Hoofdtekst
VANDEN CNAPE VAN DORDRECHT ENE SOTTE BOERDE
CLI
Alle swighet ende hoort
Wat te Dordrecht in de poort
In corten tide nu ghevel,
Dat soe weet de meneghe wel.
5 Te Dordrecht wert men gheware
Van enen man met langhen hare.
Sere costelijc hi was.
Eer men die ierste messe las,
Was hi altoes inden wijn.
10 De beste spise moestem sijn
Die men vant, altoes ghecocht
Ende in die taverne brocht.
Dese knape was soe milde,
Wie dat met hem drincken wilde,
15 Was hi groet ofte cleene,
Dese knape betalet altoes allene.
Des baeliuus knapen die dit sien,
Wel VII daghen datse spien
Wat ambacht dat hi plach,
20 Die selken cost dreef alden dach.
Sine saghen hem doen gheen ambacht.
Vore den baeliu hebben sijt bracht
Dat soe costelijc es een man
Ende men niet gheweten en can,
25 Buten der porten ofte daer binnen,
Waer mede dat hijt goet can winnen.
Alse die baeliu dat verstoet,
Den knape sochti metter spoet.
Op de strate hine vant.
30 Die baeliu sloech an hem die hant.
Hi sprac: "Knape, ghi moet mi tellen.
Ic sie u onder die ghesellen
Alden dach wijn drincken.
Den meneghen doedi scincken
35 In die taverne sijn ghelach.
Wanen u dit al comen mach
Dat ghi dus gaet drincken, eten,
Dat willic emmer van u weten."
Die knape sprac: "Lieve here,
40 Ic sal u tellen mine nere,
Maer bedect moet bliven:
Ic baenke om gelt der mannen wiven."
Die baeliu hilten an den caproen
Ende sprac: "Mach men al soe doen?
45 Ic en cans u niet gheloeven,
Ic en sies teeken metten oghen."
Die knape sprac: "Volghet mien,
Her baeliu, ghi selet sien
Mi comen hueren hier ter plaetse."
50 "In hoerde noit soe goeden caetse,"
Sprac die baeliu. "Al nu gaet
[...]
Nemmermeer alse van mien,
Magic enech teeken sien."
55 De knape vanden baeliu sciet.
De baeliu hier na cort siet
Waer een out wijf quam ghegaen.
Al daer de knape was ghestaen,
Daer maecte zi haren ganc.
60 In beiden siden was si manc.
Den knape sprac si al dus an,
Wel hijs haer ghehulpen can.
Over een droeghens sijs daer.
Die knape die tert hier naer
65 Toten baeliu daer hi stont.
Hi sprac: "Her baeliu, XX lb.
Salic winnen eer comt morghen."
[...]
Moghdi wesen wel van mien.
70 Hier hebbics ghenoech ghesien.
Seker ghi sijt een goet gheselle,
Ghi winnet met besweetten velle."
Drie daghe wel hier na leden
Dat die baeliu had doen ghereden
75 Enen maeltijt met sinen maghen.
Over tafel began hi ghewaghen
Vanden scoenen jonghelijnc
Ende waer mede hi omme ginc
Ende hoe hi hem soude maken cont
80 Dat hi soude hebben XX lb.
Winnen op enen nacht.
Si spraken: "Dats een goet ambacht!"
Alse desen maeltijt was ghedaen,
Des baelius wijfs op ghestaen
85 Ende ginc in hare camere sciere,
Daer si vant haer cameriere.
Si sprac: "Ende hebdi niet ghehoort
Vanden knape in die port?
Om gelt can doen die bederve.
90 Ic moeten hebben oftic sterve.
Soecken tot dat ghine hebt vonden.
Gheloeft hem ghenoech der ponden
Dat hi come in deser nacht
An mi werken sijn ambacht.
95 Die cameriere liep ende ran
Toter tijt dat se vant de man.
Si droeghen over een ter stont
Dat hi soude winnen XX lb.
Altoes waest de baelius sede
100 Dat hi selve wachten dede
Alle nachte met sinen knapen.
Entie werc man ginc slapen.
Sijn werc dede hi alsoe wel
Dat hem die scoene vrouwe snel
105 Groeten prijs hevet ghegheven
Boven haren man int leven.
Ende alst biden daghe quam,
Die vrouwe de tale ierst nam
Ende sprac: "Knape, nu op staet!
110 Hets tijt, van hier nu gaet.
Men sal u betalen morghen."
"In mach emmer niet borghen,"
Sprac die knape. "Ic moet ontfaen
Mijn gelt eer ic op sal staen.
115 In hebbe niegherinc ghewrocht,
Mijn gelt en was mi ghecnocht
Smorghens in mijn hemdekijn."
Die vrouwe sprac: "De here mijn -
Het es dach - hi sal comen!
120 Ons beiden werdet dlijf ghenomen."
Met dat si al dus laghen
Begant herde scoene te daghen.
Die baeliu die wil gaen slapen.
Orlof gaf hi sine knapen,
125 In sijn camer ginc af doen
Cleedre, cousen ende scoen.
Doen keerdi hem te bedde waert:
Sciere versach hi des knapen baert.
De baeliu die wert sere ontdaen
130 Entie knape recht hem op saen
Ende sprac als een deghen vrome:
"Her baeliu, sijt wille come!"
Die baeliu verkenden scier
Ende sprac: "Wat doedi hier?"
135 Die knape andworde saen:
"Mijn ambacht hebbic hier ghedaen."
Die baeliu sprac: "Doet an u cleder
Ende gaet wech. Ghi hebt mi leeder
Ghedaen dan mi noit man dede."
140 De knape ter antwerden sede,
Alse die stout was ter talen:
"Her baeliu, doet mi mijn gelt halen
Daer ic omme hebbe ghezweet.
Over lanc waric ghecleedt
145 Ende ware wech van hiere,
Haddic in minen pauteniere."
Die baeliu sprac: "Doet mi verstaen:
Hoe vele seldire af ontfaen?"
De knape sprac: "Mijn ghelof
150 Was eer ic quam int hof,
Eer ic noit dit werc bestont,
Was mijn belof XX lb."
De baeliu sprac: "Doet mi ghene scande,
Des biddic u, in desen lande.
155 XX lb. salic u gheven,
Maer noit en gavic in mijn leven
Gelt dat mi dede soe wee.
Uus wercs en willic nemmermee!"
Die knape ontfinc sijn gelt.
160 Alse hijt hadde in siere ghewelt
Docht hem sijn goede avontuere.
Wat si vort binnen der duere,
De baeliu ende sijn wijf, bedreven,
Des en hebbic niet bescreven.
165 Daer omme ic hier de redene late.
God gheve ons ter zielen bate.
Amen CLXIIII verse
(Editie: Bart Besamusca en Erwin Mantingh: `Vanden cnape van Dordrecht', in: Klein kapitaal uit het handschrift-Van Hulthem. Red. H. van Dijk, W.P. Gerritsen, Orlanda S.H. Lie en Dieuwke E. van der Poel. Hilversum 1992.)
CLI
Alle swighet ende hoort
Wat te Dordrecht in de poort
In corten tide nu ghevel,
Dat soe weet de meneghe wel.
5 Te Dordrecht wert men gheware
Van enen man met langhen hare.
Sere costelijc hi was.
Eer men die ierste messe las,
Was hi altoes inden wijn.
10 De beste spise moestem sijn
Die men vant, altoes ghecocht
Ende in die taverne brocht.
Dese knape was soe milde,
Wie dat met hem drincken wilde,
15 Was hi groet ofte cleene,
Dese knape betalet altoes allene.
Des baeliuus knapen die dit sien,
Wel VII daghen datse spien
Wat ambacht dat hi plach,
20 Die selken cost dreef alden dach.
Sine saghen hem doen gheen ambacht.
Vore den baeliu hebben sijt bracht
Dat soe costelijc es een man
Ende men niet gheweten en can,
25 Buten der porten ofte daer binnen,
Waer mede dat hijt goet can winnen.
Alse die baeliu dat verstoet,
Den knape sochti metter spoet.
Op de strate hine vant.
30 Die baeliu sloech an hem die hant.
Hi sprac: "Knape, ghi moet mi tellen.
Ic sie u onder die ghesellen
Alden dach wijn drincken.
Den meneghen doedi scincken
35 In die taverne sijn ghelach.
Wanen u dit al comen mach
Dat ghi dus gaet drincken, eten,
Dat willic emmer van u weten."
Die knape sprac: "Lieve here,
40 Ic sal u tellen mine nere,
Maer bedect moet bliven:
Ic baenke om gelt der mannen wiven."
Die baeliu hilten an den caproen
Ende sprac: "Mach men al soe doen?
45 Ic en cans u niet gheloeven,
Ic en sies teeken metten oghen."
Die knape sprac: "Volghet mien,
Her baeliu, ghi selet sien
Mi comen hueren hier ter plaetse."
50 "In hoerde noit soe goeden caetse,"
Sprac die baeliu. "Al nu gaet
[...]
Nemmermeer alse van mien,
Magic enech teeken sien."
55 De knape vanden baeliu sciet.
De baeliu hier na cort siet
Waer een out wijf quam ghegaen.
Al daer de knape was ghestaen,
Daer maecte zi haren ganc.
60 In beiden siden was si manc.
Den knape sprac si al dus an,
Wel hijs haer ghehulpen can.
Over een droeghens sijs daer.
Die knape die tert hier naer
65 Toten baeliu daer hi stont.
Hi sprac: "Her baeliu, XX lb.
Salic winnen eer comt morghen."
[...]
Moghdi wesen wel van mien.
70 Hier hebbics ghenoech ghesien.
Seker ghi sijt een goet gheselle,
Ghi winnet met besweetten velle."
Drie daghe wel hier na leden
Dat die baeliu had doen ghereden
75 Enen maeltijt met sinen maghen.
Over tafel began hi ghewaghen
Vanden scoenen jonghelijnc
Ende waer mede hi omme ginc
Ende hoe hi hem soude maken cont
80 Dat hi soude hebben XX lb.
Winnen op enen nacht.
Si spraken: "Dats een goet ambacht!"
Alse desen maeltijt was ghedaen,
Des baelius wijfs op ghestaen
85 Ende ginc in hare camere sciere,
Daer si vant haer cameriere.
Si sprac: "Ende hebdi niet ghehoort
Vanden knape in die port?
Om gelt can doen die bederve.
90 Ic moeten hebben oftic sterve.
Soecken tot dat ghine hebt vonden.
Gheloeft hem ghenoech der ponden
Dat hi come in deser nacht
An mi werken sijn ambacht.
95 Die cameriere liep ende ran
Toter tijt dat se vant de man.
Si droeghen over een ter stont
Dat hi soude winnen XX lb.
Altoes waest de baelius sede
100 Dat hi selve wachten dede
Alle nachte met sinen knapen.
Entie werc man ginc slapen.
Sijn werc dede hi alsoe wel
Dat hem die scoene vrouwe snel
105 Groeten prijs hevet ghegheven
Boven haren man int leven.
Ende alst biden daghe quam,
Die vrouwe de tale ierst nam
Ende sprac: "Knape, nu op staet!
110 Hets tijt, van hier nu gaet.
Men sal u betalen morghen."
"In mach emmer niet borghen,"
Sprac die knape. "Ic moet ontfaen
Mijn gelt eer ic op sal staen.
115 In hebbe niegherinc ghewrocht,
Mijn gelt en was mi ghecnocht
Smorghens in mijn hemdekijn."
Die vrouwe sprac: "De here mijn -
Het es dach - hi sal comen!
120 Ons beiden werdet dlijf ghenomen."
Met dat si al dus laghen
Begant herde scoene te daghen.
Die baeliu die wil gaen slapen.
Orlof gaf hi sine knapen,
125 In sijn camer ginc af doen
Cleedre, cousen ende scoen.
Doen keerdi hem te bedde waert:
Sciere versach hi des knapen baert.
De baeliu die wert sere ontdaen
130 Entie knape recht hem op saen
Ende sprac als een deghen vrome:
"Her baeliu, sijt wille come!"
Die baeliu verkenden scier
Ende sprac: "Wat doedi hier?"
135 Die knape andworde saen:
"Mijn ambacht hebbic hier ghedaen."
Die baeliu sprac: "Doet an u cleder
Ende gaet wech. Ghi hebt mi leeder
Ghedaen dan mi noit man dede."
140 De knape ter antwerden sede,
Alse die stout was ter talen:
"Her baeliu, doet mi mijn gelt halen
Daer ic omme hebbe ghezweet.
Over lanc waric ghecleedt
145 Ende ware wech van hiere,
Haddic in minen pauteniere."
Die baeliu sprac: "Doet mi verstaen:
Hoe vele seldire af ontfaen?"
De knape sprac: "Mijn ghelof
150 Was eer ic quam int hof,
Eer ic noit dit werc bestont,
Was mijn belof XX lb."
De baeliu sprac: "Doet mi ghene scande,
Des biddic u, in desen lande.
155 XX lb. salic u gheven,
Maer noit en gavic in mijn leven
Gelt dat mi dede soe wee.
Uus wercs en willic nemmermee!"
Die knape ontfinc sijn gelt.
160 Alse hijt hadde in siere ghewelt
Docht hem sijn goede avontuere.
Wat si vort binnen der duere,
De baeliu ende sijn wijf, bedreven,
Des en hebbic niet bescreven.
165 Daer omme ic hier de redene late.
God gheve ons ter zielen bate.
Amen CLXIIII verse
(Editie: Bart Besamusca en Erwin Mantingh: `Vanden cnape van Dordrecht', in: Klein kapitaal uit het handschrift-Van Hulthem. Red. H. van Dijk, W.P. Gerritsen, Orlanda S.H. Lie en Dieuwke E. van der Poel. Hilversum 1992.)
Onderwerp
TM 8052 - De gigolo (tart het gezag)
TM 8052 - De gigolo (tart het gezag) 
Beschrijving
Een jongeman die niets uitvoert, maar wel veel geld verkwist, wordt achterdochtig bekeken door de baljuw. Deze stuurt zijn mannen erop uit om na te gaan hoe de jongeman aan de kost komt, maar zij komen er niet achter. De baljuw vraagt het aan de jongeman, die antwoordt dat hij tegen betaling met vrouwen naar bed gaat. De baljuw gelooft het niet en wil bewijzen zien. De jongeman belooft voor de andere dag een bewijs te overhandigen. De vrouw van de baljuw heeft ook over de knaap gehoord en ontbiedt hem naar haar huis. De volgende dag ziet de baljuw als bewijs de jongeman bij zijn vrouw in bed en moet hij betalen voor het overspel van zijn echtgenote.
Bron
Bart Besamusca en Erwin Mantingh: 'Vanden cnape van Dordrecht', in: Klein kapitaal uit het handschrift-Van Hulthem. Red. H. van Dijk, W.P. Gerritsen, Orlanda S.H. Lie en Dieuwke E. van der Poel. Hilversum 1992, p.104-112.
Commentaar
14e eeuw
Zie ook: F. Lodder, `Een genre der boerden', in: Queeste 2 (1995) p. 54-71.
F. Lodder, `De moraal van de boerden', in: Nieuwe Taalgids 75 (1982) p. 39-49.
F.J. Lodder, Lachen om List en Lust. Studies over de Middelnederlandse komische versvertellingen. Ridderkerk 1996.
Over de stedelijke context van de boerden: D. Hogenelst, `Sproken in de stad: horen, zien en zwijgen'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 166-183.
Over het beoogde publiek: F. Lodder, `Corrupte baljuws en overspelige echtgenotes: over het beoogde publiek van drie boerden'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 217-226.
Zie voor een moderne vertaling: L. Jongen, Van papen en hoeren, van ridders en boeren: tien middeleeuwse moppen. Hilversum 1995. p. 46-49.
F. Lodder, `De moraal van de boerden', in: Nieuwe Taalgids 75 (1982) p. 39-49.
F.J. Lodder, Lachen om List en Lust. Studies over de Middelnederlandse komische versvertellingen. Ridderkerk 1996.
Over de stedelijke context van de boerden: D. Hogenelst, `Sproken in de stad: horen, zien en zwijgen'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 166-183.
Over het beoogde publiek: F. Lodder, `Corrupte baljuws en overspelige echtgenotes: over het beoogde publiek van drie boerden'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 217-226.
Zie voor een moderne vertaling: L. Jongen, Van papen en hoeren, van ridders en boeren: tien middeleeuwse moppen. Hilversum 1995. p. 46-49.
Gigolo tart het gezag
Naam Locatie in Tekst
Dordrecht
Dordrecht
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:21