VODA_033_06

Mien oom vertelde vrouger, nou ja, det deden ze dan ’s oabens bee ’t vuur en dan zaten ze zo mit ‘nander um touw, bee ôns op ’t Klontjebuurt, det is ’n streek die is [….], det is doa dichte bee ’t klouster, doa woonde vrouger ‘n bejoarde man. Hij was ’n beetje zonderling. Hij had ‘n haile vlucht iemen en hij had ook ’n koppel schoapen. Zien achternoam bin ik nooit wies ‘worden. Ze zeiden doagelijks van Ol Gradus. En umdet jullie achternoam mij nog wat jong ben, maar als ie ’t niks schelen kan, woard doa geen pries op ‘steld um det te waiten te kommen.
Maar z… zoas ik al zei, hij was wat anders as ’n ander. Det wordt… det verbeeldde je je hoe dan ook al zo ongeveer, maar eh… ja, nou, dat was ainmaal zo. ’t Was over’ens ’n heule beste kerel, zoas de mensen zeiden. Könne ook wat van de vrije kunst. Vrije kunst, ‘k wait aigenlijk gaar nait wat ’t is, maar nu heb ik loater ook wel es ‘nmoal ‘heurd det ze zeiden det waren duvelskunsten.
Hij kwam as ze um ruipen ook bee ’n zaik dair, n’ peerd ’n kow of schoap. Det deed ‘r einig touw, as ze ‘m ruipen dan kwaam-e. En dan gung e det dair buiten. Zo weurd de vrouger ‘neumd. Det buiten, wat det eigenlijk was wait ‘k ook weer nait, maar dat was ’n soort, zoas ik ‘heurd heb, gebedsgenezing. Maar det nam nie weg, dea dair dea weurden heul voak weer beter. En doar was ’t um begonnen.
Hij gung ook oet de zeer te bezetten. As d’r ’n zain bein brak, unner ’n woagen kwam of ander slim letsel kreeg [geblader], dan weurd Ol Gradus doarbee ‘roupen. En as e d’r was dan w… gung de dikste zeer al over. Dat kan, want as je now denkt da-je wat hulpe krieg dan is dat wol vaak zo ongeveer zo da je… dat… dat ’t ook woal zo aanveult dat ’t beter wordt. Ook als d’r ain geweldig bleude, [….] ‘sneden had of stöt of mens of dair of wat ’t ook was, Ol’ Gradus kun helpen. Of e dat nou ofbond en of ’n gehaime krach van ‘m was, ja, ik kan joe ‘t niet vertellen, ik wait neet.
Now waren ‘r in d’ doug’n mensen die volledig aan Ol Gradus gluiben, veural..veural as je wat geluk met ‘m had had’n. Det kwam soms veur det Ol Gradus kwam en ie had’n ‘n zaik dair en hij kwam doa bie en det dair was al gauw weer genezen. Ja, en bee wieze van spreake kind zaik en Ol Gradus kwam en dat kind dat was vort weer beter. En zei’n nu: die Ol Gradus die kan wel wat.
Ook waz’n d’r wol hun die zeiden… over..die zeiden, want die trokken zien kennis heus woar in twiefel. Die zeiden: “Ach, het bun duvelskunsten, man. Loat ze ‘m doa now… loat ‘m doar now neet geluiben, want det is… ‘t is… ’t is e toch flauwekul. Maar as ’n mens dea now gain ellende, zaikte, zeer of wat dan ook had, hé, dea röp hail gauw: “Wat zo’n [….?] ol kerel.”
Maar ’n mens is neet veul mans in de wereld of e al voak of as de ellende bie oe aanklopt en as d’r dan ’n dair zaik wordt, dan wordt ‘ezegd: “Gelukkig, het is nog maar op deele.” Maar as ’t ook nog in de keuken terechte komp, dan wordt ’t wel anders. Dan begon je te denken: how wil dat worden? Vandoage wordt ‘ezegd: wie moet maar es noar de vaiarts. ’t Liek mich nie good goan mit det ding. En as ’t in ’t veureine komp, wie môt maar es noar dokter. Dan heb je in ieder geval ’n deskundige en dea kan ’t leben d’r ook altied noa natuurlijk niet heen hoalen. Maar ach, zie bun al wat mans tegenwoardig. As je dat zait, in zaikenhoezen en.. en woar dan ook, die mensen die bunt wat mans. Maar in Ol Gradus zien doug’n was det al anders. ’n Vaiarts was hier in de wiede umtrek neet. Tenminste nicht bekend, men gung veur vaizaken heul veul noar Duutsland. Doa was’n doa mensen dee veul verstand hadden van geneeswieze. Dea luu die gab’n dan kruuden, smeersels, poeders, en die zei… die zeiden joe ook how joe zo’n dair behan’eln mös’n. Nou, how [….] det over hebben mös of dat, hè. How dan ook, ik reken det zol’n wol soortige kwakzalvers wezen. Maar wat deden die nou? Zie wassen in de dougen heul wat mans, det kwakzalben det gung doa van voader op zeun over. Ik geleuf as de zeun ’t bedrief overnam, dan mu’ ze automatisch ook dat kwakzalben mit overnemen. D’r wördt anders woal ‘zegd dan gung de vaistapel dood of zoiets, ja. Maar noe wördt ’t nog slimmer, as die zaikte in hoeshalden kre’en. Dokter was d’r ook hoast nicht te kriegen. Ik heb wel es ‘heurd: de eerste dokter, tenmiste de dokter dea ’t dichtste bie zat, dea zat in Blijham, dichte bee Winschoten. Hier was nergens geen harde weg en de zandwegen dea wörden ook niet onderholden. Loater joaren is det ‘komen, dan wörden de mensen doar pandplichtig in en dan ms elk zien pand wegmoaken. Maar ja, dat was d’r in vrouger joare neet bie, dus die kerel mös maar zain det e doar kwam. Waz’n ook gain middels van vervoer. De dokter was op de koetse mit de peerden aan’wezen. Maar ’t slimste van det alles was bie dee luu, en det is vandoage bee ’n heul beul minse nog nait zo: gain centen. How zol ie as arbeider of as klaine boer de dokter betoalen? Dat was heul gewoon… det was neet meuglijk. Want dea dokter dea kwam met peerd en koetse, hij had natuurlijk een knecht bie zich [kucht] en mös doa ’n halve dag veur raizen en misschien soms nog langer. En dan mös ’t ook nog beej nacht wezen, dan weurd ’t nog veul gekker. En as wee det dan bekiek, dan kun’n wie wol zain dat de dokter in dei doug’n veur de meer welgestelde mensen was. Was ’t dan ’n wonder dat dee kleine luu het eerst alle Ol Gradus staan heulden. Het troost’ al ’n tikkel as doa ‘m aankwam. Hij gung noa ’t bedde en… woa dea zaike lag, zette de pet es of en zei wat veur de luu onverstoanbare woorden. Gung hee ‘m zitten, hij proate even euver zaikte en… en dan was ’t wol net of ’t al wat ofzakte. Hij zei dan: “Hoalt maal wat kruuden of dranken, oet Duutsland, en zeg d’r maar bie wea joe ‘stuurd hef. [kucht] Ie kreeg’n ook nog een papiertje van d’ Olle mit, maar doar stund eigenlijk niks op wat leesbaar was. Stund wol ’n paar krabbels op, maar ja… Maar det papiertje meug ie mit hebben. Det was ook gain wonder, want ol man kön zelf niet lezen of schrieben. ’t Adres in Duutsland meuz’n die dan ook maar ontholden. Det was vrouger geen groot bezwoar want ie waz’n in deze wereld heul veul mensen, in dee doug’n tenminste, woar Ol Gradus ’leeft hed, dee niks lezen of schrieben können. En as ie niks lezen of schrieben könt, dan kun je in de regel geweldig wat ontholden, want doa bin ie dan op aan’wezen. Heul veul mös van ’t Lindloh kom’n, eben boven de grenze bee Rütenbrock. Maar as ’t nog veul slimmer leek, dan meusten die noar Hoarden [?], doa was ’n aptaik. Zo kan men zich wel veurstellen det ook deej luuj die Ol Gradus zien zainswieze nichte slim op pries stelden, as d’r wat kwam gain road wusten mit dea zaikte. En alleen, en dan begonnen ze natuurlijk noar Ol Gradus te loupen en vragen ‘m es ob d’ Olle nicht moal kommen wol. Men zei dan heul gewoon: “Boat nich, zal doch ook wel nich schoaden.” En zo ging det vrouger hier… hier in deze streken wat de zaikte en genezing de betrof.

TM 3102 - Belezer geneest mens of dier    TM 3102 - Belezer geneest mens of dier   

Ol Gradus kon mensen en dieren genezen. Sommige mensen noemden het kwakzalverij of duivelskunsten. Sommige mensen dachten: baat het niet, dan schaadt het niet. Een dierenarts was in de wijde omgeving niet te vinden. Ook de dichtstbijzijnde dokter woonde erg ver weg in die dagen en was daarnaast voor veel mensen te duur. De mensen waren daarom aangewezen op genezers zoals Ol Gradus. Medicijnen werden vaak in Duitsland gehaald.

Radio-uitzending Vonken onder de As (NOS)

Ol Gradus    Ol Gradus   

Duutsland    Duutsland   

Duitsland    Duitsland   

Klontjebuurt    Klontjebuurt   

Blijham    Blijham   

Winschoten    Winschoten   

Lindloh    Lindloh   

Rütenbrock    Rütenbrock   

Hoarden    Hoarden   

Haren    Haren   

Klontjebuurt    Klontjebuurt