BLECOURTNB0356 - 7. Baarle-Nassau

Baarle-Nassau

1. Boarkelsche Toortenrapers
Paardenvijgen heten daar Toorten.
(Van Miert, 72)

2. De Belgische inwoners van Baarle heetten Boarkelsche Lörzers, of Smokkeleers, wat op hetzelfde neerkomt.
(Sinn. 1934: 104)

3. De Smokkelzakskes van Baol
Het Brabantse Baarle Nassau-Baarle Hertog is, qua begrenzing, het merkwaardigste dorp van Nederland en België. Het is één geheel, maar in tientallen snippers verdeeld over Nederland en België, vandaar de toevoegingen Nassau en Hertog. De Nassaus regeerden over de Baronie van Breda, de hertogen zijn die van Brabant in België. Ge kunt begrijpen, dat zo'n dorp ideaal is voor smokkelaars, met huizen die aan de voorkant tot een ander land behoren dan aan de achterkant.
Het wapen van Baarle Nassau, 16 juli 1817 officieel verleend, vertoont, op een azuren schild, drie balen, strobalen, van goud. In de rijkskleuren dus, zoals zo vaak in Noord-Brabant, als men de kleuren van het wapen niet of niet juist aangaf. (De oorspronkelijke wapenkleuren waren wit en rood, in overeenstemming met wapen en vlag van het aloude hertogdom Brabant.) De naam Baarle, dacht men, zou met dit baal samenhangen en het is dus een zogeheten 'sprekend wapen'.
Maar de naam Baarle heeft niets met strobalen van doen, het zou wel heel dwaas zijn een plek of een buurt naar zo iets te benoemen. Het is niets anders dan Baar-lo of Bar-lo, woest bos, of eerder nog 'bos in een kalen (heide)streek'. Gezien de ligging van het dorp, in een uitgestrekt heidegebied, tot kort vóór onze tijd, is deze verklaring zeer aannemelijk en eigenlijk niet voor verbetering vatbaar. De vroede vaderen, die zich kennelijk lieten leiden door een geheide volksmening, hadden het in 1817 stellig bij het verkeerde eind, evenals het bestuur van het Noordhollandse Hensbroek, dat zijn dorp emblematisch typeerde met een witte hen in een heuselijke broek gehuisvest!
In 1976 worden de balen door een vrouw die op de bus naar Breda wachtte, weer heel anders uitgelegd, in volle overtuiging. Het zijn de 'smokkelzakskes' van 'Baol', meneer, want die van 'Baol' waren door de eeuwen heen verwoede smokkelaars, die grotelijks profiteerden van de barre versnippering van hun gemeente, en zó veel rijker werden dan van een arm, afgelegen dorp in de heide verwacht mocht worden. Daarom staat er in 'Baol' een erg leuk beeldje: een echte Baarlese 'pungelaor', met de smokkelzak op de rug. Nee, het zijn heus geen strobalen, het zijn 'smokkelzakskes', die drie voorwerpen in ons gemeentewapen!
(Notatie en weergave Tj.W.R. de Haan)

4. Indertijd is er tussen Holland en België onderhandeld over een betere grensregeling om aan de smokkelarij een einde te maken. Baarle-Hertog zou geruild worden tegen een paar Noord-Brabantse grensgehuchten. Doch de Lörzers hadden er volstrekt geen lust in, om hun winstgevend bedrijf er aan te geven en zeiden:
'Liever Belgisch verken als Hollandsch mensch'.
En zij hebben hun zin gekregen.
(Sinn. 1934: 104)

TM 2602 - Spotnaam voor naburig dorp (stad) of hun inwoners    TM 2602 - Spotnaam voor naburig dorp (stad) of hun inwoners   

Spotnamen; smokkelarij onderdeel van identeit

Willem de Blécourt. Volksverhalen uit Noord Brabant. Utrecht [etc.]: Het Spectrum, 1980. p. 194-196

1934

7 Spot en venijn. Aantekeningen over Noordbrabantse plaatsen en ingezetenen. Provincie Noord-Brabant

Spotnaam voor naburig dorp (stad) of hun inwoners

Boarkelsche Toortenrapers    Boarkelsche Toortenrapers   

Belgische    Belgische   

Lörzers    Lörzers   

Smokkeleers    Smokkeleers   

Baol    Baol   

Brabantse    Brabantse   

Baarle Hertog    Baarle Hertog   

Hertog    Hertog   

Nassaus    Nassaus   

Baar-lo    Baar-lo   

Bar-lo    Bar-lo   

Noordhollandse    Noordhollandse   

Baarlese    Baarlese   

Noord-Brabantse    Noord-Brabantse   

Belgisch    Belgisch   

Hollandsch    Hollandsch   

Baarle-Nassau    Baarle-Nassau   

Baarle    Baarle   

Nederland    Nederland   

België    België   

Nassau    Nassau   

Baronie van Breda    Baronie van Breda   

Brabant    Brabant   

Hensbroek    Hensbroek   

Holland    Holland   

Baarle-Nassau (Noord-Brabant)    Baarle-Nassau (Noord-Brabant)   

K195p    K195p   

2013-03-01 14:46:20