VODA_034_19

“Kom,” zegt de bakker, uit Kuitaart, “’k wou ‘s bij d’onkel Fons brengn. Die zal oe wa dat uit de eige streek kunnen vertelln.” N’onkel Fons zit in zijne leuningstoel zijn pijpke te smoorn. Hij is ’t prettige type van de ouweland van Hulstenaar. Zeer beleefd, op ’t onderdanige af en gemoedelijk. Helaas, en da merk ik eigenlijk pas bij ’t afscheid, lichamelijk gebrekkig, want de gevolgen van een verlamming wil ’t ene been niet meer mee. Maor overiges met een volkomen heldere geest begiftigd. De korte huilbuitjes tussen z’n vertellingen, dat ze verband houwen met z’n lichaamsgebrek dat neem ik nou zonder meer aan. Ik zei: “Na zesentachentig meneer, mo’k zeggn nie veel meer wèrd.” “Kom, kom”, zei hij, “’k hè mo pijpke smoakt oh nog best!” En hij gelukkig nog een vrouw had om voor te zurgen. “Joa, da’s nou geluk”, zegt hij, “want dan nie ook zo’neh stakker zijn. En ge zou meneer iets willen horen over buitengewone zaken? Joa, het ien en ander weet ik er wel van, maor, ’t is allemaol heel lang geleden. Ze zeggen wel, da ge an geesten enzo nie mucht geleuven, da ’t bijgeloof is. Maor als ge ’t zelf heeft meegemaokt, of het van anderen, betrouwbare mensen hebt vernomen is ’t toch wel moeilijk te menen dat ’t al verbeelding is.”

Heel lang geleeën, in 1852, mijn moeder was toen een aankomend meiske, wierd in de buurt van ’t Hoge Pad, unnuh soort van kerkpad dwars deur ’t land, un meiske van achttien of twintig jaren, Apolonia Buijsrogge, een dochter van een daar in de buurt wonenden boer, vermoord gevonden. Men had wel enige verdenking tegen enkele personen uit de omgeving, moar, hoe de politie ook speurden, tot arrestatie kwam het niet. Wel viel ’t de eerstvolgende zondag in de kerk op in Klooster, da’s Kloosterzande, dat toen de pastoor de droevige gebeurtenis memoreerde en hij aan het altaar drie grote ‘outen kruizen had doen opgehangen, achter in de kerk drie mannen zaoten met hun rug naar ’t altaar gekeerd. Maor ja, hoe vreemd ook, da was nog geen enkel bewijs. Pas na enkele jaoren, zei moeder, verkondigde de pastoor vanachter de preekstoel dat de werkelijke dader was gestorven en voor zijn sterven een bekentenis had afgeleed. Doch dat hij, de pastoor, de naam niet mocht noemen.

Kort na de moord waren de meeste mensen bang om ’s avonds langs ’t Hoge Pad te gaon. Maor toen d’r tal van jaren waoren verstrekn, en men ’t wat aan ’t vergeten was, zag, op een schemeravond, een dienstbode van Co Jansen, die daar in de buurt woonden, dicht bij de plaats waar de moord was geschied, unnuh lichtgevende schim die over ’t pad gleed. Dodelijk verschrikt, zette ’t meiske ’t op een lopen en werd, dat begrijp u, deur Co Jansen flink uitgelachen. “Ge zij nie wijs!”, zei Co. “Ge hèd ou door ouwe praatjes bang laoten maken!” Maor, meerdere mensen die de soortgelijken ervaring opdeeën as ze ’s avonds langs ’t pad liepn en toch geenen bangerikken of fantasten waren, bevestigden da verhaol. Da kwam nog bij, dat de knecht van Co Jansen een paor maolen al iets geks had meegemaakt. Jansen ha naost ’t Hoge Pad un stuk weiland da was afgerasterd. Waor hij overdag de koein liet graozn en, zoals dat hier gebruikelijk is, ze ’s avonds liet binnenhaolen door zijn knechjen. Al een paor keer ging, als die jongen de beesten kwam haolen, het dam hek vanzelf langzaam open en sloot ’t zich eveneens vanzelf as de laatste koe en ’t knechtje gepasseerd waorn. “Kom,” zegt Jansen as de knecht da verteld, “ze hebben jou dus ook al zo ver gekregn?” Maor d’n volgenden avond, as Co zelf met die jongen meeloopt, herhaalt zich dat verschijnsel. En d’r is toch geen struikgewas te bekennen dus aan flauwe grapkes hoeft niet gedacht te worden. “’t Is gek,” zegt Co, “maor ‘k moe bekennen da’k ‘t ook nie kan verklaorn.” U begrijpt, dat ’t Hoge Pad zodoende in een slechte reuk kwam te staan. Zodanig, dat men zelf nu nog nie helemaol vergeten is. Maor ach, tegenwoordig lacht men om die domme bijgelovige mensen van vroeger. Maor ’t is gemakkelijk om d’r over te lachen, as ge ’t zelf nie hèd meegemaokt of ondervondn.

Merkwaardig is ook dat in de tijd waar ik u over sprak, en da zal daar rond 1860 zijn geweest, zich in de buurt van ’t olie kot en tegelijk ook rond de Kruispolder, tal van geheimzinnige voorvallen voordedn. Fons de Nijs, unnuhn boertjen, da kort bij ’t olie kot woonden, ging ’s zaterdags graag een kaortje leggn in ’t nabije Lamswèrde [Lamswaarde], ’t heilige land zeggn ze hier. Weer of geen weer, altijd was hij van de partij. Op unuhn winterse sneeuwavond, as hij terugkeert naar Lamswèrde, loopt in de buurt van ’t olie kot plots een lange grote vent naast hem. Gekleed in un lange zwarte mantel. “Ah was nou!”, zegt Fons, “Waor komde gij zo opeens vandaon?” Moar hij kreeg geen antwoord. En dan loopt de vent links, dan weer rechts van hem op de vrij smalle weg. Maor wa Fons ook zegt of vraogt, geen woord krijgt hij uit den ander, en flink beangst komt Fons bij zijn huis. En dan is de vent op slag verdwenen. ’t Ergste van al, meneer, was wel da Fons thuisgekommen sidderend van angst deur zijn vrouw in bed moest worden geholpn. En daor niet levend meer is afgekommen. Hij hè ’t verhaol nog aan zijn huisgenoten kunnen doen, maor wat de dokter ook met hem geprobeerd heet, unnun poar dagen laoter was Fons dood.

Op de Kruispolder dan, bij boer Jan Neeteson, Jan Sonne zeeën ze altijd, stond meer maolen ’s nachts in ’t wagen op de boel op zijnen kop. Al ‘t rijdend materiaal stond daor ‘s ochtends schots en scheef deur makander. Buiten op ’t erf. Men dacht eerst aon kwaodwilligheid, maor toen Jan en zijnen knecht op d’n nacht da ze weer lawaai hoorden naar buiten gingen, Jan gewapend met een jachtweer en de knecht met unnun riek, zaogen ze de waogens en de ploegn, met eggen inkluis, uit zichzelf ’t hok uitkommen. Jan, die d’r over mee anderen sprak kreeg de raad: “Man, breek d’n helen ouwe boel af, dan zulln ’t d’rvan verlost zijn.” En toen, nao wat aarzeling dan toch ’t ouwe waogenhok afgebroken was, heeft men d’r op d’n boerderij niks meer ondervonden wat op iets bovennatuurlijks wees.

Na een klein huilbuitjen, zeker van aandoening over z’n eigen vertelling, gaot un onkel Fons dan moar weer verder. “Ja ge moet er niet op letten meneer”, zegt zijn vrouw, “dat hèd hij wel meer.” “Ik kan ’t nie helpen meneer, ’t overmand mij…”, zegt d’n onkel Fons. “Stop nog maar unun vers pijpke”, zeg ik er maor wa achter, “da helpt.” “Jao, ’t was hier eigenlijk in heel Kuitaart nie pluis meneer. Want op de Katelijnedijk, waar Jan de Wit toen woonden, ondervonden de mensen die daor ’s avonds passeerden veel last van een zwarte kat, die als ’t waore tussen de benen van de mensen deurliep en nie was weg te krijgn.”

Op unnun avond, da Jan de Wit was wezen buren en hij me z’n vrouw de Katelijnedijk afloopt, komt wier die kat tevoorschijn. “’k Zal d’r ’s un end aan maoken”, zegt Jan tot z’n vrouw. Hij had blijkbaar op zo’n ontmoeting gerekend want hij had un stevige knuppel bij hem. En as’ie de kat un mep wil verkopen roept het dier uit in menselijke stem: “Och Jan! Slao me nie want ik hier loapen of ik wil of nie!” En Jan, dodelijk verschrikt, durft niet toe te slaon en rept zich met zijn vrouw, die nie minder geschrokken is, om thuis te kommen. Maor wonderlijk genoeg is sedertdien de kat verdwenen en nooit heeft ieman daor nog last van gehad. Da wier wel verteld dat un oud vrouwke da in ’n èrmelijk huisken daor in de buurt woonden daor mee te maken had, maar och, u weet ’t wel meneer, ouwe kromme vrouwtjes en nog flink èrm ook, hadden ’t in die dagen allicht gedaon.

Maar hoe dan ook, op diezelfde Katelijnedijk liepen op unnun avond mijn moeder Maria Mahu, me een paor van d’r broers, onder andere Piet Mahu en ze waoren allemaal nog jonk en ongetrouwd. Ze waoren naor Kuitaart geweest en Piet die aan de buitenkant van de dijk loopt, voelt zich opeens naar beneden getrokken, naor hij later meent, door een in ’t zwart geklede vrouw. En op zijn hulp geschrei, komen moeder en de andere broers ‘m te hulp en trekken hem weer de dijk op. Maor zonder verder te onderzoeken wie da kan zijn geweest. Broer Piet was d’r un tijd lang slecht aan toe. Vele weken moest hij te bed blijven. Zelfs was zijn toestand zo ernstig, dat hij moest worden bediend, maor gelukkig is hij later weer helemaol opgeknapt. En dan zijn d’r ook, maor da’s vlakbij protestantse kerkhof op Kloosterzande, mensen geweest die deur den ossaert zijn besprongen. Mijn grootmoeder wist te vertelln dat die eens den ossaert bij eur aan d’achterdeur stond en op eur gegil is weggerend, maor daor weet ik verder toch te weinig van om daorover te vertelln.

“En nou zijn’k geloof ik aan ’t end gekomen meneer. Maor ge zult er toch wel iets aan gehad hèn.” “Welzeker, bedankt n’onkel Fons”, zeg ‘k, “en ‘m houdt ummen goed.” “Vansgelijkn”, zegt hij op z’n typischs land van Noorters [land van Axels?], “en wel thuis meneer.”

SINSAG 0608 - Andere Begegnungen mit Hexentieren.    SINSAG 0608 - Andere Begegnungen mit Hexentieren.   

SINSAG 0580 - Andere Hexenkünste    SINSAG 0580 - Andere Hexenkünste   

SINSAG 0945 - Andere Begegnungen mit dem Teufel.    SINSAG 0945 - Andere Begegnungen mit dem Teufel.   

SINSAG 0478 - Andere Erlebnisse; unbeschreibbare Spukerscheinungen.    SINSAG 0478 - Andere Erlebnisse; unbeschreibbare Spukerscheinungen.   

SINSAG 0450 - Andere Tote spuken.    SINSAG 0450 - Andere Tote spuken.   

Dit verhaal bestaat uit zes korte verhalen die aan elkaar gekoppeld zijn via de moord op een jonge vrouw. Het eerste verteld over hoe haar geest als een lichtgevende schim verschijnt op de plek des onheils. De overige verhalen vertellen over onverklaarbare zaken die gebeuren in de directe omgeving van de plaats delict. Hierbij varriërend van spookverschijningen, uit zichzelf bewegende objecten, een vermoedelijke heks en besprongen worden door een ossaert (een duivel).

Radio-uitzending Vonken onder de As (NOS)

G211.1.7 - Witch in form of cat.    G211.1.7 - Witch in form of cat.   

E272 - Road-ghosts.    E272 - Road-ghosts.   

G303.9.6 - The devil fights.    G303.9.6 - The devil fights.   

G303.15 - Places haunted by the devil.    G303.15 - Places haunted by the devil.   

J1780 - Things thought to be devils, ghosts, etc.    J1780 - Things thought to be devils, ghosts, etc.   

E332.2 - Person meets ghost on road.    E332.2 - Person meets ghost on road.   

G303.9.8 - Miscellaneous actions of the devil.    G303.9.8 - Miscellaneous actions of the devil.   

E334 - Non-malevolent ghost haunts scene of former misfortune, crime, or tragedy.    E334 - Non-malevolent ghost haunts scene of former misfortune, crime, or tragedy.   

Den ossaert: de duivel.

Dit verhaal bestaat uit zes korte verhalen die (grotendeels) deels aan elkaar gekoppeld zijn via de moord op een jong meisje.

Het verhaal over dit meisje (Apolonia Buijsrogge) lijkt op waarheid berust aangezien er een overlijdensakte van haar te vinden is die klopt met betrekking tot de omgeving waar ze woonde en de (luttele) persoonlijke informatie die er verstrekt is. Wat echter wel afwijkt is dat de verteller het heeft over 1852 als jaar van overlijden, maar dat op de overlijdensakte 1842 vermeld staat.
Klik op de link voor de desbetreffende overlijdensakte:
https://www.openarchieven.nl/zar:E72EC138-1280-4CD8-A56F-C0589E81E2C7/nl

Apolonia Buijsrogge    Apolonia Buijsrogge   

Fons    Fons   

Co Jansen    Co Jansen   

Fons de Nijs    Fons de Nijs   

Jan Neeteson    Jan Neeteson   

Jan de Wit    Jan de Wit   

Maria Mahu    Maria Mahu   

Piet Mahu    Piet Mahu   

Kuitaart    Kuitaart   

Oudeland    Oudeland   

Hulst    Hulst   

Lange Pad    Lange Pad   

Klooster    Klooster   

Kloosterzande    Kloosterzande   

Kruispolder    Kruispolder   

Lamswèrde    Lamswèrde   

Lamswaarde    Lamswaarde   

Katelijenedijk    Katelijenedijk