INZ00201 - Het glujende peerd

Het glujende peerd
In Terborg, in de Achterhoek, bestaat er een sage over het '''glujende peerd''', Achterhoeks voor: het "gloeiende paard". Waar het verhaal over dit paard vandaan komt is niet bekend en zoals vaak bij legendes zijn er ook meerdere versies. Het verhaal speelt zich af in Terborg en op de Paasberg, een natuurgebied aan de rand van Terborg (deze Paasberg is een hoge rivierduin). Tot 1921 stond er een molen bovenop de Paasberg.

Versie 1
De molenaar van Terborg had een paard en dat paard had het vanaf het begin hoog in de kop. Als veulen al at het geen gras maar madeliefjes en haver. Toen het groter was trippelde het en draaide met z'n achterste. De andere paarden schoten ervan in de lach. Het paard dacht later een rijpaard te worden of een draaimolenpaard, het meest deftige dat je als paard kon worden in die tijd. Het leven besliste anders.
Op een dag werd het voor de wagen van de molenaar gespannen en moest het zakken meel vervoeren, de Paasberg op. Het paard verzette zich en begon te draven en te galopperen. De molenaar op de bok rookte zijn pijp en kon niet voorkomen dat vonken uit de pijp in de meelzakken terecht kwamen. De zakken begonnen te branden en de molenaar sprong van de bok. Het paard draafde door en kon zich niet van zijn last bevrijden.
Het dier stortte in een diep ravijn en sloeg daarbij netzolang met zijn poten op de grond totdat het met het hele lijf in de zanderige bodem van de Paasberg was verdwenen. De volgende dag troffen de mensen slechts het gloeiende geraamte van het paard aan, uit de oogkassen kwam rood licht en van de ribben straalde een groene gloed.
Het paard, waar zo overduidelijk de duivel was ingevaren, moest begraven worden zo oordeelden de Terborgenaren en gooiden karren vol zand op het dier, zodat het ravijn werd gedicht. Daarmee was nog niet alles afgelopen, op de plaats waar het paard ligt is alles dor. Niets wil er groeien en zet je er een plantje neer dan verschroeit het waar je bij staat.

Versie 2
Omstreeks de 2e helft van de 14e eeuw bestond Terborg uit niet meer dan enkele eenvoudige huisjes. Deze huisjes werden vooral bewoond door horigen van Kasteel Wisch. Dit kasteel werd bewoond door Hendrik van Wisch, bezitter van Terborg en van uitgestrekte landerijen. Hendrik van Wisch was een zeer krijgszuchtig heer en een zeer bekwaam ruiter.
Hendrik wist een vurig jong paard te bemachtigen. Het paard was echter nog niet getemd. Ondanks de waarschuwingen wierp hij zich op een morgen op het paard en rende de laan af. Halverwege de laan wist het paard hem af te werpen. Een zoektocht werd gestart en het paard werd herhaaldelijk gezien maar niet gevangen.
Op het nacht liep Berend (een arbeider op kasteel Wisch) in enigszins benevelde toestand via de Paasberg naar huis. Plotseling zag hij boven op de Paasberg het paard. Het dier glansde in het maanlicht en in de vrieslucht was zijn adem zichtbaar. Het paard leek inwendig te gloeien. Plotseling was het paard verdwenen. Bevend rende hij naar de woning van Derk. Het paard moest zijn schuilplaats in de Paasberg hebben.
Ieder jaar in de nacht voor pasen komt het dier uit de berg te voorschijn en doet een sprong in de richting van de molen die destijds op de Paasberg stond.
Voorspelling
Volgens verschillende versies van de sage zou op een kwade dag de molen van Terborg door toedoen van het glujende peerd in vlammen opgaan.

Gedicht
In het verleden hing er op een pand in de Hoofdstraat van Terborg een bord met een gedicht over het glujende peerd:
Het trotse paard, dromend van roem en eer
ging briesend en brandend met zijn vracht terneer.
Het verdween in den berg, belust op wraak.
De molen moest branden dat was zijn taak
Flitsend vlogen de vlammende wieken in het rond.
De ramp was geschied, slechts as op de grond
Moedige burgers verjaagden het beest van hun 'huus en heerd'.
Zo verhaalt de sage van het gluujende peerd.
Literatuur
O. Heinen, Wisch en zijn bewoners (1977).
N. Scholten-Ballast, De Geldersche molen.

Links
http://www.wikiterborg.nl/wiki/index.php?title=Glujende_peerd (incl. foto's)
http://www.molendatabase.org/molendb.php?step=details&formpw=&session=&nummer=5167
http://nl.wikipedia.org/wiki/Glujende_peerd
(het laatste artikeltje heb ik onlangs op wikipedia gezet, maar de meeste info was overgenomen van de eerste 2 genoemde links).
Ik ken dit verhaal uit mijn jeugd. Op het VWO heb ik zelfs meegespeeld in een groot toneelstuk dat mede over deze sage ging (zie Trivia op Wikipedia). Volgens mij is het al een heel oud verhaal en het zou jammer zijn als het ontbreekt in de volksverhalenbank!
Met vriendelijke groet,
Rozemarijn.

SINSAG 0333 - Spuktier erschreckt Wanderer (und begleitet ihn).    SINSAG 0333 - Spuktier erschreckt Wanderer (und begleitet ihn).   

Versies van het verhaal van het gloeiende paard van Terborg.

Ingezonden in de Nederlandse Volksverhalenbank van het Meertens Instituut

Achterhoeks    Achterhoeks   

Terborgenaren    Terborgenaren   

Kasteel Wisch    Kasteel Wisch   

Hendrik van Wisch    Hendrik van Wisch   

Berend    Berend   

Derk    Derk   

O. Heinen    O. Heinen   

Wisch    Wisch   

N. Scholten-Ballast    N. Scholten-Ballast   

Wikipedia    Wikipedia   

Pasen    Pasen   

Terborg    Terborg   

Achterhoek    Achterhoek   

Paasberg    Paasberg   

Hoofdstraat    Hoofdstraat   

Terborg    Terborg   

2013-03-01 14:46:21