BOERDE03 - WISEN RAET VAN VROUWEN

WISEN RAET VAN VROUWEN
Ghi hebt ghehoert te meneger stonden
Dat vrouwen wisen raet vonden.
Te Haerlem (oft in ander steden)
Nv hoert wat een joncfrouwe dede:
5 Si was een ertsche creatuere;
Op een huys dat hoghe muere
Hadde, daer was si besloten in.
Haer vader peinsde in sinen sin
Dat hi verwaren woude haer ere,
10 Des quam een ridder of een jonchere
Diese aen hem te wiue sochte
Ende hise teren bringhen mochte.
Daer om dede hise sijn allene,
Dat si met man neghene
15 Gheselschap en mochte hantieren,
Dan met hovesschen camerieren
Plach si te leiden haren tijt.
Vrienscap ende minne sonder nijt
Droechsi tot enen jonghen man.
20 Wiselike dat sijt began
Hem doen te wetene bi wat saken
Dat si manlijc anderen quamen te spraken.
Si ontboet enen predecare
Ende si deden comen tot hare;
25 Si seide, si woude hare biechte spreken,
Want niemen en es sonder ghebreken,
Sprac si, weder man no vrouwe.
Here, want ic v wel betrouwe,
Doer god soe hulpt mi gheraden,
30 Met eenre dinc benic beladen:
Een ionghelinc die hier niet verre
En woent, heeft mi ghemaect erre;
Ic soude v sinen name noemen.
Hi es wel drieweruen comen
35 Ende ghinc hier wandelen bi den muere.
Ic duchte begrijp van onsen ghebuere.
Here, ic soude v bidden gherne,
Segt hem dat hijs hem set tonberne
Ende mi sijnre minnen verdraghe,
40 Eer ict minen vrienden claghe.
Daer mochte af comen paerlement;
Te vele soe wandelt hi hier omtrent.
Die broeder seide als een goet man,
Hi soudts hem gherne spreken an
45 Ende bidden hem dat hijs ontbare
Ende hoe dat si een goet kint ware.
Die goede broeder ghinc alte hant
Daer hi den ionghen knape vant,
Die die joncfrou hem te spreken bat.
50 Tusschen hem tween in ere stat
Ghinghen si hemelike staen.
Die broeder seide: ghi hebt mesdaen
Al daer ghi waert in deser weken,
Ter joncfrouwen die ghi wilt spreken;
55 Si es die uwes niet en gaert
Ende doet v bidden dat ghijs ontbaert.
Die knape swoer bi onsen here:
Daer af en wistec min no mere.
Die broeder seide in corter woert:
60 Ic bidder v omme, hoedes v voert.
Hier mede lieten si die tale.
Ic salt v seggen, verstaet mi wale,
Wat de houessche joncfrou dede
Daer si was in hare stede,
65 Dat salic v vertellen hier:
Een gordel in enen aelmoesnier
Makede si van goeder houde
Ende deder penninghen in van goude;
Dat en wist haer vader noch haer moeder.
70 Si sende weder om den broeder
Ende hi quam tot haer ghegaen.
Ay here, ic dede v verstaen
Te biddene desen ionghen man
Dies ic niet quijt werden en can.
75 Seidijt hem niet, lieue here?
Die broeder seide: ic baets hem sere!
Hi seide en souder v nemmermeer af spreken.
Ay, here, hi was in der weken
Neuens die muere comen hier;
80 Dit gordel ende dit aelmoesnier
Werp hi mi ten veinster in,
Des ic mi scame in minen sin;
Deen was in dander ghewonden.
Oec riep hi ten seluen stonden
85 Daer waren penninghen in van goude,
Dat icker mede copen soude
Cleder, cousen ende scoen.
Gheloeft si god, en hebs gheen doen,
Want ic hebbe enen riken vader
90 Die mi wel copen mach algader
Wat sijn wille es dat ic draghe.
Here, ic segt v in desen daghe,
Nemt ende draghet hem sijn scoenheit
Ende segt hem alsoe als ic hebbe gheseit,
95 Dat ic sijns goets niet en ghere
Ende dat hi hem seluen daer mede pallere.
Die broeder nam van desen joncfrouwen
Dat scoenheit ende staect in sijn mouwen,
Taelmoesnier ende tgordel mede,
100 Ende ghinc alte hant op die stede
Daer hi vant den jonghen man.
Heymelike sprac hi hem an
Ende seide: knape, ghi mesdoet
Dat ghi deser joncfrou goet
105 Met wandelinghen smaelt haer ere.
Daer aen mesdoedi alte sere.
Die knape seide in hogher spraken,
Des soudi sekerlike missaken,
Wiet hem aentide tot enegher stede,
110 Dat hi noit op hare en mesdede.
Die broeder sprac: oec wats ghesciet,
Des en willic ghelouen niet.
Siet hier tgordel dat ghi haer brocht
Ende taelmoesnier, van siden ghewrocht,
115 Gulden ghelt daer in ghedaen.
Si en wilt gheen goet van v ontfaen,
Nemt hier v gordel ende v ghelt
Int aelmoesnier al onghetelt,
Si en wilt uwes goets meer no min.
120 Die knape peinsde in sinen sin
Datten die joncfrouwe minnen woude.
Taelmoesnier goet ende tghelt van goude
Ende tgordel van ziden mede
Gaf hem die broeder daer ter stede,
125 Ende seide dat hem die ioncfrou sende
Die ghene vrienscap aen hem en kende
Ende si sijns goets niet en gherde.
Die knape naemt als donwerde
Ende seide: heer, ic saels mi hoeden,
130 Ghi en dorst v nemmermeer vermoeden
Dat icse aen spreke tenegher tijt,
Die joncfrou, ic scelse quijt.
Nv heeft die broeder wel ghedaen
Sine boetschap ende es thuus ghegaen.
135 Die knape was een scoen ionc man;
Hi treckede dierbaer cleder an
Ende hielt hem seluen suverlike.
Die ioncfrou, diene maecte rike,
Als ic gheseit hebbe, dit verstaet,
140 Si peinsde herde wisen raet:
Si ontboet met enen bode
Den broeder, dat hi om gode
Comen soude daer si was.
Die broeder sat ende las
145 Ende leide sine boeke neder
Ende ghinc ter joncfrou weder.
Si hieten willecome sijn.
Ay, here, seit si, die herte mijn
Es alte sere in onvreden!
150 Te nacht quam hier al onghebeden
Dese man, daer ic v over claghede.
Hi nam dat hijs mi niet en vraghede
(Ic saelt v in biechten segghen):
Al daer mijn vaders torue legghen,
155 Pliet altoes een leder te stane.
Te nacht hadde hise gheset daer ane
Die camer die jeghen die venster staet.
Nv en wetic mijns ghenen raet,
Ic moeter seker vore steruen!
160 Here, woudi hem noch ene weruen
Noch bidden dat hijs mi verlate,
Ic woudt v vrienscap ende bate
Doen, dats v te bat soude wesen.
Die broeder seide: haddic ghelesen
165 Mijn ghetide, ic souder gaen
Ende doens hem sekerlike af staen.
Die broeder ghinc ende sprac hem ane;
Aldaer men speelde op ene bane
Was hi met jonghen ghesellen,
170 Ic sal di waerheit hier vertellen.
Di broeder wenkeden dat hi quam.
Alder ierst dat hine vernam,
Vraghedi: here, wildi iet?
Mi es leet dat v goet gheschiet,
175 Sprac die broeder ende seide:
Ghi werct te sere bi onbesceide!
Ic hebbe v ander werf ghebeden,
Ende noch toe salic v bidden heden,
Dat ghi nemmermeer en gaert
180 Te comene daer ghi te nacht waert.
Die knape vraghede: waer was dat?
Ay, of ghi alsoe waerlike hadt
Vwen onwille, dat waer mi leet.
Waendi dat ic niet en weet
185 Hoe ghi comen waert te nacht
Ende hadt ene leder ghebracht?
Die joncfrou heuet mi gheseit:
Aldaer haere vaders berghinhghe leyt,
Pliet altoes een leder te stane;
190 Te nacht haddise gheset daer ane
Die camer daer ie venster staet.
Die wech es broesch ende quaet
Ende vanden watere sere verreghent;
Ghi waert bede wel gheseghent,
195 Dat die wech niet en brac
Of dat si v niet af en stac.
Die knape seide in hogher talen,
Hi souds hem hoeden herde wale
Ende het en soude nemmeer gheschien.
200 Die broeder ghinc thuus wert mettien
Ende en sprac den knape nemmeer an.
Des auons ghinc die ionghe man
Ende nam die leder daer si stoet,
Als hem die broeder maecte vroet
205 Ende hem die ioncfrou hadde ghebeden.
Achter aent huus, ter seluer steden
Sette hi die leder ende clam
Ten veinster in. Die joncfrou vernam
Dat hi daer was, die ionghelinc,
210 Dien si vriendelike ontfinc
Ende haelp hem dat hi quam binnen.
Al te hant si doen beghinnen
Mont aen mondekijn te legghen;
Niet meer en willicker af segghen,
215 Maer Peter van Iersele die sede
Dat hise op een bedde lede
Ende leerde haer een minnen leuen,
Dat si goede ghevriende bleuen
Ende niet meer en begherde men daer ter stede
220 Den broeder die die boetscap dede.

Nota
Item desen sproke houdt ijC ende xx verse

(De Middelnederlandse boerden. Voor het eerst verzameld uitgegeven door C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.25-31)

Een jonge vrouw wordt door haar vader opgesloten in een huis met hoge muren totdat er een geschikte huwelijkskandidaat verschijnt. Zij is echter verliefd op een jongeman en verzint een list om hem te ontmoeten. Tot drie keer toe lukt het haar om via een nietsvermoedende dominicaan boodschappen over te brengen naar de jongeman, die zij als minnaar wil hebben. Tegenover de priester doet zij het voorkomen alsof er al bepaalde dingen gebeurd zijn, waarop de geestelijke vervolgens de jongeman bestraffend toespreekt en onwetend een bericht doorgeeft. Door de laatste boodschap kan deze jongeman bij haar komen en gaan ze met elkaar naar bed.

De Middelnederlandse boerden. Ed. C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.25-31

K1584 - Innocent confessor duped into being go-between for adulteress and lover.    K1584 - Innocent confessor duped into being go-between for adulteress and lover.   

14e eeuw

Vgl. Boccaccio: Decamerone III, 3.
Zie ook: F. Lodder, `Een genre der boerden', in: Queeste 2 (1995) p. 54-71.
F. Lodder, `De moraal van de boerden', in: Nieuwe Taalgids 75 (1982) p. 39-49.
F.J. Lodder, Lachen om List en Lust. Studies over de Middelnederlandse komische versvertellingen. Ridderkerk 1996.
Over de stedelijke context van de boerden: D. Hogenelst, `Sproken in de stad: horen, zien en zwijgen'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 166-183.
Voor een vertaling: Theo Meder: Hoofsheid is een ernstig spel. Amsterdam 1988.

Peter van Iersele    Peter van Iersele   

Haarlem    Haarlem   

2013-03-01 14:46:21