Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

BOEKV005 - Oav'ntuur'n van drei seldoat'n.

Een sprookje (tijdschriftartikel), 1800 - 1804

Hoofdtekst

Oav'ntuur'n van drei seldoat'n.
Waz'n rais drei kaaizerlieke seldoat'n, dei mit groot verlof noa hoes raaisd'n. Zai har'n al 'n lange tied loop'n en heur geld was op. Dou kwam'n ze ien 'n bosch en zeed'n: "Loat'n wie hier wat wild schait'n." Zai schoot'n 'n hoas en dou zee ain van heur: "Ik zel hom wel schoonmoak'n en broad'n; schait ie nog maor wat." Dat ging aan, maor dou hoas schroabie (1) goar was, kwam er 'n eerdmantje over touloop'n, dei seldoat vroug: "Wat ben'n ie doar aan gang?" "Aan gang is big'n moak'n," zee seldoat. "Nô," zee 't eerdmantje, "da's maor lapperij (2): wat dou je doar den?" "'n Hoas broad'n," zee seldoat. "Dei wil ik hem'n," zee't eerdmantje. "Wi'k wel loov'n," zee seldoat; "as Poask op soaterdag komt en jeud'n spek eet'n, den zelt hom hem'n." Moar veur hai oetproat was har 't eerdmantje hoas al oet pan en ien bek en kroop er mit bezied ien zien hool.
Dou anner baaide seldoat'n van jacht terugkwam'n, vroug'n ze heur kammeroad: "Is hoas hoast goar?" Dei vertelde heur zien ongeval. Zai har'n bie geluk weer 'n hoas schoot'n en nô môs dei d'r aan. Dou zee ain van heur baaid'nt: "Dizze hoas zel ik wel broad'n; ik zel wel beter oppaz'n, dat hai mie nait ontgaait." "Da's goud," zeed'n anner'n en ging'n weer op jacht. Dou hoas goar was, kwam 't eerdmantje d'r weer aan en vroug: "Wat broad'n ie doar?" "'n Hoas," was 't antwoord. "Dei wil ik hem'n," zee 't eerdmantje. "Zelt er wel nöchter'n van bliev'n," zee seldoat. Maor 't eerdmantje was hom krekt zoo goud te gouw of as anner; ien ain wips har hai hoas oet pan en ien bek en verdwiende d'r mit ien zien hool. Dou anner baaide seldoat'n terugkwam'n, vroug'n ze: "Hou is 't er mit, is hoas omtrent goar?" "Joa," zee heur kammeroad, "goar is 'r wel, maor kwiet ben 'k hom ook," en hai vertelde, hou 't hom ofgoan was. "Hou!" zee dei, dei 't eerst aan 't broad'n west har en dei d'r nô wat over groalde (3), dat zien kammeroad nait gelukkeger west har: "En ik mainde, dat doe beter oppaz'n zolte?" "Nô!" zee nummer drei, "nô is 't mien beurt om hoas te broad'n; wie hem'n gelukkig weer ain vong'n. Goat ie maar weer op jacht." Dou hoas omtrent goar was, kwam 't eerdmantje d'r weer aan mit zien vraag: "Wat broad'n ie doar?" "'n Hoas," zee seldoat. "Dei wil ik hem'n," zei 't eerdmantje. "Dizze raais gaait 't over," zee seldoat en veur dat 't eerdmantje hoas griep'n kon, har hai zien soabel trok'n en hiw hom zien lange board of. Dat bludde alleriezelkst en 't bloud stroalde op grond, zoodat seldoat makkelk 't spoor van 't eerdmantje, dat ain, twei, drei ien zien hool verdween'n was, volg'n kon. Hai kwam bie 'n daip gat, kroop doar ien en kwam ien 'n groote onneroardsche roemte. Hai laip op roakeldiwwes (4) verder en kwam bie 'n groot kastail. Doar ging hai ien en ien 'n koamer von' hai 'n keuningsdochter zit'n. Dei zee teeg'n hom: "Mien man is 'n reus dei mit twei anner kammeroad'n mie en mien baaide zusters stool'n het en nait weer vreiloat'n wil; 't is 'n echte bosbeer (5) en as hai joe trappairt (6), mag ie joen testement wel moak'n. Maor doar hangt 'n groot zweerd: zai of ie dat riz'n (7) ken'n, den ken-je altied wat meer oet 't stroo zet'n (8)." "Dat zel wel goan, dunkt mie," zee seldoat, kreeg 't zweerd van muur of en zwoaide 't rais hên en weer. Noa 'n reut (9) kwam reus thoes en seldoat hil hom wat achterbaks, dat dei hom nait vô't zag. Reus zien eerste woord was: "Ik roek wat!" "Wat roek ie?" vroeg zien vrouw. "Menskevlaaisch," zee reus. "Och," zee vrouw, "doar zeije joe vast wel mit verzin'n: d'r is zeker 'n vogel lans vloog'n, dei wat ien bek har." Reus kwam noader en dou sprong seldoat veur 'n dag en hiw hom mit ain slag twei kop'n of en mit 'n tweide zien darde kop. Reus was dood en seldoat snee hom zien tong'n oet zien drei kop'n, en van keuningsdochter kreeg hai 'n douk, woar heur noam en heur voaders noam ien ston'n. Ien dei douk berolde hai zien drei tong'n en dou stook hai ze ien buus.
Dou nam hai ofschaaid van keuningsdochter en ging wieder (10). Hai kwam bie 'n tweide kastail en doar trof hai weer 'n keuningsdochter aan. Dei zee teeg'n hom: "Mien man is 'n reus mit vief kop'n: as dei joe krigt, ken-je joen reek'n wel moak'n. Maor doar hangt 'n zweerd: zai of ie dat riz'n ken'n." "Da's maor 'n bakketel (11)," zee seldoat, "'k heb al eerder zoo'n meske ien han'n had." Dou kwam reus thoes en seldoat hil hom weer wat aan zied (12). Reus kwam noader en zien eerste woord was ook: "Ik roek wat." "Wat roek ie?" vroug vrouw. "Menskevlaaisch." "Och man, woar zol 't weg koom'n?" zee vrouw. Reus kwam noader en seldoat sprong weer veur 'n dag en hiw hom ien ain slag drei kop'n of en mit 'n tweide baaide anner'n. Reus was dood en seldoat snee hem oet zien vief kop'n zien vief tong'n. Dou kreeg hai ook van dei keuningsdochter 'n douk, woar heur noam en heur voaders noam op ston'n, en hai berolde zien vief tong'n doarien en stook ze ien buus. Dou nam hai ofschaaid en ging wieder.
Veur darde moal kwam hai bie 'n kastail, woarien hai 'n keuningsdochter von'. Dizze zee teeg'n hom: "Mien man is 'n reus mit zeuv'n kop'n; as dei joe krigt, zel-je d'r nait veul van noavertel'n. Maor doar hangt 'n zweerd, zai of ie doar mit terecht ken'n." "O genog!" zee man, "dat ben 'k al wend." Hai kreeg 't zweerd en ging weer wat aan zied, want reus kwam er aan. "Ik roek wat," zee hai, krekt as zien veurgangers. "Wat roek ie?" vroug vrouw. "Menskevlaaisch," zee hai weer. "Verbeel'ns (13)!" zee zai. Reus kwam noader en seldoat sprong weer veur 'n dag en hiw hom tou ain slag vair kop'n of. Mit dei drei anner'n har hai meer môite; maor hai kreeg ze d'r doch of en reus kneep neers dicht. Seldoat snee weer alle tong'n oet zien zeuven kop'n, kreeg ook van dei darde keuningsdochter 'n douk, woar heur noam en heur voaders noam op ston'n en berolde zien kop'n* doarien.
Dou zag hai 'n f1uit aan muur hang'n. Dei kreeg hai d'r of en blous er rais op. Op 't oov'nstons kwam'n alle eerdmantjes d'r op tou loop'n; ook dei hoazedaif, dei hai board ofhakt har. "Wat is er van joen belaiv'n, meneer? Wat blaift, meneer?" vroug'n ze, ain gouwer as anner. "Wies mie 't gat, doar ik tou ienkoom'n ben," zee hai. "Best, meneer," zeed'n ze, "as meneer ons moar volg'n wil." "Goud," zee hai, "maor wie mout'n dei keuningsdochters mitneem'n." Keuningsdochter, doar hai bie was, har heur al raaisveerdig moakt en zoo kon'n zai mit 'nkanner, zunner touv'n, op stap goan noa 't tweide kastail. Keuningsdochter doar was ook op slag kloar en ging mit. Zoo kwam'n ze bie 't eerste kastail. Ook doar worde keuningsdochter ofhoald en dou kwam'n ze ien 't ên bie 't gat, doar hai tou ienkoom'n was en ook weer tou oetmôs.
Doar raip hai aan baaide anner seldoat'n, of zai d'r nog waz'n; en zai waz'n d'r nog. Zai moz'n hom mit sien keuningsdochters d'r oethiez'n (14). Goud! zai lait'n 'n törfwan aan 'n touw noa beneed'n sak'n en keuningsdochters word'n 't eerst noa boov'n hieschd. Dou was 't seldoat zien beurt. "Wacht rais, jongetjes," docht hai, "as ie mie rais halfweg optoakeld'n en den val'n lait'n, den ging ik nou beppes keller (15) en kon'n ie d'r mit dei juffers van deur goan. Ik stoa joe ainliek op gain mier noa (16)," en hai kreeg'n dikke vlint (17) en lag dei ien körf. 't Was goud ook: dou körf halfweg noa boov'n was, lait'n zien kammeroad'n hom val'n en ging'n er mit keuningsdochters van deur.
"Goud besloag'n!" zee hai en ging weer noa 't kastail, woar fluit hong. Doar blous hai weer op en op slag kwam'n eerdmantjes d'r weer aan mit heur: "Wat is er van joen belaiv'n, meneer?" "Ie mout'n," zee hai, "mie dat gat, doar ik tou oetmout, zoo wied moak'n, dat ik er mit 'n koetswoag'n mit vair peerd'n deur ken." "Best, meneer!" zeed'n zai en ging'n mit alle man en macht aan 't groav'n. 't Gat was gouw groot genog en dou hool hai 'n koetswoag'n mit vair peerd'n oet 't kastail, zocht hom 'n spiksplinternei pak oet van klair dei doar ien mennigte te vien'n waz'n en dee 'n stain (18) op borst, krekt as 'n prins. Hai vour deur 't gat en kwam weer boov'n grond. Noa 'n toerke kwam hai bie 'n harbarg en vlak doar teeg'nover ston' 't palaais van voader van dei keuningsdochters, dei hai van reuz'n verlöst har. Hai heurde dat zai goud en wel mit baaide seldoat'n bie heur voad'r terugkoom'n waz'n en dat er nô twei van mit dei seldoat'n trouw'n zol'n. Hai ging noa boet'n en kuierde wat op 't plaain van 't palaais hên en weer. Doar zag'n keuningsdochters hom, maor zai herkend'n hom nait ien zien mooi pak. Zai har'n alle lu van 't dörp op bruloft verzocht en nô zeed'n ze teeg'n heur voader: "Doar lopt nog 'n heer, dei mout ook nog maor koom'n." "Da's goud," zee heur voader, en seldoat worde ook op bruloft nuigd (19). Hai kwam en zien kammeroad'n zag'n krekt zoo min wel (20) 't was as keuningsdochters. Zai ging'n almoal mit 'nkanner noa boet'n om heur wat te vertreed'n en dou kreeg dei keuningsdochter, dei hai 't lest verlöst har, arg. Zai har, dou ze ien 't kastail van reus was, seldoat wat goud ien 't hoar streuid, dat ien zun blonk as gold en nô zag zai, dat 't hoar van heur neie gast ook blonk as gold, as zun er op scheen. Maor zai zee d'r vô't niks van en baaide seldoat'n verteld'n heur kammeroad dat ze baaid'nt mit 'n keuningsdochter trouw'n zol'n, omdat zai heur en heur zuster verlöst har'n oet 'n gat. "Ken-je dat bewiez'n?" vroug hai. "Nee," zeed'n zai. "Nô!" zee hai, "ik heb ook rais drei keuningsdochters verlöst en ik ken 't bewiez'n ook." Mit ain houl hai zien bewiez'n veur 'n dag. "Zait maor," zee hai, "hier heb 'k 'n douk, doar staait noam ien van aine keuningsdochter en van heur voader en doar ben'n drei tong'n van dei reus mit drei kop'n, doar ik heur van verlöst heb. En doar heije 'n anner douk: doar staait noam ien van tweide keuningsdochter en van heur voader en doar ben'n vief tong'n van dei reus mit vief kop'n, doar ik heur van verlöst heb. En doar is nog 'n douk mit noam van darde keuningsdochter en van heur voader en doar ben'n zeuv'n tong'n van dei reus mit zeuv'n kop'n, doar ik heur van verlöst heb." "'t Komt krekt oet," zeed'n keuningsdochters en ain van heur zee ook: "D'r is gain twievel aan," en vertelde van heur hoarpôier, doar ze hom mit bestreuid har.
Baaide anner seldoat'n keek'n bie neus deel (21) en wol'n geern stil oetkniep'n. "Zai mout'n ophong'n word'n," zee keuning. "Nee," zee heur olle kammeroad, "da's te stark; maor trouw'n mit joen dochters mout'n ze ook nait. Geef heur wat raaisgeld en loat heur loop'n."
Zoo gebeurde 't en nait lank noa tied trouwde onze seldoat mit dei keuningsdochter, dei hom pôier ien 't hoar streuid en doaraan 't eerst herkend har.

1. bijna. 2 gekheid. 3. in zijn vuistje lachte. 4. op goed geluk af. 5. wildeman, boschduivel. 6. attrapeert. 7. opheffen. 8. uitzichten. 9. poos. 10. verder. 11. bagatel. 12. op zijde. 13. 't is verbeelding. 14. uithijschen. 15. naar den kelder. 16. ik vertrouw jelui geen zier. 17. steen. 18. edelsteen. 19. genoodigd. 20. wie. 21. naar omlaag (*tongen)

Onderwerp

AT 0301A - Quest for a Vanished Princess    AT 0301A - Quest for a Vanished Princess   

ATU 0301 - The Three Stolen Princesses.    ATU 0301 - The Three Stolen Princesses.   

Beschrijving

Drie afgezwaaide soldaten overnachten in een bos, schieten een haas en eentje braadt hem en krijgt bezoek van een aardmannetje, dat er met de haas vandoor gaat. De tweede soldaat overkomt hetzelfde, maar de derde hakt het mannetje de baard af en deze gaat, een bloedspoor achterlatend, er vandoor, gevolgd door de soldaat, die door een gat kruipt en bij een kasteel komt, waarin een koningsdochter zit, die hem op een zwaard wijst, waarmee hij een reus met 3 koppen doodt, in het 2e kasteel een met 5 en in het 3e een reus met 7 koppen. Bij het gat laat hij de prinsessen ophijsen door zijn kameraden, die hem laten zitten. Met een fluit roept hij aardmannetjes, die het gat verbreden, en in een koets rijdt hij naar boven. Hij bewijst de verlosser te zijn met de afgesneden reuzentongen. De koning wil de valse makkers doden, maar de soldaat laat hen begenadigen en met reisgeld wegsturen.

Bron

G.J. Boekenoogen 'Nederlandse sprookjes en vertelsels' in: Volkskunde 13 (1901), pp. 168-172 N°4

Commentaar

1800-1804 (zie opm.)
Groningse bewerking door Johannes Onnekes van de tekst die later verscheen in Het Boek van Trijntje Soldaats.
Quest for a Vanished Princess

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20