BOERDE07 - EEN BISPEL VAN .IJ. CLERKEN, ENE GOEDE BOERDE

EEN BISPEL VAN .IJ. CLERKEN, ENE GOEDE BOERDE
Men heeft ghehoert in ghedichte
Derperlijcheit daer men bi lichte
Verstoet vroetscap ende sothede.
Ic quam eens daer men mi sede
5 Van twe clercken, die waren gekeert
Van Parijs ende die geleert
Hadden spel ende wijsheit mede
Ghelijc dat daer noch es die sede.
Oec soe liet men mi verstaen
10 Dat si haer goet hadden verdaen.
Si ghingen straten ende pade,
Dat si quamen eens sauons spade,
Als die sonne te dalen began,
Ende achter haelden enen man
15 Dien si baden op ghenade
Dat hi hen herberghe dade.
Die goode man heuet ghedaen
Ende heeft se in sijn huus ontfaen.
Stappans heeft die clerc versien
20 Des goets mans wijf, die hi mettien
Minnende wert: si was noyael,
Haer oghen blicten als een cristael,
Hier na quam die dochter voert;
Die ander clerc wert becoert
25 Met hare minne ende beseten,
Ende hi en dorste haer niet laten weten,
Maer gherne soude hi se bedrieghen.
Daer lach een kint in der wieghen;
Die vrouwe nam ene panne,
30 Bloeme ende melc wt eenre kannen
Ende ghinc ene pap ghereiden.
Die clerc quam sonder beiden
Neuen haer sitten biden colen
Ende heeft haer heimelijc ghestolen
35 Vanden stele enen rinc,
Daer die panne mede hinc
(Yseren was hi na mijn verstaen),
Die clerc heeften op ghedaen.
Die weert hadde doen ghereet
40 Boter, melc, te maten heet
Ende compost van goede prise,
Dit was goede dorper spise.
Die clerc en conste hem niet ontsien,
Hi en moeste op die vrouwe sien
45 Al die wile dat hij sat
Bi haren goeden man ende at.
Si dede hem wel groet verdriet,
Maer her Gobert en merkes niet;
Hi maecte sinen gasten beiden
50 Een bedde, dat hi bi wants leide
Aen tsine ende sijnre dochter mede.
Daer na hi sine scoen wt dede
Ende ginc hem wermen, want het was cout
(Men berde daer stoppelen sonder hout);
55 Slapen es die man gegaen.
Sijn wijf es met hem opgestaen,
Si nam die wieghe, geloues mi,
Ende settese haren bedde bi.
Die dochter ghinc oec slapen
60 Ende beide die vremde knapen,
Die weys ghenoech hadden gedroncken,
Ende die weert ginc liggen roncken
Ende die weerdinne oec wel saen.
Die een clerc es opghestaen,
65 Dien therte bevede ende verscoet;
Hi ginc ter dochter wert al bloet,
Van vresen was hi al vercoelt.
Tierst dat sine heeft ghevoelt,
Sprac si met sorgen groet:
70 Ontsprinct, mijn vader, of ghi sijt doot,
Vliet henen, hets meer dan tijt,
Mi dunct dat ghi verscouen sijt.
Die clerc antworde hoofschelike:
Hebt mijns ghenade, suuerlike;
75 Ic en hebbe niet die cracht
Dat ic van v scheiden macht,
Ic en mach mi jegen v niet veizen.
Swijght, v vader mocht peisen,
Ontspronghe hi, dat wi hadden gewracht
80 Dies wi noch sijn ombedacht,
Ende ic ghedaen hadde minen wille;
Hier bi soe swighet stille,
Want hijs seker wanen soude.
Dit vingherlijn van roden goude
85 Es uwe, op dat ghijt ghert;
Hets min dan .x. lb weert.
Hets mi te groet, in vant geen minder.
Doen stac hijt haer anden vingher,
Dat ouer hare cnokel voer.
90 Daer seide hi ende swoer:
Hets uwe, proeuet wat dat weeght.
Mettien hi hare bat nare leeght
Ende spelde met hare een spel,
Seidict v, soe wistijt wel.
95 Dese clerc lach met groten spele;
Sijn gheselle leet commers vele,
Die lach ende peinsde om die vrouwe;
Die een hadde spel, die ander rouwe,
Als menich heeft gedaen.
100 Hier binnen soe es op ghestaen
Van sinen bedde her Gobert,
Die te pissene sere beghert;
Voer die dore ghinc hi staen leken.
Dander clerc es op gestreken
105 Daer hi die wieghe staende vant
Ende namse metter hant
Ende heeftse heimelijc gedregen
Ten bedde daer hi hadde gelegen.
Daer na es hi weder comen
110 Daer hi die vrouwe heeft vernomen.
Met hare te spelene dat hi began,
Si waende hebben haren man,
Want si qualijc was ontsprongen;
Si liet ghewerden den jonghen.
115 Nv es weder her Gobert
Te sinen bedde waert ghekeert;
Hine hoede hem niet van bedrieghe,
Maer ginc tasten na die wieghe:
Van costumen hi dat leerde
120 Wanneer dat hi van pissen keerde.
Te sinen bedde quam hi te hant;
Toen hi die wieghe niet en vant,
Seide hi te hem seluen dit waert:
Ic mach wel sijn een musaert;
125 Heeft mi die necker bracht hier
Of verleyt mi dwaes fier?
Ic ben geraect te minen gasten.
Doen ginc hi elder wert tasten;
Al sachte sette hi voert den voet,
130 Doch quam hi daer die wieghe stoet.
Dat bedde vant hi noch al waerm.
Mettien stac hi voert den arm
Na sijn wijf, die daer niet en was.
Doen peinsde hi, sijt seker das,
135 Dat si ware gegaen bloemen lesen.
Doe wert hi in slape met desen.
Die clerc nv bider vrouwe es,
Die hem dede goet ghetes;
Hem dochte hi hadde wel ghevaren,
140 Hi vertemperde .iiij. werf haer snaren.
Her Gobert was daer doe wel an,
Dat hi dien derscher ghewan
Die soe wel wannen hadde gheleert.
Doe seide die vrouw: her Gobert,
145 Al sidi out ende tay,
Ghi selt noch wesen herde fray;
Al heeft v anschijn menege runtse,
Ghebetert es wel sere v fluntse;
Pleghet dus den ouden lieden,
150 Of waendi dat ment sal verbieden?
Die clerc sweech emmer stille
Ende liet haer segghen haren wille.
Dander, die bider dochter lach
Ende hare minnen goetlijc plach,
155 Als hi gespelt hadden op ende neder,
Keerde hi te sinen bedde weder,
Eer hem verclaerde die dach,
Daer her Gobert in slape lach.
Die clerc es gelegen bi
160 Her Gobert, gheloues mi,
Ende waende sinen gheselle hebben
Ende gincken stoten in zijn rebben.
Stappans her Gobert ontspranc
Ende doe wisti eer yet lanc,
165 Dat hem die clerc hadde bedroghen,
Dies hi luttel was in hoghen.
Binnens monts sprac hi:
Wanen comdi, dat seght mi,
Ghi schijnt soe sere vermoyt.
170 Dander sprac: ic hebben ghesoyt
Des weerts dochter van hier binnen.
Den goeden rinc liet ic haer winnen
Daer die panne mede hinc;
Ic seide het was een vingherlijnc,
175 Dus dedic haer swighen stille
Ende dede algader minen wille.
Ic boerde ene bonne in haer vat.
Dies moetti hebben gotsat,
Sprac her Gobert metter druust,
180 Ende sloechen daer na metter vuust.
Die clerc sloeghen weder
Dat hi viel vanden bedde neder
In die aschen op den hert;
Met desen vaert op die weert.
185 Elc scoet andren in sijn haer,
Mallic ginc andren gheuen daer
Metten vuusten wel ghedicke.
Elc hadde van wapene een ansichte;
Men sach noit soe wel tornieren
190 Sonder wapene ende sonder coryeren;
Hem tween in soe corter vren
Van bloede sepen haer parueren,
Want si waren beide al naect.
Stappens es die vrouwe ontwaect
195 Om thgeruchte van hem beiden.
Her Gobert, sese, gaetse sceiden,
Want si vechten herde sere,
Maer emmer huedt v, lieue here,
Hets doncker, het mochte v mesvallen;
200 Houdt v een hant voer u scallen,
Des biddic v, wel lieue vrient:
Soe wel hebdi mi nu ghedient,
In woude om .x. lb, in trouwen,
Dat ghi daer ane waert teblouwen.
205 Gherne, vrouwe, seide hi saen.
Voer voets es hi opghestaen
Ende es comen te ghemoete
Daer sijn gheselle lach onder die voete.
Hi nam den weert eer iet lanc
210 Ende werpen op ene banc,
Dat hem die oghen sijn verwandelt.
Her Gobert was sere meshandelt
Ende sijn haer ghetoghen wt,
Nochten soe werde hem die cornuut
215 Soe hi best can; hi en was niet vlugge.
Si stieten ende sloegen sinen rugge
Dat hi wert weker dan sijn buc;
Her Gobert hadde clein gheluc.
Doen hi dus was gheslaghen
220 Ghinghen si wech, het ginc daghen,
Her Gobert bleef in groten sere.

Dit exempel gheeft ons lere,
Die hebben stoute vrouwen,
Dat si te vele niet en betrouwen
225 Noch te vele niet hanteren
Die ghene die crune scheren.
Doen sijt, het sal hem schinen,
Want als si om neringhe pinen
Ende hem te minnen niet en lust,
230 Sijn die clerke wel gherust,
Die al meest mans wiuen begheren
Ende somwile haer goet verteren.
Selden hebbic oec verstaen
Dat si gheuaderen bidden gaen.

Nota cc. xxviiij. verse

(De Middelnederlandse boerden. Voor het eerst verzameld uitgegeven door C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.38-45)

AT 1363 - Tale of the Craddle    AT 1363 - Tale of the Craddle   

ATU 1363 - Tale of the Cradle.    ATU 1363 - Tale of the Cradle.   

Twee studenten keren terug uit Parijs en vragen onderdak bij een man, Gobert. De twee studenten begeren zijn vrouw en dochter. Wanneer iedereen gaat slapen, kruipt de ene student in het bed van de dochter en vrijen ze. De andere student ziet zijn kans schoon, wanneer de heer des huizes gaat plassen. De student verplaatst de wieg die naast het bed van Gobert en zijn vrouw staat naar zijn eigen bed en kruipt vervolgens in bed bij de vrouw, die denkt dat hij haar man is. Ook zij bedrijven de liefde. Gobert komt terug en kruipt uit gewoonte in het bed waar de wieg naast staat. Een student keert terug in ditzelfde bed na zijn vrijpartij met de dochter en begint op te scheppen tegen de andere man, van wie hij denkt dat dit de andere student is. Er ontstaat een vechtpartij tussen Gobert en de student. De vrouw, die denkt dat de twee studenten vechten, stuurt de man in haar bed naar de vechtenden om ze te scheiden. Zo krijgt de heer des huizes een enorm pak slaag, waarna de studenten vertrekken.

De Middelnederlandse boerden. Ed. C. Kruyskamp. 's Gravenhage 1957, p.38-45

14e eeuw

Zie ook: F. Lodder, `Een genre der boerden', in: Queeste 2 (1995) p. 54-71.
F. Lodder, `De moraal van de boerden', in: Nieuwe Taalgids 75 (1982) p. 39-49.
F.J. Lodder, Lachen om List en Lust. Studies over de Middelnederlandse komische versvertellingen. Ridderkerk 1996.
Over de stedelijke context van de boerden: D. Hogenelst, `Sproken in de stad: horen, zien en zwijgen'. In: H. Pleij e.a., Op belofte van profijt: stadsliteratuur en burgermoraal in de Nederlandse letterkunde van de middeleeuwen. Amsterdam 1991. p. 166-183.

Tale of the Craddle

Parijs    Parijs   

Gobert    Gobert   

2013-03-01 14:46:21