Hoofdtekst
Het volgende profeteerde Jarfke aangaande de ondergang van den Dullert:
Item door versuymenis der partijen die onder de dycken hooren te maken/ konden de dycken niet staande houden ende die daer verre van woonden/ wouden niet Dijcken: Zoo zyn deze na beschreven Carspelen te niet en onder ghegaen/ ende tot de Dullert vergaen/ recht tegenover Jansemer Gat: Dat is vergaen als men schreef 1277 den 23 January.
Dit zyn deze na beschreven Kercken/ Torens/ Kloosers/ en Kaspelen soo sy vergaen zyn/ als hier nae volght.
(volgen de namen van twee en dertig dorpen)
In 't getal te samen twee en dertig dorpen.
Aldus zyn de namen van de Caspelen, Kloosters en Kercken die door twist der lantsaten vergaen zyn, waer door seer merckelicke schade en ellende uyt ontstaen is, gelyck men nogh sien kan door Jansemer Gat.
Item/ dit is Jarfkes seggen van 't kleyne Oldampt/ in de wyssegginge/ en in 't geleden doen men schreef 1277.
Item op een tyt is Jarfke van huys gekomen/ dat hiet Capellenhuys/ daer is hem een man te ghemoet gekomen/ die heeft hem gevraegt: Jarfke hoe gaet het u? doe heeft Jarfke geantwoort/ noch wel; ik moet eens nae Termunte gaen/ daer is my wat sonderlinghs geopenbaert in de sloot daer ik heen voer/ dat ik heb ghesien dat de Kercke met Klocktoren zal verdestrueert worden: doe Jarfke dit seyde/ heeft 't volck met hem gegeckt; doen heeft Jarfke geseyt/ die na ons kintskinderen komen/ sal deze destrueeringe overkomen.
Item op een tyt is Jarfke komen varen van Muntendam na Wester-Reyde/ daer stont een klooster by daer waren 180 Susters in/ doe was 't noch al lant tusschen Reyde en Westerwolde/ en de Eems was niet wyder tusschen Palmaer als een man met een slinger konde oversmyten.
Noch heeft Jarfke op een tyt komen van Palmaer naar Termunt/ doen hy toe Termunten quam voor Manser-zyl/ want zy mosten daer een zyl innehouden daer haer water door liep; daer lagen drie Zylen in Termunte/ die eene most houden die van Muntendam/ die tweede dat Convent van de grys Monneken met d'oude Termunt/ de derde van groot Termunte; en van daer heeft Jarfke gegaen naar Ooster Reyden/ want hy hadde daer veel van zyn vriende woonen/ doen is hy gekomen op de Plaene ende daer quam een by hem die hiet Esyka/ doen heeft Jarfke tot Esyka geseyt/ hoe diep gaet ghy in 't water? tot den hals toe/ doe heeft Esyka geseyt/ nu sie ik wel dat ghy droncken zyt/ dan ick sie wel dat ick de eerste niet ben die met u geckt/ doe heeft Jarfke geseyt/ dat sal noch komen/ al dat nu lant is/ dat sal water worden/ doe heeft Esyka geseyt/ dat waer onmogelyck dat het geschieden soude/ want daer is geen waeter. Jarfke seyde als de Pape over komt van de zee/ soo sult ghy wat wonders weten te seggen/ dan sullen de dycken verdistrueert worden/ 't water sal groote schade doen/ de Lieden arm maken/ en van Jaer tot Jaer quader worden/ tot dat het al vernielt is.
Daerna is Jarfke gevaren met een schip langhs die Eems na Termunten/ doe hy van die zyl quam/ doe stonde Esyka daer op/ en seyde/ wilt ghy met my meer gecken? ende Jarfke seyde/ die seylen sullen daer uyt gegraven worden/ en de Eems sal lant worden/ daer sal een wit schaep op gaen en sal swarte lammeren by haer hebben weyden/ doe vraegde hem dat volck of dat wel geschieden konde? Jarfke sprak/ Gods hant is boven al/ ende die regeert in Hemel en op der Aerden. Dat waer schade/ want Hulcken en Carvelen daer in zeylen/ en Termunten is een vleck vol van nering/ maer het sal 't slimste Kraeye nest worden/ dat in 't kleyn Oldampt is of mach wesen; doe vragden hem 't volck of hij droncken en van syn sinnen berooft was. Doe seyde Jarfke de Vreemdelingen sullen dat kleyn Oldampt te niet maken/ nademaal d'een d'ander geen gehoor en wil geven/ daer door komt de tweedracht/ dat de Vreemdelingen de dycken gantschelyck vernielen sullen/ ende ten laetsten wederom maken/ als de tyt vervult is/ dan sullen sy malkanderen gehoor geven/ daer door sullen sy Jansemer blincke verliesen en tot den Dullert worden. Dit heeft Jarfke tot Esyka geseyt: Esyka seyde wanneer sullen de dycken weer gemaeckt worden/ en hoe lang sullen se open staen?
Jarfke seyde seven jaren sullen se open staen/ en dat water sal groote schade doen: Esyka seyde dat volck dat dan noch leeft in 't Oldampt/ haer ellende is niet te beschryven door den kryghshandel diese met malkanderen hebben/ die Huyslieden worden arm en 't krygsvolck wordt ryck van 't roven/ dat heeft Esyka gemerckt/ daer haer kinderen noch leven/ van 't volck 't welck eerst over gekomen is: Jarfke seyde/ haer kinderen sullen 't beleven/ maer den krygh moet eerst rusten/ al eer sy wederom handelen konnen/ want die twee parthyen sullen 't vernielen.
Jarfke seyde de eene Parthye volck sal syn sittinge daer in neder slaen /ende sullen 't bedycken en houden 't voor haer Lant/ vernielende en brandende Kercken en Torens: doe vraeghde 't volck/ sullen sy 't dan varen laten? Jarfke seyde/ Sy moeten Groeningerlandt weder varen laten. Op eenen tyt is Jarfke komen vaeren van Reyderwolde na huys/ 't was geheeten Capellenhuys/ dat nu in de Dullert leyt/ doe quam hem een man te gemoet Heere Eckes genaemt/ en was een gheleert man van Germeden van geboorte die heeft Jarfke aan gesproken en seyde: Jarfke wat is dat een schoone tyt voor onse kinderen: Jarfke seyde/ die Luyden die dan noch leven die sullent bevinden/ als de sterre met de steert sal gesien worden/ alsdan komt de tyt der droeffenisse: wee de menschen die dan noch leven! Want den Kryghshandel sal staen in Nederlant omtrent 30 jaren na dese tyt/ die dan noch leven sullen van wonderbaerlycke dingen weten te seggen; door desen krygh sal 't kleyne Oldampt te niete gaen/ en staen menig jaer in 't zant/ dat kan niet te rugge blyven/ daer na sal een vredelycke tyt komen/ so lang de wereldt staet. Dit heeft Jarfke geprofeteert/ en heeft menig jaer daer na geleeft.
Item door versuymenis der partijen die onder de dycken hooren te maken/ konden de dycken niet staande houden ende die daer verre van woonden/ wouden niet Dijcken: Zoo zyn deze na beschreven Carspelen te niet en onder ghegaen/ ende tot de Dullert vergaen/ recht tegenover Jansemer Gat: Dat is vergaen als men schreef 1277 den 23 January.
Dit zyn deze na beschreven Kercken/ Torens/ Kloosers/ en Kaspelen soo sy vergaen zyn/ als hier nae volght.
(volgen de namen van twee en dertig dorpen)
In 't getal te samen twee en dertig dorpen.
Aldus zyn de namen van de Caspelen, Kloosters en Kercken die door twist der lantsaten vergaen zyn, waer door seer merckelicke schade en ellende uyt ontstaen is, gelyck men nogh sien kan door Jansemer Gat.
Item/ dit is Jarfkes seggen van 't kleyne Oldampt/ in de wyssegginge/ en in 't geleden doen men schreef 1277.
Item op een tyt is Jarfke van huys gekomen/ dat hiet Capellenhuys/ daer is hem een man te ghemoet gekomen/ die heeft hem gevraegt: Jarfke hoe gaet het u? doe heeft Jarfke geantwoort/ noch wel; ik moet eens nae Termunte gaen/ daer is my wat sonderlinghs geopenbaert in de sloot daer ik heen voer/ dat ik heb ghesien dat de Kercke met Klocktoren zal verdestrueert worden: doe Jarfke dit seyde/ heeft 't volck met hem gegeckt; doen heeft Jarfke geseyt/ die na ons kintskinderen komen/ sal deze destrueeringe overkomen.
Item op een tyt is Jarfke komen varen van Muntendam na Wester-Reyde/ daer stont een klooster by daer waren 180 Susters in/ doe was 't noch al lant tusschen Reyde en Westerwolde/ en de Eems was niet wyder tusschen Palmaer als een man met een slinger konde oversmyten.
Noch heeft Jarfke op een tyt komen van Palmaer naar Termunt/ doen hy toe Termunten quam voor Manser-zyl/ want zy mosten daer een zyl innehouden daer haer water door liep; daer lagen drie Zylen in Termunte/ die eene most houden die van Muntendam/ die tweede dat Convent van de grys Monneken met d'oude Termunt/ de derde van groot Termunte; en van daer heeft Jarfke gegaen naar Ooster Reyden/ want hy hadde daer veel van zyn vriende woonen/ doen is hy gekomen op de Plaene ende daer quam een by hem die hiet Esyka/ doen heeft Jarfke tot Esyka geseyt/ hoe diep gaet ghy in 't water? tot den hals toe/ doe heeft Esyka geseyt/ nu sie ik wel dat ghy droncken zyt/ dan ick sie wel dat ick de eerste niet ben die met u geckt/ doe heeft Jarfke geseyt/ dat sal noch komen/ al dat nu lant is/ dat sal water worden/ doe heeft Esyka geseyt/ dat waer onmogelyck dat het geschieden soude/ want daer is geen waeter. Jarfke seyde als de Pape over komt van de zee/ soo sult ghy wat wonders weten te seggen/ dan sullen de dycken verdistrueert worden/ 't water sal groote schade doen/ de Lieden arm maken/ en van Jaer tot Jaer quader worden/ tot dat het al vernielt is.
Daerna is Jarfke gevaren met een schip langhs die Eems na Termunten/ doe hy van die zyl quam/ doe stonde Esyka daer op/ en seyde/ wilt ghy met my meer gecken? ende Jarfke seyde/ die seylen sullen daer uyt gegraven worden/ en de Eems sal lant worden/ daer sal een wit schaep op gaen en sal swarte lammeren by haer hebben weyden/ doe vraegde hem dat volck of dat wel geschieden konde? Jarfke sprak/ Gods hant is boven al/ ende die regeert in Hemel en op der Aerden. Dat waer schade/ want Hulcken en Carvelen daer in zeylen/ en Termunten is een vleck vol van nering/ maer het sal 't slimste Kraeye nest worden/ dat in 't kleyn Oldampt is of mach wesen; doe vragden hem 't volck of hij droncken en van syn sinnen berooft was. Doe seyde Jarfke de Vreemdelingen sullen dat kleyn Oldampt te niet maken/ nademaal d'een d'ander geen gehoor en wil geven/ daer door komt de tweedracht/ dat de Vreemdelingen de dycken gantschelyck vernielen sullen/ ende ten laetsten wederom maken/ als de tyt vervult is/ dan sullen sy malkanderen gehoor geven/ daer door sullen sy Jansemer blincke verliesen en tot den Dullert worden. Dit heeft Jarfke tot Esyka geseyt: Esyka seyde wanneer sullen de dycken weer gemaeckt worden/ en hoe lang sullen se open staen?
Jarfke seyde seven jaren sullen se open staen/ en dat water sal groote schade doen: Esyka seyde dat volck dat dan noch leeft in 't Oldampt/ haer ellende is niet te beschryven door den kryghshandel diese met malkanderen hebben/ die Huyslieden worden arm en 't krygsvolck wordt ryck van 't roven/ dat heeft Esyka gemerckt/ daer haer kinderen noch leven/ van 't volck 't welck eerst over gekomen is: Jarfke seyde/ haer kinderen sullen 't beleven/ maer den krygh moet eerst rusten/ al eer sy wederom handelen konnen/ want die twee parthyen sullen 't vernielen.
Jarfke seyde de eene Parthye volck sal syn sittinge daer in neder slaen /ende sullen 't bedycken en houden 't voor haer Lant/ vernielende en brandende Kercken en Torens: doe vraeghde 't volck/ sullen sy 't dan varen laten? Jarfke seyde/ Sy moeten Groeningerlandt weder varen laten. Op eenen tyt is Jarfke komen vaeren van Reyderwolde na huys/ 't was geheeten Capellenhuys/ dat nu in de Dullert leyt/ doe quam hem een man te gemoet Heere Eckes genaemt/ en was een gheleert man van Germeden van geboorte die heeft Jarfke aan gesproken en seyde: Jarfke wat is dat een schoone tyt voor onse kinderen: Jarfke seyde/ die Luyden die dan noch leven die sullent bevinden/ als de sterre met de steert sal gesien worden/ alsdan komt de tyt der droeffenisse: wee de menschen die dan noch leven! Want den Kryghshandel sal staen in Nederlant omtrent 30 jaren na dese tyt/ die dan noch leven sullen van wonderbaerlycke dingen weten te seggen; door desen krygh sal 't kleyne Oldampt te niete gaen/ en staen menig jaer in 't zant/ dat kan niet te rugge blyven/ daer na sal een vredelycke tyt komen/ so lang de wereldt staet. Dit heeft Jarfke geprofeteert/ en heeft menig jaer daer na geleeft.
Beschrijving
Jarfke profeteert over de ondergang van de Dollard.
Bron
Legenden langs de Noordzee/ S. Franke. - Zutphen: W.J. Thieme & Cie, 1934, p. 168-170.
Naam Overig in Tekst
Jarfke 
Jarfke 
Capellenhuys
Capellenhuys
Jansemer gat
Jansemer gat
Esyka
Esyka
Naam Locatie in Tekst
Den Dullert
Den Dullert
Oldampt
Oldampt
Caspelen
Caspelen
Muntendam
Muntendam
Termunte
Termunte
Reyde
Reyde
Westerwolde
Westerwolde
Eems
Eems
Palmaer
Palmaer