Hoofdtekst
5.3. Heks betrapt
't Hee vruger wel is gewist: da was ne zekeren Dietvors. Dien is meer as honderd jaar dood. Da was nen boer.
Nauw komt 's morgens de knecht in de stal. Hij zegt: 'Boer, wie heet er met da peerd weggewist?' Da was helemaal nat van 't zweten: 't water sting op den buik. 'Geen mens!' zeg den boer. 'Kijk is hier: 't schuim staat er op'.
Nauw 's avonds zegt den boer tegen de knecht: 'Zijde nie bang?'
'Neie', zegt de knecht. 'Dan moete me vannacht is helpen. G'heet niks te doen as de lanteren aan te steken en in een groffe baal steken. As ik zeg: Licht, dan trekt hem er uit'. 'Goed', zegt de knecht.
'We gaan vanavond onder de peerdskrib zitten', zegt den boer. Nauw ze zaten daar. ''k hoor niks!', zegt de knecht. 'Nog maar een beetje wachten, ze kommen wel'.
Om twaalf uur gaat de deur open.
'Ho', zegt ze tegen de peerden, 'Ho!' en ze wilt het garreel pakken. En ze komt tussen de peerden in.
'Licht!', roept den boer,
En d'r stoeng daar een ouw wijfke, mee 't garreel aan 'r schouwers. En die heet ie geslagen, geslagen: heel heur been kapot en hij gooide ze buiten op de mesthoop. 's Anderendaags 's morgens moest de knecht gaan zeggen aan de kinders dat hun moeder d'r laag. En as ze binnen kwaam aai ze gezeed: ''t Garreel is verhangen', zei ze, 'D'r is iet gebeurd'.
Maar toen aai dien boer de macht over heur. En dan zeggen ze dat er geen toverheksen bestonden.
Maar die rei in de schuur over de balken met da peerd.
't Hee vruger wel is gewist: da was ne zekeren Dietvors. Dien is meer as honderd jaar dood. Da was nen boer.
Nauw komt 's morgens de knecht in de stal. Hij zegt: 'Boer, wie heet er met da peerd weggewist?' Da was helemaal nat van 't zweten: 't water sting op den buik. 'Geen mens!' zeg den boer. 'Kijk is hier: 't schuim staat er op'.
Nauw 's avonds zegt den boer tegen de knecht: 'Zijde nie bang?'
'Neie', zegt de knecht. 'Dan moete me vannacht is helpen. G'heet niks te doen as de lanteren aan te steken en in een groffe baal steken. As ik zeg: Licht, dan trekt hem er uit'. 'Goed', zegt de knecht.
'We gaan vanavond onder de peerdskrib zitten', zegt den boer. Nauw ze zaten daar. ''k hoor niks!', zegt de knecht. 'Nog maar een beetje wachten, ze kommen wel'.
Om twaalf uur gaat de deur open.
'Ho', zegt ze tegen de peerden, 'Ho!' en ze wilt het garreel pakken. En ze komt tussen de peerden in.
'Licht!', roept den boer,
En d'r stoeng daar een ouw wijfke, mee 't garreel aan 'r schouwers. En die heet ie geslagen, geslagen: heel heur been kapot en hij gooide ze buiten op de mesthoop. 's Anderendaags 's morgens moest de knecht gaan zeggen aan de kinders dat hun moeder d'r laag. En as ze binnen kwaam aai ze gezeed: ''t Garreel is verhangen', zei ze, 'D'r is iet gebeurd'.
Maar toen aai dien boer de macht over heur. En dan zeggen ze dat er geen toverheksen bestonden.
Maar die rei in de schuur over de balken met da peerd.
Onderwerp
SINSAG 0580 - Andere Hexenkünste 
SINSAG 0580 - Andere Hexenkünste 
Beschrijving
Paard staat 's morgens bezweet in de stal zonder dat er iemand mee weg is geweest. 's Avonds houden boer en knecht de wacht in de schuur. Om middernacht komt een vrouw binnen die het gareel wil pakken, maar de boer slaat haar en gooit haar in de mesthoop. Als ze later zegt dat het gareel verhangen is heeft de boer de macht over haar.
Bron
Willem de Blécourt. Volksverhalen uit Noord Brabant. Utrecht [etc.]: Het Spectrum, 1980. p. 163-164
Motief
G265.3 - Witch rides horse at night.
G265.3 - Witch rides horse at night.
G275 - Witch defeated.
G275 - Witch defeated.
F471.1.1.1 - Alp rides horse sweaty at night.
F471.1.1.1 - Alp rides horse sweaty at night.
F366.2 - Fairies ride mortal’s horses at night.
F366.2 - Fairies ride mortal’s horses at night.
Commentaar
1955
Motieven: G265.3 Witch rides horses at night; G275 Witch defeated; vgl. F471.1.1.1 Alp rides horse sweaty at night; F366.2 Fairies ride mortal's horse at night
5
De verteller als tovenaar. Verhalen uit Ossendrecht en Woensdrecht
Verhalen verzameld door Marcel van den Berg bij zijn veldwerk voor zijn licentiaatsverhandeling in de Germaanse filologie aan de Katholieke Universiteit van Leuven. Vanaf 1950 vindt er vanuit Leuven een grootscheeps onderzoek naar volksoverleveringen (sagen) plaats, tot voor kort geleid door wijlen professor K.C. Peeters, thans door professor S. Top (zie o.a. Peeters 1959, Top 1979). Van den Berg was een van de eerste studenten dIe in dit onderzoek participeerde (1955). Bij wijze van proef breidde hij zijn onderzoeksgebied, de polders ten noorden van Antwerpen, uit naar Nederlands grondgebied. Hoewel de verhaalmotieven uit Ossendrecht en Woensdrecht (evenals de rest van Noord-Brabant) niet noemenswaard afwijken van wat er ten zuiden
van de grens wordt verteld, merkt hij desalniettemin op: 'Toch menen we ondervonden te hebben dat deze dorpen (Ossendrecht en Woensdrecht, WdB) zo maar niet in ons gebied mogen geïntegreerd worden; de sfeer, het landschap en de mens is er anders en veel contact is er niet tussen de dorpen onder en boven de grens' (1960: 26). Over de wijze van noteren schrijft hij: 'Wanneer ze begonnen te vertellen haalden we diskreet een klein notaboekje boven en registreerden zo trouw mogelijk: we noteerden de hoofdwoorden, de typische volkse gezegden. Thuis gekomen typten we iedere sage onmiddellijk op een steekkaart; de herinnering was nog levendig genoeg om de hiaten aan te vullen.
Nooit hebben we protest gekregen dat we nota namen' (1960: 29). 'Alle grote verzamelaars leggen nadruk op de getrouwheid bij het optekenen. De volkskundige heeft dus niet het recht ook maar enigszins aan de volkse uitdrukking te tornen. Maar de grote moeilijkheid is, dat men meestal niet vlug genoeg kan schrijven om alles op te tekenen. Wij maakten natuurlijk gebruIk van een aantal afkortingen. Gewoonlijk lieten wij onze zegsman achteraf nog eens opnieuw vertellen om hetgeen wij opgetekend hadden aan een kontrole te onderwerpen en indien nodig, hier en daar woorden aan te vullen' (geciteerd in Heupers 1979: 13). Zie verder: Van den Berg 1965, en het door hem uit zijn licentiaatsverhandeling samengestelde deel Volksverhalen uit Antwerpen in deze serie.
5
De verteller als tovenaar. Verhalen uit Ossendrecht en Woensdrecht
Verhalen verzameld door Marcel van den Berg bij zijn veldwerk voor zijn licentiaatsverhandeling in de Germaanse filologie aan de Katholieke Universiteit van Leuven. Vanaf 1950 vindt er vanuit Leuven een grootscheeps onderzoek naar volksoverleveringen (sagen) plaats, tot voor kort geleid door wijlen professor K.C. Peeters, thans door professor S. Top (zie o.a. Peeters 1959, Top 1979). Van den Berg was een van de eerste studenten dIe in dit onderzoek participeerde (1955). Bij wijze van proef breidde hij zijn onderzoeksgebied, de polders ten noorden van Antwerpen, uit naar Nederlands grondgebied. Hoewel de verhaalmotieven uit Ossendrecht en Woensdrecht (evenals de rest van Noord-Brabant) niet noemenswaard afwijken van wat er ten zuiden
van de grens wordt verteld, merkt hij desalniettemin op: 'Toch menen we ondervonden te hebben dat deze dorpen (Ossendrecht en Woensdrecht, WdB) zo maar niet in ons gebied mogen geïntegreerd worden; de sfeer, het landschap en de mens is er anders en veel contact is er niet tussen de dorpen onder en boven de grens' (1960: 26). Over de wijze van noteren schrijft hij: 'Wanneer ze begonnen te vertellen haalden we diskreet een klein notaboekje boven en registreerden zo trouw mogelijk: we noteerden de hoofdwoorden, de typische volkse gezegden. Thuis gekomen typten we iedere sage onmiddellijk op een steekkaart; de herinnering was nog levendig genoeg om de hiaten aan te vullen.
Nooit hebben we protest gekregen dat we nota namen' (1960: 29). 'Alle grote verzamelaars leggen nadruk op de getrouwheid bij het optekenen. De volkskundige heeft dus niet het recht ook maar enigszins aan de volkse uitdrukking te tornen. Maar de grote moeilijkheid is, dat men meestal niet vlug genoeg kan schrijven om alles op te tekenen. Wij maakten natuurlijk gebruIk van een aantal afkortingen. Gewoonlijk lieten wij onze zegsman achteraf nog eens opnieuw vertellen om hetgeen wij opgetekend hadden aan een kontrole te onderwerpen en indien nodig, hier en daar woorden aan te vullen' (geciteerd in Heupers 1979: 13). Zie verder: Van den Berg 1965, en het door hem uit zijn licentiaatsverhandeling samengestelde deel Volksverhalen uit Antwerpen in deze serie.
Andere Hexenkünste
Naam Overig in Tekst
Dietvors
Dietvors
Plaats van Handelen
Ossendrecht (Noord-Brabant)
Ossendrecht (Noord-Brabant)
Kloekenummer in tekst
I118p
I118p
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:20