Hoofdtekst
De aovermenkes van Kirkelsberg
Ongevieër in dezelfdjen tied, det 't kestieël van Heitse in de gròndj is verdwaene, mòt dit verhaol zich höbbe aafgespeeldj.
Wit gluujendj hòng de zòn aan einen hemel zònger wolke. De wiej hei ròndjòm Kirkelsberg glansjzdje in broenpurper en dao-baove stòng de heite locht te zinjere en te golve.
Dao waas geine mins wied in de naober te bespäöre en de gaele zandj van Kirkelsberg laag nog blank en vriej te wachte op 't speel van windj en woepermenkes.
Gein kwaojòngesveut haajen 'm nog aafgesjraveldj en -getrampeldj en gein seldaote gater in 'm gegrave.
Zóa waas det, ettelikke hòngerde jaore gelaeje of nog langer. Noe ligktj dae berg dao gael en wit en greun, mèt depe gater in zie lief en sjeetbane in zien daal.
Eine sjaemele knien, get viesse en 'ne loeze vos zeen de bewóaners van de berg, wóavan allein hieël aoj minse uch nog ei sjóan verhaol kònne vertèlle.
Dao mòt ins kaalònger in dae berg e völkske höbbe gewóandj, wóavan nemes óats de juuste naam haet geweite. En daoròm neumdje de luuj det völkske aovermenkes, want zóa gróat mòtte die kaerelkes en wuufkes òngevieër zeen gewaest. Dao is t'r mer eine, dae ze óats haet gezeen – mer dae haet toen neet lang mieër gelaefdj – en dao is nemes, dae d'r óats mèt haet gekaldj. Nemes kan zègke, of die menkes ein eige taal haaje, of det ze ouch gewuen plat kaldje, zóa-as wae noe.
Mer det is ouch neet belangriek. E feit is, det die aovermenkes echt höbbe bestange en det ze mesjien nog wal ins hieël ònger in dae berg kome, òm te loestere nao eo kienjerleedje, nao 't sjete van de seldaote, 't stokverberge van de maedjes of 't biegkele en stroekruiver spele van de jònges.
En dao zeen ouch nog aoj minse, die zègke, det m'n in de nacht, dae aan de 24e juni – 't fieëst van Sint Jan d'n Duiper – väöraafgeit, de aovermenkes in de Kirkelsberg kan huere zinge, aoj wieskes en leedjes oet ei ver en vraemdj landj, melankolies en dreuvig. De minse, die daonao zooje blieve loestere, zooje neet lang mieër te laeve höbbe.
Die minse die det vertèlle höbbe det nog van häör gróatvader en dae ziene naef, dae det zinge haaj beloesterdj, mòt twieë daag later ein krenkdje höbbe gekraege, wóavan geinen dokter de naam kòs òntdèkke, mer die versjrikkelik waas. Vlak väör zienen dóad mòt dae neef zien femilie höbbe vertèldj, det ze in de Sint-Jansnacht neet mieër dòn bie Kirkelsberg mochte kome, òmdet ze den dezelfdje krenkdje zooje kriege, wóa-aan d'r zelf gòng sterve.
Seer haet nemes 't mieër gewaogdj òm die waarsjuwing in de windj te slaon, want waem haet zie laeve neet mieër leef? Waem zooj 't waoge òm väör e sjaemel wieske ziene kop te gaon verspele en waem wètj: mesjien ouch nog zien zeel?!
Toch zeen die aovermenkes vreuger gaaroet neet gevieërlik gewaest en dieëje ze gei mins kwaod. 't Taegendeil waas zelfs 't geval. Netuurlik haet de mins det zelf weer ins bedorve.
Gae mòtj allemaol weite, det neet zóa hieël erg wied van dae Kirkelsberg ein gróate moor oetkwaam, die toen ròndjòm e kestieël stòng, det al hòngerde en hòngerde jaore gelaeje is verdwae-ne. Mer det is weer ein anger verhaol.
Dao ligktj noe nog ei gehucht, det 'De Sjans' hètj en dao luiptj ouch nog de Sjanswiejert, wóo-in de gemindje noe de asse en anger voel stuetj, vanwaege de mögke en de stank.
In de naober van det kestieël wóandje in daen tied versjillendje ambachtsluuj, zóa-as eine bekker, eine sjilder, tummerman, smaed en sjruer. En dae lèste, dae sjruer – wae zullen 'm Sjang neume – det is de man, dae de zaak verklòmmeldj haet en dae d'r de sjout van is, det de aovermenkes zóa verkieërdj zeen gewaore en det ze zich seer nóats mieër in de hoezer van de minse höbbe gewaogdj.
Wie det väör de gezòndjheid 't bèste is en wie zich det eigelik ouch heurtj, gònge de luuj in daen tied nao bèd zóagauw as de hoorder de stek op waore en stònge ze weer op as d'n haan bie 't ieërste streepke leecht zien hoonder en pölle begòs wakker te krejje.
Det waas wiedewèg 't väördeiligste, want den hoofdje de kaers of de petrolslamp neet te lang aan en väör de ouge waas 't ouch stökke baeter òm mèt daagleecht te wèrke.
As den de maon in de nacht häören halve waeg haaj aafgelagdj, den waas 't, waat wae noe twelf ore neume en den begòs 't speel...
Wie duvelkes oet 'n dueske kwaome de aovermenkes den obbins oet de Kirkelsberg en spoodje ze zich daor de vorsgeploogdje vaores, äöver väörels en veldjpaedjes, daor struuk en daor hei en daor naatbedauwdje weije, nao de hoezer van de minse. Aöver huizölders, koestel en vleringe kraope ze as ratte nao bènne en gònge ze den aan 't werk.
Zóa kòs 't gebäöre, det 's angerendaags de bekker d'n aove al opgestaoktj vònj en 't bróaddeig al in de mingbak. Zien kepotte bòks waas gestökkerdj mèt eine noewe bòksebaom en zien zök, wóa de gróate tieën oetstaoke, waore gestoptj.
En 't is bekans neet te geluive, mer de smaed vònj aaf en toe twintjig vaerdige hoefiezers en d'n tummerman eine gepolletoerdje kast.
't Meiste werk aevel waerdj verzatj in 't dönkel bie Sjang, de sjruer, dae laam en sjael waas.
Väördet d'n ieërsten haan ziene slaoperige kop ònger de vläögels oettrocht, waas die stil zwarte persessie weer dezelfde waeg trökgegange, haaj ein versjrikde koe de stert òmhóag gestaeke en langs d'n toen eine lange sjars gemaaktj, en haaj de Kirkelsberg zich weer achter 't geheimzinnig völkske, det zóaväöl good deej, geslaote.
De minse, die 's mörges det werk van häör vònje, verwònjerdje zich dao al neet mieër äöver, zóa gewuen vònje ze det. Zóa waas 't altied gewaest en zóa zooj 't ouch wal zeen geblaeve as die menkes in häör waeze waore gelaote. Want det veuldje die minse van daen tied good aan: eine dae good duit, dae wiltj neet höbbe, det ederein zien gotigheid geit prieze; dae lieëtj de rechter-handj neet weite, waat de linker duit.
En toch waas t'r eine, dae zich neet kòntent kòs doon. Al ins dèkker haaj d'r 't mèt zien vrouw d'r äöver gadj òm die aovermenkes ins oet te winne, mer gelökkig haaj die get mieër verstandj en haaj ze 't nog eders kieër taegegehaoje. Toch blaef t'r d'r op spikkelere òm die aovermenkes ins te gaon bekieke en òm te perbere of ze ouch taege plaoge kòste.
Want behalve zien lichamelikke gebraeke haaj oze lame en sjaele sjruer – det waas de vlaegel – ouch nog ein ganse serie geistelikke aafwiekinge. Hae waas noesjieërig, geer en läögenechtig en plaogdje gaer de maedjes, die bie hem op de winkel kwaome òm get te bringe of aaf te haole.
Op eine kwaojen daag, wie ze allebei get väöl gedrònke haaje, gòng d'r mèt de smaed 'n weddingsjap aan, det t'r bènne innige daag zooj kiene zègke, wie de aovermenkes d'r oetzaoge. Det waas 't begin van 't òngelök!!!
's Angerendaagssaoves, wie zien vrouw nao bèd gegange waas, zat de sjruer zich achter de däör van zien kamer, wóa d'r daor d'n daag zaat te sniedere. De däör stòng op 'n reet, de lamp waas oet en de vol maon sjaen vriej nao bènne äöver zien sniederstaofel en mèt gebroake strepe äöver steul en bank.
Zóa waerdje 't middernacht...
Licht wie hoondervaerkes toemeldje de aovermenkes daor 't baoveleecht nao bènne.
In minder as geinen tied waore ze bezig aan 't noew pak van de kestieëlhieër.
E prachtig blauw pekske, gouw streepkes langs de bòks, mèt róadzieje mansjette en kraegske, haaje ze aan en ein aeve róaj möts op die pòppeköpkes mèt lang krolle. E paar van die menkes haaje'n e wit baerdje en allemaol droge ze zwarte laksjeunkes. Daor de reet van de däör kaek Sjang zien ouge oet, mer toen kwaam ziene kwaoje geist weer baove.
Eine van de menkes zaet, mèt ziene rök bekans taege d'n däörstiel, aan 't waemeske te nejje in ein streep maonleecht en det waerdje 't ònglök van dae stòmme snieder en van allemaol, die nao hem zeen gekome.
As Sjang zich noe keduuk haaj gehaoje en stil waas blieve zitte, den waas t'r lichtig niks gebäördj en kwaome de aovermenkes noe mesjien nog.
Mer nae, hae mòs 't menke toch hieël efkes plaoge.
En in zien ònverstandj staak hae de lang naoldj, die d'r altied bie zich haaj, daor die däörreet en pitsdje d'r 't aovermenke in zie baomke...
En toen waas 't tied!!!
Met eine sjrieëw van sjrik vlaog 't aovermenke recht, smaet 't waemeske wèg, en väöl flotter as ze gekome waore sjraveldje hae en zien vrindjes 't baoveleecht oet!!!
Ze zeen nóats mieër trökgekome! Väörtaan mòste de minse alles zelf doon en waas t'r hieël väöl in häör gelökkig bestaon veran-gerdj.
Sjang is twieë daag later ònger versjrikkelikke pien gestorve.
Mer de aovermenkes höbbe zich seer deper in de berg trökge-trochtj.
Toen de seldaote kwaome en sjeetbane aanlagte en gater grove en gònge sjete zeen ze nog deper de aerd in gegange.
Allein in de Sint-Jansnacht kome ze weer in de Kirkelsberg nao baove en zinge ze haor dreuvige leedjes.
Gaotj den aevel neet loestere... want in dae nacht mòt 't zeen geweest det de sjruer Sjang ein aovermenke mèt 'n stopnaoldj haet gestaoke!
Ongevieër in dezelfdjen tied, det 't kestieël van Heitse in de gròndj is verdwaene, mòt dit verhaol zich höbbe aafgespeeldj.
Wit gluujendj hòng de zòn aan einen hemel zònger wolke. De wiej hei ròndjòm Kirkelsberg glansjzdje in broenpurper en dao-baove stòng de heite locht te zinjere en te golve.
Dao waas geine mins wied in de naober te bespäöre en de gaele zandj van Kirkelsberg laag nog blank en vriej te wachte op 't speel van windj en woepermenkes.
Gein kwaojòngesveut haajen 'm nog aafgesjraveldj en -getrampeldj en gein seldaote gater in 'm gegrave.
Zóa waas det, ettelikke hòngerde jaore gelaeje of nog langer. Noe ligktj dae berg dao gael en wit en greun, mèt depe gater in zie lief en sjeetbane in zien daal.
Eine sjaemele knien, get viesse en 'ne loeze vos zeen de bewóaners van de berg, wóavan allein hieël aoj minse uch nog ei sjóan verhaol kònne vertèlle.
Dao mòt ins kaalònger in dae berg e völkske höbbe gewóandj, wóavan nemes óats de juuste naam haet geweite. En daoròm neumdje de luuj det völkske aovermenkes, want zóa gróat mòtte die kaerelkes en wuufkes òngevieër zeen gewaest. Dao is t'r mer eine, dae ze óats haet gezeen – mer dae haet toen neet lang mieër gelaefdj – en dao is nemes, dae d'r óats mèt haet gekaldj. Nemes kan zègke, of die menkes ein eige taal haaje, of det ze ouch gewuen plat kaldje, zóa-as wae noe.
Mer det is ouch neet belangriek. E feit is, det die aovermenkes echt höbbe bestange en det ze mesjien nog wal ins hieël ònger in dae berg kome, òm te loestere nao eo kienjerleedje, nao 't sjete van de seldaote, 't stokverberge van de maedjes of 't biegkele en stroekruiver spele van de jònges.
En dao zeen ouch nog aoj minse, die zègke, det m'n in de nacht, dae aan de 24e juni – 't fieëst van Sint Jan d'n Duiper – väöraafgeit, de aovermenkes in de Kirkelsberg kan huere zinge, aoj wieskes en leedjes oet ei ver en vraemdj landj, melankolies en dreuvig. De minse, die daonao zooje blieve loestere, zooje neet lang mieër te laeve höbbe.
Die minse die det vertèlle höbbe det nog van häör gróatvader en dae ziene naef, dae det zinge haaj beloesterdj, mòt twieë daag later ein krenkdje höbbe gekraege, wóavan geinen dokter de naam kòs òntdèkke, mer die versjrikkelik waas. Vlak väör zienen dóad mòt dae neef zien femilie höbbe vertèldj, det ze in de Sint-Jansnacht neet mieër dòn bie Kirkelsberg mochte kome, òmdet ze den dezelfdje krenkdje zooje kriege, wóa-aan d'r zelf gòng sterve.
Seer haet nemes 't mieër gewaogdj òm die waarsjuwing in de windj te slaon, want waem haet zie laeve neet mieër leef? Waem zooj 't waoge òm väör e sjaemel wieske ziene kop te gaon verspele en waem wètj: mesjien ouch nog zien zeel?!
Toch zeen die aovermenkes vreuger gaaroet neet gevieërlik gewaest en dieëje ze gei mins kwaod. 't Taegendeil waas zelfs 't geval. Netuurlik haet de mins det zelf weer ins bedorve.
Gae mòtj allemaol weite, det neet zóa hieël erg wied van dae Kirkelsberg ein gróate moor oetkwaam, die toen ròndjòm e kestieël stòng, det al hòngerde en hòngerde jaore gelaeje is verdwae-ne. Mer det is weer ein anger verhaol.
Dao ligktj noe nog ei gehucht, det 'De Sjans' hètj en dao luiptj ouch nog de Sjanswiejert, wóo-in de gemindje noe de asse en anger voel stuetj, vanwaege de mögke en de stank.
In de naober van det kestieël wóandje in daen tied versjillendje ambachtsluuj, zóa-as eine bekker, eine sjilder, tummerman, smaed en sjruer. En dae lèste, dae sjruer – wae zullen 'm Sjang neume – det is de man, dae de zaak verklòmmeldj haet en dae d'r de sjout van is, det de aovermenkes zóa verkieërdj zeen gewaore en det ze zich seer nóats mieër in de hoezer van de minse höbbe gewaogdj.
Wie det väör de gezòndjheid 't bèste is en wie zich det eigelik ouch heurtj, gònge de luuj in daen tied nao bèd zóagauw as de hoorder de stek op waore en stònge ze weer op as d'n haan bie 't ieërste streepke leecht zien hoonder en pölle begòs wakker te krejje.
Det waas wiedewèg 't väördeiligste, want den hoofdje de kaers of de petrolslamp neet te lang aan en väör de ouge waas 't ouch stökke baeter òm mèt daagleecht te wèrke.
As den de maon in de nacht häören halve waeg haaj aafgelagdj, den waas 't, waat wae noe twelf ore neume en den begòs 't speel...
Wie duvelkes oet 'n dueske kwaome de aovermenkes den obbins oet de Kirkelsberg en spoodje ze zich daor de vorsgeploogdje vaores, äöver väörels en veldjpaedjes, daor struuk en daor hei en daor naatbedauwdje weije, nao de hoezer van de minse. Aöver huizölders, koestel en vleringe kraope ze as ratte nao bènne en gònge ze den aan 't werk.
Zóa kòs 't gebäöre, det 's angerendaags de bekker d'n aove al opgestaoktj vònj en 't bróaddeig al in de mingbak. Zien kepotte bòks waas gestökkerdj mèt eine noewe bòksebaom en zien zök, wóa de gróate tieën oetstaoke, waore gestoptj.
En 't is bekans neet te geluive, mer de smaed vònj aaf en toe twintjig vaerdige hoefiezers en d'n tummerman eine gepolletoerdje kast.
't Meiste werk aevel waerdj verzatj in 't dönkel bie Sjang, de sjruer, dae laam en sjael waas.
Väördet d'n ieërsten haan ziene slaoperige kop ònger de vläögels oettrocht, waas die stil zwarte persessie weer dezelfde waeg trökgegange, haaj ein versjrikde koe de stert òmhóag gestaeke en langs d'n toen eine lange sjars gemaaktj, en haaj de Kirkelsberg zich weer achter 't geheimzinnig völkske, det zóaväöl good deej, geslaote.
De minse, die 's mörges det werk van häör vònje, verwònjerdje zich dao al neet mieër äöver, zóa gewuen vònje ze det. Zóa waas 't altied gewaest en zóa zooj 't ouch wal zeen geblaeve as die menkes in häör waeze waore gelaote. Want det veuldje die minse van daen tied good aan: eine dae good duit, dae wiltj neet höbbe, det ederein zien gotigheid geit prieze; dae lieëtj de rechter-handj neet weite, waat de linker duit.
En toch waas t'r eine, dae zich neet kòntent kòs doon. Al ins dèkker haaj d'r 't mèt zien vrouw d'r äöver gadj òm die aovermenkes ins oet te winne, mer gelökkig haaj die get mieër verstandj en haaj ze 't nog eders kieër taegegehaoje. Toch blaef t'r d'r op spikkelere òm die aovermenkes ins te gaon bekieke en òm te perbere of ze ouch taege plaoge kòste.
Want behalve zien lichamelikke gebraeke haaj oze lame en sjaele sjruer – det waas de vlaegel – ouch nog ein ganse serie geistelikke aafwiekinge. Hae waas noesjieërig, geer en läögenechtig en plaogdje gaer de maedjes, die bie hem op de winkel kwaome òm get te bringe of aaf te haole.
Op eine kwaojen daag, wie ze allebei get väöl gedrònke haaje, gòng d'r mèt de smaed 'n weddingsjap aan, det t'r bènne innige daag zooj kiene zègke, wie de aovermenkes d'r oetzaoge. Det waas 't begin van 't òngelök!!!
's Angerendaagssaoves, wie zien vrouw nao bèd gegange waas, zat de sjruer zich achter de däör van zien kamer, wóa d'r daor d'n daag zaat te sniedere. De däör stòng op 'n reet, de lamp waas oet en de vol maon sjaen vriej nao bènne äöver zien sniederstaofel en mèt gebroake strepe äöver steul en bank.
Zóa waerdje 't middernacht...
Licht wie hoondervaerkes toemeldje de aovermenkes daor 't baoveleecht nao bènne.
In minder as geinen tied waore ze bezig aan 't noew pak van de kestieëlhieër.
E prachtig blauw pekske, gouw streepkes langs de bòks, mèt róadzieje mansjette en kraegske, haaje ze aan en ein aeve róaj möts op die pòppeköpkes mèt lang krolle. E paar van die menkes haaje'n e wit baerdje en allemaol droge ze zwarte laksjeunkes. Daor de reet van de däör kaek Sjang zien ouge oet, mer toen kwaam ziene kwaoje geist weer baove.
Eine van de menkes zaet, mèt ziene rök bekans taege d'n däörstiel, aan 't waemeske te nejje in ein streep maonleecht en det waerdje 't ònglök van dae stòmme snieder en van allemaol, die nao hem zeen gekome.
As Sjang zich noe keduuk haaj gehaoje en stil waas blieve zitte, den waas t'r lichtig niks gebäördj en kwaome de aovermenkes noe mesjien nog.
Mer nae, hae mòs 't menke toch hieël efkes plaoge.
En in zien ònverstandj staak hae de lang naoldj, die d'r altied bie zich haaj, daor die däörreet en pitsdje d'r 't aovermenke in zie baomke...
En toen waas 't tied!!!
Met eine sjrieëw van sjrik vlaog 't aovermenke recht, smaet 't waemeske wèg, en väöl flotter as ze gekome waore sjraveldje hae en zien vrindjes 't baoveleecht oet!!!
Ze zeen nóats mieër trökgekome! Väörtaan mòste de minse alles zelf doon en waas t'r hieël väöl in häör gelökkig bestaon veran-gerdj.
Sjang is twieë daag later ònger versjrikkelikke pien gestorve.
Mer de aovermenkes höbbe zich seer deper in de berg trökge-trochtj.
Toen de seldaote kwaome en sjeetbane aanlagte en gater grove en gònge sjete zeen ze nog deper de aerd in gegange.
Allein in de Sint-Jansnacht kome ze weer in de Kirkelsberg nao baove en zinge ze haor dreuvige leedjes.
Gaotj den aevel neet loestere... want in dae nacht mòt 't zeen geweest det de sjruer Sjang ein aovermenke mèt 'n stopnaoldj haet gestaoke!
Onderwerp
SINSAG 0064 - Hilfsbereite Zwerge verspottet: das Glück wendet sich
SINSAG 0064 - Hilfsbereite Zwerge verspottet: das Glück wendet sich
SINSAG 0103 - Zwerge ziehen aus anderen Gründen fort
SINSAG 0103 - Zwerge ziehen aus anderen Gründen fort
Beschrijving
Waarschuwing om in de nacht voor St. Jan (24 juni) niet bij de Kirkelsberg te komen, want wie de kabouters die daar wonen, hoort zingen zal sterven. Oorzaak van het misnoegen en het verdwijnen van de kabouters is dat een man hen op een nacht bij hun werk bekeek en plaagde.
Bron
Willem de Blécourt, Volksverhalen uit Nederlands Limburg, Utrecht [etc.], 1981, p. 124-128. Nr. 6.3
Motief
F451.4.1 - Dwarfs live under the ground.
F451.4.1 - Dwarfs live under the ground.
C311.1.2 - Tabu: looking at fairies.
C311.1.2 - Tabu: looking at fairies.
F348.8 - Tabu: mortal for whom fairy works must not watch him at work.
F348.8 - Tabu: mortal for whom fairy works must not watch him at work.
F451.5.2.6 - Dwarfs punish.
F451.5.2.6 - Dwarfs punish.
Commentaar
Sjeng Kierkels, in: Veldeke 29, 165 (juni 1955) p. 93-96
Naam Overig in Tekst
St. Jan de Doper
St. Jan de Doper
Sjanswiejert
Sjanswiejert
Sjang
Sjang
Naam Locatie in Tekst
Kirkelsberg
Kirkelsberg
Heitse
Heitse
De Sjans
De Sjans
Heythuysen
Heythuysen
De Schans
De Schans
Plaats van Handelen
Roggel
Roggel
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:22