OVER1003

Een seecker priester seyde in sijn sermoen dat daer was een kleyn vogelkyn dat sijnen Schepper looft des morgens vreug en des ovents loot, maer dat hij het niet en koste geneumen. En als de koster hem seyde: 'Herr, scholt oock wal een oelcken seyn.' R. 'Een dreck in gen smoel, een oelcken singt gaer nichts, aber het piept moor.'

Een priester spreekt in zijn preek over een klein vogeltje dat de schepper 's ochtends vroeg en 's avonds laat looft met zijn gezang, maar dat hij daar de naam niet van weet. De koster doet hem een suggestie aan de hand: het zou wel eens een uiltje kunnen zijn. Waarop de priester nogal fors reageert: 'Ach, hou je smoel (zie opmerking), een uil zingt helemaal niets, die piept meer.'

Aernout van Overbeke, Anecdota sive historiae jocosae. Ed. R. Dekker, H. Roodenburg en H.J. van Rees. Amsterdam 1991.

Derde kwart zeventiende eeuw

Wat de grap van dit verhaaltje precies is, lijkt nogal duister. In ieder geval is het taalgebruik van de koster en met name de priester komisch, zeker vanwege het accent. Het accent speelt zelfs een rol in de tekst van het verhaal als de koster of de priester nog niet aan het woord zijn ('des morgens vreug en des ovents loot').
Het geluid dat een uil voortbrengt werd nogal eens beschouwd als kwaad voorteken. De uil zelf was het zinnebeeld van zonde en onreinheid. (Woordenboek der Nederlandsche Taal, s.v. uil.)
Hier is 'een dreck in gen smoel' vertaald met 'hou je smoel', wat strikt genomen niet juist is. Drek is een ander woord voor onder andere uitwerpselen. Letterlijk staat er dus: 'een drol in je smoel' (of zoals anno 2006 nog wel eens is te horen: 'je praat poep (onzin)').

2013-03-01 14:46:20