KOMAN072 - De onthoofding van de baljuw

De onthoofding van de baljuw

In 1336 wilde de baljuw van Zuid-Holland de enige koe van een boer uit Hendrik-Ido-Ambacht kopen. De boer weigerde. Het was immers zijn beste en mooiste dier. De baljuw nam de koe daarop met geweld mee en bracht er een minder goede voor terug. De boer was razend en ging op aanraden van zijn vrienden naar Henegouwen om zijn beklag te doen bij graaf Willem de III, die ziek in bed lag te Valenciennes.

Na het horen van het verhaal schreef de graaf een brief naar de schout van Dordrecht. Hij vroeg de schout om met zijn neef, de baljuw, naar Valenciennes te komen. De schout vroeg zijn neef waarom ze naar Valenciennes moesten afreizen, waarop deze antwoordde dat hij slechts een koe had omgeruild.

Nadat de beide mannen bij de graaf waren gekomen, vroeg Willem aan de baljuw waarom hij, als baljuw en rechter, geweld had gebruikt tegen één van zijn onderdanen en zijn koe had genomen. De baljuw vertelde dat hij een andere koe had teruggeven. Het vonnis van Willem luidde dat de schout, zodra hij thuis was, de boer 100 gouden vrancrijkse kronen zou betalen uit het vermogen van de baljuw.

Zowel de boer als de baljuw waren met deze uitspraak tevreden. Maar de graaf zei tegen de baljuw: "U heeft nu de schuld aan de boer afgelost, maar de schuld aan mij nog niet!" Willem III liet de baljuw biechten bij een geestelijke en liet daarna een scherpenrechter komen. Hij haalde zelf het zwaard uit de schede en liet de baljuw daarop ter plekke door de beul onthoofden. Het lijk gaf hij mee aan de schout van Dordrecht die, bang voor respresailles van de graaf, de boer het geld van de dode baljuw, zijn neef, gaf.

Een schilderij, dat de 'Onthoofding van den Baljuw' voorstelde, vond men in vele stadhuizen, ter versiering van de Vierschaar, zoals te Gorcum (van de hand van Abraham Bloemaert), te Naarden (waarvan een kopie in het Rijksmuseum berust) en te Hasselt.

TM 2606 - De rechtvaardige rechter    TM 2606 - De rechtvaardige rechter   

Een baljuw maakt een boer een goede koe afhandig en geeft hem in ruil een waardeloze koe. Dit alles tegen de wil van de boer, die zijn beklag gaat doen bij de zieke graaf Willem III de Goede. De graaf laat de schout van Dordrecht de baljuw en de boer ophalen. De graaf legt de baljuw voor het ruilen van de koe een geldboete op. Maar daarmee is de schuld die de baljuw bij de graaf heeft nog niet ingelost. De rechtvaardige graaf laat de baljuw vervolgens onthoofden.

Ruben A. Koman: Bèèh! Groot Dordts Volksverhalenboek. Dordrecht 2005

2005

Het verhaal zelf dateert uit de 14e eeuw.

De rechtvaardige rechter

Willem III de Goede    Willem III de Goede   

Henegouwen    Henegouwen   

Gorcum    Gorcum   

Abraham Bloemaert    Abraham Bloemaert   

Zuid-Holland    Zuid-Holland   

Hendrik-Ido-Ambacht    Hendrik-Ido-Ambacht   

Dordrecht    Dordrecht   

Valenciennes    Valenciennes   

Naarden    Naarden   

Hasselt    Hasselt   

2013-03-01 14:46:20