen wesen, bevelen ende ghebieden wy als boven, dat alle Mans, ten believen van hunne vrouwkens onverbreeckelijck sullen achtervolghen, sonder in het minste daer teghens tecontravenieren. Ende of het by avontueren ghebeurde (d'welck wy wel konnen bevroede) dat eenige harde kappen hun tegen dese onse Ordonnantie souden opponeeren, ende den vrouwkens, in het vry ghebruyck ende ghenieten van hare Privilegien ende voordeelen, moeyelijck vallen, Soo authoriseren wy midts desen alle ende yeghelijcke couragieuse Vrouwkens, dat sy hare Mans in sulcken ghevallen moghen straffen nae belyfte, 't zy met vasten, obstinentie, oft andersins: ende by aldien dese correctien niet helpen en willen, sullen sy den Mans moghen de broecken af-strijcken, hun op 't bancksken legghen, ende eenen product gheven, ghelijck men de Kinders in de schoolen doet, tot dat sy hun beteren, ende dese onse Ordonnantie in alles achtervolghen. Doch sullen in dese onse Ordonnantie niet begrepen wesen alsulcke wijse Vrouwkens, die hunner Mannen authoriteyt, ghelijck het behoort, niet onderbroocken en willen: want ons alsoo ghelieft. Ghegheven in onse Residentie Stadt Clappeyenborgh, int eerste jaer van Vrouwen [p. 95] macht, op den achtsten dagh der Maendt Broeck-draeghster.
Was onderteeckent. Feminius,
Was gheparafreert: Vt Vrouwenarius.
Wat leger stont: Accordeert met het orginael, in ontelleijcke Tale gheschreven zijnde, T. Consesotius.
Beschrijving
Een manifest met regels waar huwbare maagden zich aan moeten houden, zodat ze zichzelf kunnen beschermen tegen onbehoorlijk gedrag van jongemannen. En een tweede manifest met regels voor getrouwde vrouwen om hun leven makkelijker te maken en macht over hun man te krijgen.
Bron
Jan Pietersz. Meerhuysen, De geest van Jan Tamboer of Uytgeleeze stoffe voor de klucht-lievende ionckheydt, Amsterdam, 1659, drie delen
Commentaar
1659
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:22