Onderwerp
TM 6056 - De pinguïn-napper 
TM 6056 - De pinguïn-napper 
Beschrijving
Pinguïn-napper
Tekst
Een groep gehandicapten gaat met begeleiding als uitje naar de dierentuin. Aan het eind van de dag zijn de begeleiders een jongen kwijt. Uiteindelijk vinden ze hem, maar hij is drijfnat en hij stinkt. De jongen wil niet zeggen wat er gebeurd is en hij wil ook zijn jas niet uitdoen. Dus ze nemen hem zo maar mee in de bus. Eenmaal thuis moet hij gaan douchen. Het duurt nogal lang, dus de begeleiders gaan kijken. Dan blijkt dat de jongen met een pinguïn, die hij uit het dierenpark meegesmokkeld heeft, onder de douche staat.
<Bovenstaand verhaal beschrijft in het kort het verhaaltype Pinguïn-napper (TM 6056). Het relaas over de ontvoerde pinguïn is een populair broodjeaapverhaal, dat rond 2005 een enorme hit was in Nederland. Ook internationaal is het verhaal bekend.
In de Verhalenbank staan meerdere verhalen die onder dit verhaaltype vallen. De verhalen hebben allemaal een aantal terugkerende elementen. Een belangrijk kenmerk is dat het verhaal altijd als waargebeurd gepresenteerd wordt. Het wordt verteld op een zogenaamde ‘FOAF’-manier (friend of a friend). Er wordt bijvoorbeeld gezegd:
Hier een verhaal wat ik afgelopen weekeinde heb gehoord bijna uit eerste hand, en waar gebeurd. (http://www.verhalenbank.nl/items/show/42181 RKOMA108
Een kennis van een familielid van mij had het volgende te vertellen.(<a http://www.verhalenbank.nl/item/show/42179 RKOMA106
Een kennis van iemand die ook op het feestje was, was chauffeur van een busje dat verstandelijk gehandicapten vervoerde. Op een dag (Ja, ja, deze gebeurtenis heeft echt plaatsgevonden) gingen ze naar Blijdorp, de dierentuin. http://www.verhalenbank.nl/items/show/42178 RKOMA105
Een collega van mij heeft een zus met een autistisch zoontje van tien jaar. Vorige week gingen ze met schoolreisje naar Artis.’ (<a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42174" target="_blank">RKOMA102</a>)</p>
<p>Door het verhaal op deze manier te brengen, wordt het persoonlijker en geloofwaardiger. De verteller heeft connecties met iemand die het écht heeft meegemaakt.</p>
<p>Altijd speelt een jongen of man de hoofdrol. De jongen heeft een verstandelijke beperking en hij gaat met een groep naar een dierenpark. De jongen raakt zoek, maar wordt teruggevonden, meestal drijfnat en/of stinkend. Er wordt op het moment van het terugvinden of onderweg in de auto of bus door de begeleiders al opgemerkt dat er iets vreemds is, maar daar wordt op dat moment geen aandacht aan besteed. Eenmaal thuis aangekomen moet de jongen zelfstandig douchen of in bad gaan. In de meeste gevallen gaan begeleiders of ouders kijken, omdat het zo lang duurt en dan komen ze erachter dat de jongen onder de douche staat of in bad zit met een pinguïn uit de dierentuin. De jongen heeft de pinguïn onder zijn jas of in zijn rugzak meegesmokkeld. </p>
<p>In sommige gevallen eindigt het verhaal op dat punt (<a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/45399" target="_blank">RKOMA383</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42181" target="_blank">RKOMA108</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42176" target="_blank">RKOMA103</a>), maar meestal gaat het verder en bellen de ontdekkers van de pinguïn de dierentuin (<a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42180" target="_blank">RKOMA107</a>). In veel gevallen gelooft de dierentuin het verhaal in eerste instantie niet en wordt er eerst een pinguïntelling gedaan (<a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42179" target="_blank">RKOMA106</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42178" target="_blank">RKOMA105</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42177" target="_blank">RKOMA104</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42174" target="_blank">RKOMA102</a>).</p>
<p>Het einde is niet het enige aspect waarop de verhalen van elkaar verschillen. Zo is de locatie waar het verhaal zich afspeelt telkens anders. In de verhalenbank vinden we Artis, Blijdorp, Zoo Parc Overloon, Burgers Zoo en het Engelse zoo- en attractiepark Drayton Manor als plaats delict. In een enkel geval wordt niet expliciet de naam van een dierentuin genoemd. Zelfs in 2014 verscheen er nog een nieuwe versie van het verhaal op de nieuwssite van het Belgische Hasselt en omgeving. Hier speelt het verhaal zich af in het dierenpark Planckendael.</p>
<p>Ook varieert het hoe oud de dader is. De dader is in alle gevallen van het mannelijk geslacht, maar de leeftijd verschilt. Zowel een tienjarig jongetje als een volwassen man kan degene zijn die de pinguïn ontvoert. In het geval van het kleine kind is het uitje vaak een schoolreisje of een dagje uit met de ouders, terwijl de wat oudere jongen of volwassen man meegaat met een groep gehandicapten onder begeleiding. Bij de volwassene doet vaak ook de begeleiding de ontdekking van de pinguïn, terwijl dat bij het kind veelal de ouders zijn.</p>
<p>De dader heeft altijd een mentale beperking, maar wat die beperking precies is, verschilt. In RKOMA383 wordt zelfs helemaal geen beperking genoemd, maar er wordt wel verteld dat de jongen ‘begeleiding’ heeft. Dat impliceert dat het wel over iemand met een handicap gaat. De andere verhalen variëren van een ongespecificeerde ‘geestelijke handicap’ tot autisme en het syndroom van down. Er zijn ook verhalen bekend waarin de jongen adhd heeft.</p>
<p>Dat de pinguïnrover een beperking heeft, was niet altijd zo. De vroegst bekende versies stammen uit de jaren zeventig en circuleerden toen in Engeland. <em>The Guardian</em> berichtte in 1977 over zes vriendinnetjes die een pinguïn meenamen en in <em>The New Scientist</em> werd de vogel gestolen tijdens een schoolreisje (Burger, 2013). De dader is in dit geval een vervelend kind, dat gekke bekken trekt naar gevaarlijke dieren en voor overlast zorgt. Het gaat hier niet om serieuze berichtgeving, maar om een soort columns of ingezonden brieven. Het verhaal kwam ook voor in de bundel met broodjeaapverhalen <em>The Tumour in the Whale</em> (1978) van Rodney Dale. Hier gaat het weer om een iets andere versie: Na een dagje dierentuin merkt een moeder een vreemde beweging op in de tas van haar kind. Ze onderzoekt de tas en vindt een babypinguïn. Ze belt de dierentuin, maar daar worden geen pinguïns vermist. Het blijft een raadsel waar het dier vandaan is gekomen. </p>
<p>In 1993 neemt het verhaal voor het eerst de vorm aan waarin het nu bekend is. Phil Healy en Rick Glanvill beschreven het in hun collectie <em>Urban Myths</em>. De dierentuin wordt voor het eerst bij naam genoemd: het is de Engelse Dudley Zoo en het kind is hyperactief. In tegenstelling tot Dales variant, waar onopgehelderd blijft waar de pinguïn vandaan komt, is hij in deze versie daadwerkelijk gestolen uit de dierentuin. Het kind wordt aangetroffen terwijl hij met de pinguïn in bad zit (Bennet & Smith, 2007).</p>
<p>Na een relatieve stilte van ongeveer tien jaar, duikt de pinguïn-napper in 2003 op internet op: dit keer speelt het voorval zich af in de Dublin Zoo (Emery, 2006). Vanaf 2005 neemt de (internationale) verspreiding een enorme vlucht. Rond die tijd wordt het onder andere in de Verenigde Staten en in Nederland een hit.</p>
<p>Dat het verhaal na enkele decennia nog steeds aan populariteit kan winnen is, is enerzijds te verklaren aan de hand van de criteria die Bennett en Smith (2007) geven voor <em>urban legends</em>. Het criterium <em>Outrageous Content in an Everyday Setting </em>spreekt voor zich. Behalve dat, is de <em>Time Frame</em> een belangrijke factor voor de groeiende populariteit. Dit criterium schrijft voor dat een urban legend altijd in het ‘hier en nu’ moet kunnen plaatsvinden. Dat is bij het pinguïnverhaal zeker het geval. Het verhaal wordt, vooral na de opleving in 2005, getransporteerd naar dierentuinen en aquaria over de hele wereld. Naast Nederlandse, Vlaamse en Engelse versies is er een Duitse versie bekend, die als décor de Kölner Zoo heeft. En dit is waarschijnlijk nog maar het topje van de ijsberg. In het Amerikaanse Boston’s New England Aquarium werd in 2005 zelfs een persconferentie belegd om het hardnekkige broodjeaapverhaal te ontkrachten.</p>
<p>Ook de <em>Structure</em> van het verhaal speelt een rol. Volgens Bennett en Smith zijn de meeste urban legends opgebouwd als een ‘whodunnit’ en volgt er op het eind een ontknoping. Dat is met het pinguïnverhaal niet anders. In de laatste zinnen wordt de uitkomst pas weggegeven. Het verhaal zit daardoor goed in elkaar. Peter Burger (2013) suggereert daarnaast dat het verhaal zo populair is vanwege de aaibaarheidsfactor van de hoofdpersonen: ‘Het verhaal over de pinguïndief combineert een knuffeldier met een knuffelmens: de verstandelijk gehandicapte als nobele wilde.’</p>
<p>Waarom het pinguïnverhaal zo’n aantrekkingskracht op mensen heeft dat het telkens doorverteld wordt, is naar aanleiding van het bovenstaande wel te verklaren. Maar waarom was die piek juist rond 2005? Een theorie hierover is dat het komt door de populariteit van de documentaire <em>March of the Penguins</em> die in 2005 uitkwam (Tench, 2005). Andere pinguïnfilms die mogelijk hebben bijgedragen aan het internationale succes van het broodjeaapverhaal zijn <em>Madagascar</em> (2005) en <em>Happy Feet</em> (2006). In <em>March of the Penguins</em> en <em>Happy Feet</em> spelen (weliswaar wilde) pinguïns de hoofdrol. In <em>Madagascar</em> hebben de pinguïns slechts een bijrol, maar ze ontsnappen wel uit de dierentuin. Natuurlijk kan het ook andersom zijn: dat het pinguïnverhaal bijdroeg aan de populariteit van de pinguïnfilms. Waarschijnlijk is het een wisselwerking. In ieder geval moeten we concluderen de pinguïn dat in die periode een geliefd onderwerp was voor cultuuruitingen.</p>
<p>Naast de drie films, zijn er ook meer directe navolgingen van het broodjeaapverhaal gekomen. In 2004, net voordat het verhaal wereldwijd bekend wordt, verscheen het prentenboek <em>Tina and the Penguin</em> van de Engelse schrijfster Heather Dyer. Het kinderboek draait om het meisje Tina, dat op schoolreisje is in de dierentuin. Daar ontmoet ze een pinguïn die het zat is om in de dierentuin te leven en wil ontsnappen. Tina helpt hem en doet de pinguïn haar roze jas aan en haar baret op. Daardoor hebben de bewakers niets door en kan de pinguïn mee in de bus terug. Eenmaal thuis doet Tina tegen haar moeder alsof de pinguïn een speelgoedbeest is. Ze zorgt ervoor alsof hij haar huisdier is, maar op een dag is de pinguïn verdwenen. Tina weet niet waar hij is, totdat ze in een documentaire over Antartica een glimp van een roze baret ziet.</p>
<p>Het kinderboek is geïnspireerd op de <em>urban legend</em>, maar er is ook een aantal elementen veranderd. Zo wordt het vanuit het perspectief van het kind/de dader in plaats van de volwassene/de ontdekker verteld, waardoor de opbouw meteen ook anders is. De verrassende ontknoping, die in de originele versie essentieel is, ontbreekt hier. De perspectiefwisseling heeft ook tot gevolg dat het verhaal minder realistisch wordt, maar meer aansprekend en identificeerbaar voor kinderen.</p>
<p>Een ander kinderboek dat direct gebaseerd is op het verhaal is <em>Diary of a Penguin-napper</em> (2012), geschreven door de Australische Sally Harris. De flaptekst gaat als volgt:</p>
<p>‘Inspired by the urban myth that it is possible to steal a penguin from the zoo on a school visit, Diary of a Penguin-napper is a hilarious tale of growing up, bending the rules and how one big fuss can be caused by stealing just one little penguin.’</p>
<p>In dit geval wordt er zelfs expliciet bij gezet dat het verhaal de inspiratiebron vormde voor dit kinderboek. Net als bij Dyer is hier sprake van een perspectiefwisseling. Het verhaal wordt verteld vanuit het elfjarige jongetje Marty en het begint wanneer Marty op de bank zit te wachten op het arriveren van de politie. Zijn moeder heeft namelijk de diefstal ontdekt en de politie ingelicht.</p>
<p>Het pinguïnverhaal is aandoenlijk, schattig en humoristisch en bevat in tegenstelling tot veel andere urban legends geen seks en geweld en dient niet om lezers of luisteraars bang te maken. Dat maakt het heel geschikt voor navolging in kinderliteratuur en –films. Ook reclamemakers maken hier handig gebruik van. In de <a href="https://www.youtube.com/watch?v=iccscUFY860" target="_blank">kerstreclame van John Lewis</a> uit 2014 heeft een jongetje een schattige pinguïn als huisdier en beste vriend. Maar de pinguïn (die Monty heet en zelfs een eigen Twitterpagina heeft) voelt zich eenzaam en dus krijgt hij met kerst een vriendinnetje cadeau. Dan zien we het plots vanuit het perspectief van de ouders en blijkt het jongetje met twee pinguïnknuffels te spelen. De reclame heeft een hoog 'ahhh'-gehalte en speelt duidelijk in op de emotie van de kijker, met als doel dat die bij het Engelse warenhuis kerstinkopen gaat doen. <br /><br />Behalve in reclame vindt er ook navolging in volwassenenliteratuur plaats: in het boek <em>In een handpalm</em> (2008) van K. Michel staat een gedicht (‘Ik ben gong’) dat gebaseerd is op een anekdote over de Franse auteur Henri Michaux die ooit kinderen met downsyndroom begeleidde. Een van hen zou een pinguïn onder zijn jas hebben meegenomen. Michaux zou dit voorval als inspiratiebron hebben gebruikt voor het gedicht, wat door Michel vertaald werd. Peter Burger (2013) deed bij Michel navraag na de herkomst van de anekdote, maar deze bleek een ‘Borgesiaanse mystificatie’: Michel had de anekdote verzonnen als interpretatie bij het gedicht van Michaux.</p>
<p>Wat de echte oorsprong van het verhaal is, blijft onduidelijk. Hoewel volgens dierenverzorgers pinguïns allesbehalve aaibaar en makkelijk te stelen zijn, zijn er enkele waargebeurde gevallen van pinguïndiefstal bekend. Zo werd er in 1969 naast drie slangen, acht papegaaien en drie uilen ook een pinguïn ontvreemd uit een dierentuin in Rome (<em>Het vrije volk</em>, 1969). In 1990, toen het verhaal al in Engeland bekend was, werd er in de tuin van de familie L. Kuit aan de Piersonstraat in Maassluis een zwartvoetpinguïn aangetroffen. De pinguïn was afkomstig uit Diergaarde Blijdorp. Hoe de pinguïn in Maassluis terecht is gekomen, is nooit opgehelderd. Woordvoerders van de dierentuin gingen ervan uit dat iemand de pinguïn in een jas of tas had meegesmokkeld, vermoedelijk als als ‘misplaatste grap’ (Boogert, 1990). In 1994 wijden twee kranten artikelen aan ‘dierentuincriminaliteit’. Het <em>Nieuwsblad van het Noorden</em> kopt ‘Dieren ook in dierentuin niet veilig’ en de <em>Leeuwarder courant</em> schrijft ‘Dierentuin nieuw doelwit misdaad’. De frase die in beide artikelen voorkomt is ‘De enkeling die vorig jaar met een pinguïn in een boodschappentas een dierentuin uit wilde wandelen, was een volstrekte amateur’. Over welk voorval dit gaat, is onduidelijk.</p>
<p>Een sage die in de werkelijkheid, bewust of onbewust, navolging krijgt, wordt 'ostension' genoemd (Meder, 2004). Of in het geval van de pinguïnroof uit Blijdorp sprake is van ostension, is niet zeker. Het is namelijk niet bekend of het verhaal in 1990 al in Nederland bekend was. Twee andere gevallen kunnen wel als ostension beschouwd worden: als eerste de diefstal van pinguïn Kelli uit de Dublin Zoo in 2010. De pinguïn werd meegenomen door drie mannen en later teruggevonden op straat in Dublin. Het motief is onbekend, maar dit zou heel goed een grap kunnen zijn die gebaseerd is op de moderne sage. Een van de varianten speelde zich immers ook af in de Dublin Zoo.</p>
<p>Een tweede geval van ostension komt uit 2012. Toen werd pinguïn Dirk door twee dronken Britse toeristen uit het Australische Sea World gestolen. De jongeren ontdekten het dier in hun kamer toen ze wakker werden met een enorme kater. Ze hebben geprobeerd voor de pinguïn te zorgen door hem brood te voeren en onder de douche te doen. Bij dit incident wordt in de media vaak de vergelijking getrokken met enerzijds het verhaal van de pinguïn-napper en anderzijds de film <em>The Hangover</em> (2009), waarin drie mannen met een kater ‘s ochtends wakker worden en een tijger in de badkamer aantreffen – niet wetende hoe die daar gekomen is. </p>
<Bovenstaand verhaal beschrijft in het kort het verhaaltype Pinguïn-napper (TM 6056). Het relaas over de ontvoerde pinguïn is een populair broodjeaapverhaal, dat rond 2005 een enorme hit was in Nederland. Ook internationaal is het verhaal bekend.
In de Verhalenbank staan meerdere verhalen die onder dit verhaaltype vallen. De verhalen hebben allemaal een aantal terugkerende elementen. Een belangrijk kenmerk is dat het verhaal altijd als waargebeurd gepresenteerd wordt. Het wordt verteld op een zogenaamde ‘FOAF’-manier (friend of a friend). Er wordt bijvoorbeeld gezegd:
Hier een verhaal wat ik afgelopen weekeinde heb gehoord bijna uit eerste hand, en waar gebeurd. (http://www.verhalenbank.nl/items/show/42181 RKOMA108
Een kennis van een familielid van mij had het volgende te vertellen.(<a http://www.verhalenbank.nl/item/show/42179 RKOMA106
Een kennis van iemand die ook op het feestje was, was chauffeur van een busje dat verstandelijk gehandicapten vervoerde. Op een dag (Ja, ja, deze gebeurtenis heeft echt plaatsgevonden) gingen ze naar Blijdorp, de dierentuin. http://www.verhalenbank.nl/items/show/42178 RKOMA105
Een collega van mij heeft een zus met een autistisch zoontje van tien jaar. Vorige week gingen ze met schoolreisje naar Artis.’ (<a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42174" target="_blank">RKOMA102</a>)</p>
<p>Door het verhaal op deze manier te brengen, wordt het persoonlijker en geloofwaardiger. De verteller heeft connecties met iemand die het écht heeft meegemaakt.</p>
<p>Altijd speelt een jongen of man de hoofdrol. De jongen heeft een verstandelijke beperking en hij gaat met een groep naar een dierenpark. De jongen raakt zoek, maar wordt teruggevonden, meestal drijfnat en/of stinkend. Er wordt op het moment van het terugvinden of onderweg in de auto of bus door de begeleiders al opgemerkt dat er iets vreemds is, maar daar wordt op dat moment geen aandacht aan besteed. Eenmaal thuis aangekomen moet de jongen zelfstandig douchen of in bad gaan. In de meeste gevallen gaan begeleiders of ouders kijken, omdat het zo lang duurt en dan komen ze erachter dat de jongen onder de douche staat of in bad zit met een pinguïn uit de dierentuin. De jongen heeft de pinguïn onder zijn jas of in zijn rugzak meegesmokkeld. </p>
<p>In sommige gevallen eindigt het verhaal op dat punt (<a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/45399" target="_blank">RKOMA383</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42181" target="_blank">RKOMA108</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42176" target="_blank">RKOMA103</a>), maar meestal gaat het verder en bellen de ontdekkers van de pinguïn de dierentuin (<a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42180" target="_blank">RKOMA107</a>). In veel gevallen gelooft de dierentuin het verhaal in eerste instantie niet en wordt er eerst een pinguïntelling gedaan (<a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42179" target="_blank">RKOMA106</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42178" target="_blank">RKOMA105</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42177" target="_blank">RKOMA104</a>, <a href="http://www.verhalenbank.nl/items/show/42174" target="_blank">RKOMA102</a>).</p>
<p>Het einde is niet het enige aspect waarop de verhalen van elkaar verschillen. Zo is de locatie waar het verhaal zich afspeelt telkens anders. In de verhalenbank vinden we Artis, Blijdorp, Zoo Parc Overloon, Burgers Zoo en het Engelse zoo- en attractiepark Drayton Manor als plaats delict. In een enkel geval wordt niet expliciet de naam van een dierentuin genoemd. Zelfs in 2014 verscheen er nog een nieuwe versie van het verhaal op de nieuwssite van het Belgische Hasselt en omgeving. Hier speelt het verhaal zich af in het dierenpark Planckendael.</p>
<p>Ook varieert het hoe oud de dader is. De dader is in alle gevallen van het mannelijk geslacht, maar de leeftijd verschilt. Zowel een tienjarig jongetje als een volwassen man kan degene zijn die de pinguïn ontvoert. In het geval van het kleine kind is het uitje vaak een schoolreisje of een dagje uit met de ouders, terwijl de wat oudere jongen of volwassen man meegaat met een groep gehandicapten onder begeleiding. Bij de volwassene doet vaak ook de begeleiding de ontdekking van de pinguïn, terwijl dat bij het kind veelal de ouders zijn.</p>
<p>De dader heeft altijd een mentale beperking, maar wat die beperking precies is, verschilt. In RKOMA383 wordt zelfs helemaal geen beperking genoemd, maar er wordt wel verteld dat de jongen ‘begeleiding’ heeft. Dat impliceert dat het wel over iemand met een handicap gaat. De andere verhalen variëren van een ongespecificeerde ‘geestelijke handicap’ tot autisme en het syndroom van down. Er zijn ook verhalen bekend waarin de jongen adhd heeft.</p>
<p>Dat de pinguïnrover een beperking heeft, was niet altijd zo. De vroegst bekende versies stammen uit de jaren zeventig en circuleerden toen in Engeland. <em>The Guardian</em> berichtte in 1977 over zes vriendinnetjes die een pinguïn meenamen en in <em>The New Scientist</em> werd de vogel gestolen tijdens een schoolreisje (Burger, 2013). De dader is in dit geval een vervelend kind, dat gekke bekken trekt naar gevaarlijke dieren en voor overlast zorgt. Het gaat hier niet om serieuze berichtgeving, maar om een soort columns of ingezonden brieven. Het verhaal kwam ook voor in de bundel met broodjeaapverhalen <em>The Tumour in the Whale</em> (1978) van Rodney Dale. Hier gaat het weer om een iets andere versie: Na een dagje dierentuin merkt een moeder een vreemde beweging op in de tas van haar kind. Ze onderzoekt de tas en vindt een babypinguïn. Ze belt de dierentuin, maar daar worden geen pinguïns vermist. Het blijft een raadsel waar het dier vandaan is gekomen. </p>
<p>In 1993 neemt het verhaal voor het eerst de vorm aan waarin het nu bekend is. Phil Healy en Rick Glanvill beschreven het in hun collectie <em>Urban Myths</em>. De dierentuin wordt voor het eerst bij naam genoemd: het is de Engelse Dudley Zoo en het kind is hyperactief. In tegenstelling tot Dales variant, waar onopgehelderd blijft waar de pinguïn vandaan komt, is hij in deze versie daadwerkelijk gestolen uit de dierentuin. Het kind wordt aangetroffen terwijl hij met de pinguïn in bad zit (Bennet & Smith, 2007).</p>
<p>Na een relatieve stilte van ongeveer tien jaar, duikt de pinguïn-napper in 2003 op internet op: dit keer speelt het voorval zich af in de Dublin Zoo (Emery, 2006). Vanaf 2005 neemt de (internationale) verspreiding een enorme vlucht. Rond die tijd wordt het onder andere in de Verenigde Staten en in Nederland een hit.</p>
<p>Dat het verhaal na enkele decennia nog steeds aan populariteit kan winnen is, is enerzijds te verklaren aan de hand van de criteria die Bennett en Smith (2007) geven voor <em>urban legends</em>. Het criterium <em>Outrageous Content in an Everyday Setting </em>spreekt voor zich. Behalve dat, is de <em>Time Frame</em> een belangrijke factor voor de groeiende populariteit. Dit criterium schrijft voor dat een urban legend altijd in het ‘hier en nu’ moet kunnen plaatsvinden. Dat is bij het pinguïnverhaal zeker het geval. Het verhaal wordt, vooral na de opleving in 2005, getransporteerd naar dierentuinen en aquaria over de hele wereld. Naast Nederlandse, Vlaamse en Engelse versies is er een Duitse versie bekend, die als décor de Kölner Zoo heeft. En dit is waarschijnlijk nog maar het topje van de ijsberg. In het Amerikaanse Boston’s New England Aquarium werd in 2005 zelfs een persconferentie belegd om het hardnekkige broodjeaapverhaal te ontkrachten.</p>
<p>Ook de <em>Structure</em> van het verhaal speelt een rol. Volgens Bennett en Smith zijn de meeste urban legends opgebouwd als een ‘whodunnit’ en volgt er op het eind een ontknoping. Dat is met het pinguïnverhaal niet anders. In de laatste zinnen wordt de uitkomst pas weggegeven. Het verhaal zit daardoor goed in elkaar. Peter Burger (2013) suggereert daarnaast dat het verhaal zo populair is vanwege de aaibaarheidsfactor van de hoofdpersonen: ‘Het verhaal over de pinguïndief combineert een knuffeldier met een knuffelmens: de verstandelijk gehandicapte als nobele wilde.’</p>
<p>Waarom het pinguïnverhaal zo’n aantrekkingskracht op mensen heeft dat het telkens doorverteld wordt, is naar aanleiding van het bovenstaande wel te verklaren. Maar waarom was die piek juist rond 2005? Een theorie hierover is dat het komt door de populariteit van de documentaire <em>March of the Penguins</em> die in 2005 uitkwam (Tench, 2005). Andere pinguïnfilms die mogelijk hebben bijgedragen aan het internationale succes van het broodjeaapverhaal zijn <em>Madagascar</em> (2005) en <em>Happy Feet</em> (2006). In <em>March of the Penguins</em> en <em>Happy Feet</em> spelen (weliswaar wilde) pinguïns de hoofdrol. In <em>Madagascar</em> hebben de pinguïns slechts een bijrol, maar ze ontsnappen wel uit de dierentuin. Natuurlijk kan het ook andersom zijn: dat het pinguïnverhaal bijdroeg aan de populariteit van de pinguïnfilms. Waarschijnlijk is het een wisselwerking. In ieder geval moeten we concluderen de pinguïn dat in die periode een geliefd onderwerp was voor cultuuruitingen.</p>
<p>Naast de drie films, zijn er ook meer directe navolgingen van het broodjeaapverhaal gekomen. In 2004, net voordat het verhaal wereldwijd bekend wordt, verscheen het prentenboek <em>Tina and the Penguin</em> van de Engelse schrijfster Heather Dyer. Het kinderboek draait om het meisje Tina, dat op schoolreisje is in de dierentuin. Daar ontmoet ze een pinguïn die het zat is om in de dierentuin te leven en wil ontsnappen. Tina helpt hem en doet de pinguïn haar roze jas aan en haar baret op. Daardoor hebben de bewakers niets door en kan de pinguïn mee in de bus terug. Eenmaal thuis doet Tina tegen haar moeder alsof de pinguïn een speelgoedbeest is. Ze zorgt ervoor alsof hij haar huisdier is, maar op een dag is de pinguïn verdwenen. Tina weet niet waar hij is, totdat ze in een documentaire over Antartica een glimp van een roze baret ziet.</p>
<p>Het kinderboek is geïnspireerd op de <em>urban legend</em>, maar er is ook een aantal elementen veranderd. Zo wordt het vanuit het perspectief van het kind/de dader in plaats van de volwassene/de ontdekker verteld, waardoor de opbouw meteen ook anders is. De verrassende ontknoping, die in de originele versie essentieel is, ontbreekt hier. De perspectiefwisseling heeft ook tot gevolg dat het verhaal minder realistisch wordt, maar meer aansprekend en identificeerbaar voor kinderen.</p>
<p>Een ander kinderboek dat direct gebaseerd is op het verhaal is <em>Diary of a Penguin-napper</em> (2012), geschreven door de Australische Sally Harris. De flaptekst gaat als volgt:</p>
<p>‘Inspired by the urban myth that it is possible to steal a penguin from the zoo on a school visit, Diary of a Penguin-napper is a hilarious tale of growing up, bending the rules and how one big fuss can be caused by stealing just one little penguin.’</p>
<p>In dit geval wordt er zelfs expliciet bij gezet dat het verhaal de inspiratiebron vormde voor dit kinderboek. Net als bij Dyer is hier sprake van een perspectiefwisseling. Het verhaal wordt verteld vanuit het elfjarige jongetje Marty en het begint wanneer Marty op de bank zit te wachten op het arriveren van de politie. Zijn moeder heeft namelijk de diefstal ontdekt en de politie ingelicht.</p>
<p>Het pinguïnverhaal is aandoenlijk, schattig en humoristisch en bevat in tegenstelling tot veel andere urban legends geen seks en geweld en dient niet om lezers of luisteraars bang te maken. Dat maakt het heel geschikt voor navolging in kinderliteratuur en –films. Ook reclamemakers maken hier handig gebruik van. In de <a href="https://www.youtube.com/watch?v=iccscUFY860" target="_blank">kerstreclame van John Lewis</a> uit 2014 heeft een jongetje een schattige pinguïn als huisdier en beste vriend. Maar de pinguïn (die Monty heet en zelfs een eigen Twitterpagina heeft) voelt zich eenzaam en dus krijgt hij met kerst een vriendinnetje cadeau. Dan zien we het plots vanuit het perspectief van de ouders en blijkt het jongetje met twee pinguïnknuffels te spelen. De reclame heeft een hoog 'ahhh'-gehalte en speelt duidelijk in op de emotie van de kijker, met als doel dat die bij het Engelse warenhuis kerstinkopen gaat doen. <br /><br />Behalve in reclame vindt er ook navolging in volwassenenliteratuur plaats: in het boek <em>In een handpalm</em> (2008) van K. Michel staat een gedicht (‘Ik ben gong’) dat gebaseerd is op een anekdote over de Franse auteur Henri Michaux die ooit kinderen met downsyndroom begeleidde. Een van hen zou een pinguïn onder zijn jas hebben meegenomen. Michaux zou dit voorval als inspiratiebron hebben gebruikt voor het gedicht, wat door Michel vertaald werd. Peter Burger (2013) deed bij Michel navraag na de herkomst van de anekdote, maar deze bleek een ‘Borgesiaanse mystificatie’: Michel had de anekdote verzonnen als interpretatie bij het gedicht van Michaux.</p>
<p>Wat de echte oorsprong van het verhaal is, blijft onduidelijk. Hoewel volgens dierenverzorgers pinguïns allesbehalve aaibaar en makkelijk te stelen zijn, zijn er enkele waargebeurde gevallen van pinguïndiefstal bekend. Zo werd er in 1969 naast drie slangen, acht papegaaien en drie uilen ook een pinguïn ontvreemd uit een dierentuin in Rome (<em>Het vrije volk</em>, 1969). In 1990, toen het verhaal al in Engeland bekend was, werd er in de tuin van de familie L. Kuit aan de Piersonstraat in Maassluis een zwartvoetpinguïn aangetroffen. De pinguïn was afkomstig uit Diergaarde Blijdorp. Hoe de pinguïn in Maassluis terecht is gekomen, is nooit opgehelderd. Woordvoerders van de dierentuin gingen ervan uit dat iemand de pinguïn in een jas of tas had meegesmokkeld, vermoedelijk als als ‘misplaatste grap’ (Boogert, 1990). In 1994 wijden twee kranten artikelen aan ‘dierentuincriminaliteit’. Het <em>Nieuwsblad van het Noorden</em> kopt ‘Dieren ook in dierentuin niet veilig’ en de <em>Leeuwarder courant</em> schrijft ‘Dierentuin nieuw doelwit misdaad’. De frase die in beide artikelen voorkomt is ‘De enkeling die vorig jaar met een pinguïn in een boodschappentas een dierentuin uit wilde wandelen, was een volstrekte amateur’. Over welk voorval dit gaat, is onduidelijk.</p>
<p>Een sage die in de werkelijkheid, bewust of onbewust, navolging krijgt, wordt 'ostension' genoemd (Meder, 2004). Of in het geval van de pinguïnroof uit Blijdorp sprake is van ostension, is niet zeker. Het is namelijk niet bekend of het verhaal in 1990 al in Nederland bekend was. Twee andere gevallen kunnen wel als ostension beschouwd worden: als eerste de diefstal van pinguïn Kelli uit de Dublin Zoo in 2010. De pinguïn werd meegenomen door drie mannen en later teruggevonden op straat in Dublin. Het motief is onbekend, maar dit zou heel goed een grap kunnen zijn die gebaseerd is op de moderne sage. Een van de varianten speelde zich immers ook af in de Dublin Zoo.</p>
<p>Een tweede geval van ostension komt uit 2012. Toen werd pinguïn Dirk door twee dronken Britse toeristen uit het Australische Sea World gestolen. De jongeren ontdekten het dier in hun kamer toen ze wakker werden met een enorme kater. Ze hebben geprobeerd voor de pinguïn te zorgen door hem brood te voeren en onder de douche te doen. Bij dit incident wordt in de media vaak de vergelijking getrokken met enerzijds het verhaal van de pinguïn-napper en anderzijds de film <em>The Hangover</em> (2009), waarin drie mannen met een kater ‘s ochtends wakker worden en een tijger in de badkamer aantreffen – niet wetende hoe die daar gekomen is. </p>
Literatuur
<p>Bennett, G. & Smith, P. ‘Introduction’, in: <em>Urban Legends: A Collection of International Tall Tales and Terrors</em>. Westport, Connecticut, Londen: Greenwood Press. 2007. XV-XXI.</p>
<p>Bennet, G. & Smith, P. ‘The Penguin Story’, in: <em>Urban Legends: A Collection of International Tall Tales and Terrors</em>. Westport, Connecticut, Londen: Greenwood Press. 2007. 158-159.</p>
<p>Boogert, H. ‘Diefstal pinguïn uit Blijdorp raadsel’, in: <em>Telegraaf</em>. 25 september 1990.</p>
<p>Brunvand, J.H. ‘The Penguin Story’, in: <em>Encyclopedia of Urban Legends, updated and expanded edition</em> Vol. M-Z. Santa Barbara, Denver & Oxford: ABC-CLIO 2012. </p>
<p>Burger, P. ‘De ontvoerde pinguïn’, in: <em>Gestolen Grootmoeder</em> 2013. <a href="http://www.gestolengrootmoeder.nl/wordpress/de-ontvoerde-pinguin/">http://www.gestolengrootmoeder.nl/wordpress/de-ontvoerde-pinguin/</a></p>
<p>Dale, R. <em>The Tumour in the Whale. An Hilarious Collection of Apocryphal Anecdotes</em>. Londen: Universal Books 1978.</p>
<p>Dyer, H. <em>Tina and the Penguin</em>. New York: Kids Can Press 2004.</p>
Emery, D. ‘The Stolen Penguin’, in: <em>About</em> (z.j.). <a href="http://urbanlegends.about.com/od/animalsinsects/a/penguin.htm">http://urbanlegends.about.com/od/animalsinsects/a/penguin.htm</a>
Harris, S. <em>Diary of a Penguin-napper</em>. Frankly Books 2012. <a href="https://www.youtube.com/watch?v=5f0gKqiyoCI">https://www.youtube.com/watch?v=5f0gKqiyoCI</a>
Healy, P. & Glanvill, R. <em>Urban Myths</em>. Londen: Virgin 1993.
<p>Keaggy, D.T. ‘St. Louis Zoo Hopes to Squelch Fishy Penguin Story’, in: <em>St. Louis Post-Dispatch</em>. 3 november 2006.</p>
<p>Koman, R. ‘Messen in Tropicana en de gestolen pinguin uit Blijdorp’, in: Blecourt, W. de, Koman, R., Kooi, J. van der en Meder, T. (red.). <em>Verhalen van stad en streek. Sagen en legenden in Nederland</em>. Amsterdam: Bert Bakker 2010. 411-413.</p>
Luis, J. ‘Een pinguïn onder de jas verstopt’, in: <em>NRC Handelsblad Boeken</em>. 29 februari 2008.
<p>Michel, K. <em>In een handpalm</em>. Amsterdam: Atlas Contact 2008. 49-51.</p>
Mikkelson, B. ‘Birdnapped’, in: <em>Snopes</em> 2011. <a href="http://www.snopes.com/critters/farce/smuggled.asp">http://www.snopes.com/critters/farce/smuggled.asp</a>
<p>Stringer, D. ‘Baby Penguin is Stolen from Zoo’, in: <em>Associated Press</em>. 20 december 2005.</p>
<p>Szaniszlo, M. ‘It’s Black and White: Tale of Lost Penguin ‘a Ruse’’, in: <em>Boston Herald</em>. 26 november 2006.</p>
<p>Tench, M. ‘Penguin Story Is a Fishy Tale’, in: <em>The Boston Globe</em>. 2 december 2005.</p>
<ul>
<li>‘Dierentuin in Rome bestolen’, in: <em>Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad</em>. 6 januari 1969.</li>
<li>‘Ontvoering pinguïn misplaatste grap’, in: <em>Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad</em>. 25 september 1990.</li>
<li>‘Dieren ook in dierentuin niet veilig’, in: <em>Nieuwsblad van het Noorden</em>. 7 januari 1994.</li>
<li>‘Dierentuin nieuw doelwit misdaad’, in: <em>Leeuwarder courant: hoofdblad van Friesland</em>. 7 januari 1994.</li>
<li>‘Rucksack-Tourismus: Grundschüler entführt Pinguin aus Zoo’, in: <em>Der Spiegel</em>. 9 mei 2008.</li>
<li>‘Hungover tourists’ stolen penguin surprise’, in: The Australian. 2 mei 2012. <a href="http://www.theaustralian.com.au/news/nation/hungover-tourists-in-stolen-penguin-shock/story-e6frg6nf-1226344706554?nk=20c0aa7d0cf8981a9b00646f5c256225">http://www.theaustralian.com.au/news/nation/hungover-tourists-in-stolen-penguin-shock/story-e6frg6nf-1226344706554?nk=20c0aa7d0cf8981a9b00646f5c256225</a></li>
<li>‘Pinguin gestolen uit dierentuin’, NOS filmpje (2010). <a href="http://nos.nl/video/170848-pinguin-gestolen-uit-dierentuin.html">http://nos.nl/video/170848-pinguin-gestolen-uit-dierentuin.html</a> </li>
<li>‘Myth #1: someone stole a penguin’, in: <em>Penguin Blog.</em> 5 juli 2014. <a href="http://penguins.neaq.org/2014/07/myth-1-someone-stole-penguin.html">http://penguins.neaq.org/2014/07/myth-1-someone-stole-penguin.html</a></li>
<li>‘Scholier “neemt pinguïn mee uit Planckendael”’, in: <em>HLN</em>. 6 mei 2014. <a href="http://www.hln.be/regio/nieuws-uit-hasselt/scholier-neemt-pinguin-mee-uit-planckendael-a1918855/">http://www.hln.be/regio/nieuws-uit-hasselt/scholier-neemt-pinguin-mee-uit-planckendael-a1918855/</a></li>
<li><a href="https://www.youtube.com/watch?v=iccscUFY860">https://www.youtube.com/watch?v=iccscUFY860 </a></li>
</ul>
<li>‘Dierentuin in Rome bestolen’, in: <em>Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad</em>. 6 januari 1969.</li>
<li>‘Ontvoering pinguïn misplaatste grap’, in: <em>Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad</em>. 25 september 1990.</li>
<li>‘Dieren ook in dierentuin niet veilig’, in: <em>Nieuwsblad van het Noorden</em>. 7 januari 1994.</li>
<li>‘Dierentuin nieuw doelwit misdaad’, in: <em>Leeuwarder courant: hoofdblad van Friesland</em>. 7 januari 1994.</li>
<li>‘Rucksack-Tourismus: Grundschüler entführt Pinguin aus Zoo’, in: <em>Der Spiegel</em>. 9 mei 2008.</li>
<li>‘Hungover tourists’ stolen penguin surprise’, in: The Australian. 2 mei 2012. <a href="http://www.theaustralian.com.au/news/nation/hungover-tourists-in-stolen-penguin-shock/story-e6frg6nf-1226344706554?nk=20c0aa7d0cf8981a9b00646f5c256225">http://www.theaustralian.com.au/news/nation/hungover-tourists-in-stolen-penguin-shock/story-e6frg6nf-1226344706554?nk=20c0aa7d0cf8981a9b00646f5c256225</a></li>
<li>‘Pinguin gestolen uit dierentuin’, NOS filmpje (2010). <a href="http://nos.nl/video/170848-pinguin-gestolen-uit-dierentuin.html">http://nos.nl/video/170848-pinguin-gestolen-uit-dierentuin.html</a> </li>
<li>‘Myth #1: someone stole a penguin’, in: <em>Penguin Blog.</em> 5 juli 2014. <a href="http://penguins.neaq.org/2014/07/myth-1-someone-stole-penguin.html">http://penguins.neaq.org/2014/07/myth-1-someone-stole-penguin.html</a></li>
<li>‘Scholier “neemt pinguïn mee uit Planckendael”’, in: <em>HLN</em>. 6 mei 2014. <a href="http://www.hln.be/regio/nieuws-uit-hasselt/scholier-neemt-pinguin-mee-uit-planckendael-a1918855/">http://www.hln.be/regio/nieuws-uit-hasselt/scholier-neemt-pinguin-mee-uit-planckendael-a1918855/</a></li>
<li><a href="https://www.youtube.com/watch?v=iccscUFY860">https://www.youtube.com/watch?v=iccscUFY860 </a></li>
</ul>