FAUST21 - Hoe dat Doctor Faustus in de helle ghevaren is.

DOctor Faustus was tot het achtste jaer zijns verbonts met den duyvel ghecomen, waerover dat hy alle daghe nader ende nader op het eynde zijns verbonts quam. Ende den meesten tijt der voorleden jaren hadde hy met vraghen ende met disputeren ommeghebracht. Daer-en-tusschen grouwelde hem ende droomde hy wederom van de helle, tot welcken eynde dat hy zijnen dienaer Mephostophilem tot hem voorderde, denwelcken hy badt dat hy hem zijn heere Belial ofte Lucifer by hem soude laten comen. Maer sy schicten hem eenen duyvel die Belsebub onder den hemel genaemt was. Deselve vraechde Doctor Faustus wat zijn begheeren was. Hy vraechde hem oft niet en mochte geschieden dat hem eenich geest nederwaerts in de helle voerde, ende wederomme daeruut, opdat hy der hellen ghestaltenisse, qualiteyt, fundamenten, ende hare eygenschappen ende substantie mochte besien. ‘Ja’, antwoorde hem Belsebub, ‘ick sal in de middernacht comen ende u halen.’ Alst nu nacht ende gheheel duyster was, so verscheen hem Belsebub ende hy hadde op zijnen rugghe eenen beenen setel, dewelcke rontomme besloten was. Daerop sat Doctor Faustus ende voer alsoo daervan. Nu hoort doch hoe hem de duyvel verblinde ende hem een simmenspel maeckte dat hy niet anders en meynde oft hy en wierdt in de helle ghevoert. Hy voerde hem in de locht, daerop dat Doctor Faustus in slaep viel, ghelijck oft hy in eenich warme water oft in een badt gheseten hadde. Stracks daernaer soo quam hy op eenen hooghen berch, die so groot was als een groote eylandt, daeruut dat solfer, peck ende vyerstralen sloeghen ende dat met alsulcken ghedruys ende getier, datter Doctor Faustus van wacker wiert. De duyvel vlooch in alsulcken speloncke des voorszeyde berchs met Doctor Faustus, dat hy anders niet en wist oft hy en was binnen in de helle, maer hoe crachtich dattet aldaer brande, so en ghevoelde hy nochtans gheene hitte ofte brant dan alleene eene laute, gelijc oft in den mey gheweest hadde. Oock hoorde hy aldaer alderley instrumenten die seer lieffelick cloncken. Ende niettegenstaende de groote claerheyt des vyers, soo en conde hy gheen instrumenten ghesien oft hoe dattet aldaer ghestelt was. Hy en dorste oock niet vraghen hoe datter omme was, omdattet hem tevoren wel scherpelic verboden was, dat hy noch vragen noch spreken mochte. Onder des soo quamen tot hem ende tot Belzebub noch drie ander duyvels die oock van alsulcken ghedaente waren. Als nu Doctor Faustus noch meer in de locht nederwaerts quam, ende met hem de drie andere die hem voorvlogen, so quam hem eenen vliegenden hert tegemoete met groote horens. Deselve wilde hem in de spilloncke van boven nederwaerts smijten, waerdoor dat hy seer verschrickte. Maer die drie voorvliegende duyvels verdreven den hert. Als nu Doctor Faustus beter in de spilloncke nederwaerts quam, soo en sach hy niet met allen rontomme hem als alderley onsuyver ghedierte, als slanghen ende derghelijcke, rontomme hem sweven. Maer de slanghen waren uutnemende groot. Daerop quamen hem vliegende beyren te hulpe, die streden ende campten met de slanghen. Ende sy cregen de overhant, sodat hy des te sekerder daerdoor quam. Ende als hy nu voorder nederwaerts ghecomen was, so sach hy eenen ouden ghevleughelden stier uut een hol uutcomen, die geheel dul, al brullende, op Doctor Faustum geloopen quam. Ende hy stiet so hert tegens synen stoel, dat den voorszeyden stoel met Fausto ende met Belzebub om ende omme keerde. Doctor Faustus viel van den stoel in de spilloncke, int alderdiepste derselver, ende dat met groot geschrey, sodat hy anders niet en dachte oft het en was teenemael met hem gedaen, mitsdien dat hy oock zijnen geest niet meer sien en conde. Doch so greep hem noch ten lesten int nedervallen een oude verrimpelde simme. Deselve hielt hem op ende salveerde hem. Met dies so quammer in de helle eenen duysteren ende dicken nevel, dat hy in een langhe wijle niet ghesien en conde, maer stracks ontsloot haer een wolcke. Daeruut dat twee groote draken quamen, die eenen waghen voorts-trocken, daerop dat de oude simme Doctor Faustum settede. Een wijle daernaer so volchder een groote duysterheyt, soodat Doctor Faustus noch de draken, noch den waghen, ghesien en conde, ende voer daer-en-tusschen al voorts naer onder toe. Ende alsoo haest als dese stinckende duysterheyt verdwenen was, so sach hy zijne peerden ende zijnen wagen wederom. Maer daer schoten in de locht op Doctor Faustum soveel stralen ende blixems, dat Doctor Faustus daerdoor is bevende gheworden. Met dies soo coemt Doctor Faustus op een tempeestighe water ende de draken versoncken daerin. Maer hy en wiert gheen water gewaer, maer wel groote hitte ende warmte, ende de baren ende stroomen sloegen so op Doctor Faustus, dat hy waghen ende peerden te verliesen quam. Ende hy sanck voorts, dieper ende dieper na den gront des waters toe, totdat hy ten langhen lesten int vallen in een hooghe ende spitsighe spilloncke gheraeckte, aen dewelcke dat hy hem vaste-hielt, ende daer bleef hy besitten alsoft hy half doot geweest hadde. Hy sach vast rontomme hem, maer hy en conde niemant sien noch hooren. Hy sach vaste tot de spilloncke innewaerts, waerop een licht hem vertoochde, ende en sach anders niet rontom hem als water. Doctor Faustus dachte vast: ‘Wat raedt gaet my nu aen, nu ick van de helsche gheesten verlaten ben? Oft ick moet my in
de spilloncke oft in het water werpen, oft alhier verderven.’ Met dies soo vertorent hy hem daerop ende spranck alsoo in een ontsinnighe vreese in de vyerighe spilloncke ende sprac: ‘Nu neemt ghy, gheesten, mijnen welverdienden offer aen, die mijne ziele veroorsaeckt heeft!’ Met dat hy hem also overdweers daerin ghesmeten hadde, wiert er soo een schrickelicke cloppen ende gheruchte ghehoort, dat den berch ende de steenrotse te scheuren quam, ende dat hy anders niet en wist oft het en was al met grof gheschut gheschoten. Als hy nu op den gront quam, soo sach hy in het vyer veel statelicke lieden als keysers, coninghen, vorsten ende heeren; item, veel duysent gheharnaschte krijchslieden. By het vyer vlietede een coele water, daervan dat sommighe droncken, haer laefden ende badeden. Sommighe liepen door de groote coude in het vyer om haer aldaer te verwarmen. Doctor Faustus trat in het vyer ende wilde een ziele der verdoemde met de hant grijpen. Ende als hy meynde, hy hadde eene met de hant, so verswont sy hem wederomme. Maer hy en coste door de hitte aldaer niet langher blijven ende also hy ommesach, siet, so comt zijnen Belsebub met den setel wederomme. Ende hy sat daerop ende voer also wederomme naer de hoochde toe, want Doctor Faustus en conde in den donder, in het onweder, in den nevel, in den solfer, in den rooc, int vyer, in de hitte ende in de coude niet langher gheduyren, princepalicdoen hy hadde ghesien het bevende gheschrey, het clippertanden, den jammer ende de pijne der verdoemde etc. Alsoo nu Doctor Faustus eenen goeden tijt lanck van huys gheweest hadde ende zijnen knecht (die wel wiste dat hy uut was om de helle te siene) vreesende dat hy wat meer ghesien soude hebben als hem lief soude zijn ende eeuwich uutblijven mochte, soo coempt Doctor Faustus in der middernacht wederomme thuys. Ende midtsdien dat hy een goede wijle tijdts in den setel gheslapen hadde, soo smijt hy hem alsoo, al slapende, in zijn bedde. Als het nu beghoste dach te worden ende Doctor Faustus opwaeckte, soo en was hy niet anders ghestelt dan oft hy in eenen duysteren torren gheseten hadde. Want hem dochte, dat hy in alle
dien tijdt anders niet van der hellen ghesien en hadde als die vyerstroomen ende hetghene dat het vyer van hem ghegheven hadde. Ende also Doctor Faustus int bedde lach, so wierdt hy op de helle denckende. Als nu dochte hem voor ghewis dat hy daerinne gheweest was ende dat hy de helle ghesien hadde, als nu twijffelde hy wederomme daeraen ende liet hem voorstaen dat hem de duyvel maer een guychelspel voor zijne ooghen ghemaeckt en hadde, gelijck sulcks waer was, want hy en hadde de helle noch niet recht ghesien. Anders en soude hy daerin niet begheert hebben te wesen ofte daernaer ghetracht hebben hoe dat hy alsulcken grousamen jammer, elende ende pijne ontgaen mochte.
Dese historie ofte geschiedenisse heeft Doctor Faustus selve geschreven deselve maer in eene verblindinghe ghesien te hebben. Want men heeft dese historie also nae zijnen doot, met zijn eyghen hant beschreven, ghevonden in eenen boeck, daerin dat hy meer van zijne consten beschreven hadde.

SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet.    SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet.   

Dit verhaal speelt zich af in het achtste jaar tussen Faustus' verbond met de duivel: hij voelt het einde van zijn contract elke dag naderen. De afgelopen jaren heeft hij doorgebracht met het stellen van vragen. Nadat hij weer een droom over de Hel heeft gehad, roep hij Mephostophiles tot zich en vraagt of hij zijn heer Belial of Lucifer wil laten verschijnen. In plaats van deze twee wordt Belsebub naar hem gestuurd. Deze vraagt wat Faustus van hem verlangt. Faustus zegt dat hij graag een bezoek aan de Hel wil brengen. Belsebub voert vervolgens een overtuigend schimmenspel op, waardoor het lijkt alsof zij de Hel bezoeken.

Carel Baten, Warachtighe historie van doctor Johannes Faustus. (ed. René Blankers) Jasper Troyen (?), Dordrecht 1592, 20v-22v
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0023.php

Familie K.    Familie K.   

Faustus    Faustus   

Mephostophiles    Mephostophiles   

Belial    Belial   

Lucifer    Lucifer   

Belsebub    Belsebub   

Wittenberg    Wittenberg   

De Hel (verondersteld)    De Hel (verondersteld)