VODA_040_01

Eenmaal in ’t jaar, in de vakantie, gingen we een dag naar Epe toe. Dat was op zichzelf al een belevenis om met de trein te gaan, want in die dagen reisde je haast nooit, maar de verhaal’n die er hoorde dat was heel interessant. Die oom was schoonmaker, kwam met veel mensen in aanraking en die had overal zo speciaal een eigen kijk op. En vooral omdat ie ouwerwets was, die boel van vroeger was natuurlijk stukk’n beter as nu, van de laatste tijd. Krant’n bijvoorbeeld had ie helemaal niks mee op. De man was ook zuinig, hij gaf niet graag geld uit voor de krant, maar hij was d’r ook van overtuigd dat de kranten de mensen slechtigheid leerd’n. Hij zei altijd: “Gewoon, eenvoudige mensen, da weten ze van de krant niks over te schrijven. Maar inbrekers en opstand e… en oproer as dat ergens is, dat schrijv’n ze breed uit. Zo leren ze de mensen ook inbreken.” Waren zijn gedachten. Hij zegt: “’t Staat gewoon in de krant hoe je moet inbreek’n! Dus ’t jonge volk, dat toch al niet veel zin heeft om te werk’n, die kan dat nadoen en zo kweek je inbrekers.” Nee, die krant’n dat was niks. De dokters, dat was ook niks. Vroeger kreeg je voor… van de dokter vaak een poeier die zo in ’t water opgelost moest worden. En dan zegt oom: “Nou, een beetjien maal’n, een beetjien meel in een briefje en dan will’n ze de mens’n voor veel geld verkoop’n en ze weten niet eens wat je scheelt. Geld, dat past de dokters wel. Geld will’n ze wel hebb’n. Maar de mens’n beter maak’n, niks weerd.” Hij dacht: dat kon niet. Da dat maken ze meestal niks van. “Nee,” zegt hij, oom, die marskramers langs de deur, en ouwe schaapherders en zo, die wisten ’t veel beter. Die hadden verstand van kruid’n en die hadden verstand van de mens’n, die hoefd’n de mensen maar in de ogen te kijk’n dan zaag’n ze al wat d’r an scheelden. En die dokters die zaten eerst een lang onderzoek waar allemaal, waar je bij duur moest betaal’n, en dan maken ze d’r nog niks van. Zo wist oom ook van een klant van ‘m, Jan Buitenhuis, een flinke boer, die had ’n zeer been ‘ekreeg’n. Nou ja, iedereen kan natuurlijk een zeer been krijg’n. Maar, ze hadden d’r eerst een dokter bijgehaald. De dokter had wat zalf gegeven, maar been knapp’n niet op. ’t Werd steeds erger. Toen kwam de dokter ’s weer ’n keer en ’t w… been was zo erg zo erg geword’n in die tijd, dat de dokter zei: hij moest naar het ziek’nhuis toe. Sjonge, naor ziek’nhuis… Ten eerste: een boel onkost’n, daar prakkeseerden ze eerst al over. Ten tweede: wat zou d’r dan van koom’n? Misschien moest ’t been wel afgezet word’n. “Ja,” zei de dokter, d’r zat niks anders op. Hij moest naar ziek’nhuis, da ging zo niet langer. Nou w… dokter zou een datum afspreek’n. Volgende week zou hij naar ziek’nhuis opgenoom’n moet’n word’n. Maar, ’t was een geluk van die boer, volgens ons oom, dat juist ouwe schaapherder langskwam. Die zegt: “Jonge, Jan! Wa scheelt d’r nou an?” “Ja,” zegt ie, “ja, ’t is hier nie best, ik moet naar ziek’nhuis toe.” “Naar ziek’nhuis?! Kerel! Ben ie wel gek?! Naar ziek’nhuis? Daor vill’n ze oe levend! Wat wil jij op ziek’nhuis doen?” “Ja, man, ik heb zo’n zeer been, da kan zo niet anders. De dokter zeg ’t moet naar ziek’nhuis toe en daor moet’n ze maar zien wat ze d’r mee doen. “Ach, nach ziek’nhuis… La ma ’s kiek’n. Ik zal ’t eerst wel ’s zien of d’r wat an te doen is.” ’t Verband werd van ’t been afgehaald, werd ’s goed bekeek’n… Oh, ja ja, maor de schaapsherder die zag da wel wat d’r an scheeld’n. Hij zegt: “Buut’nhuus, heb ie ook ’n kelder?” Jawel, ze hadd’n ook een kelder. Zou ik ’s eev’n in die kelder mogen gaan?” Nou, werd toegestaan. En een schone doek wouw ‘e graag meeneem’n. Jan zijn vrouw gaf een schone doek en dat naar de kelder toe. Maar, die schaapherder ging alleen naar de kelder. Ouwerwets’n boer’n kelder. Die waren vroeger bij elke boerderij. Waar’n ook wel ’s ongedierte in. Maar d de slacht werd er ook in bewaard. ‘t… eh smerig was ’t ‘r over ’t algemeen niet. En die vrouw had ‘r geen idee van wat die schaapherder d’r eigenlijk deed. Hij kwam weer terug uit die kelder. Hij zegt: “Nou, die doek moet je op been legg’n en twee daag’n laat’n zitt’n. Helemaal niet naar kijk’n. Rustig op de stoel blijv’n zitt’n en dan kun je pas zien hoe of ’t met ’t been is. En dat is nog voor da je naar ziek’nhuis gaan, dus dan zullen we ’s zien of ’t dan ook beter is. Zo.” Ze waar’n al een beetje gerustgesteld, maar ja, ’t been dee zeer. En toen die doek d’rop lag, ’t begon hoe langer hoe meer zeer te doen. ’s Nachts, hij wist zich geen raad van de pijn. Toen zegg’n ze: “Nou, as da middel van de schaapherder ook maar niet verkeerd is.” Maar ja, da kon je zien, die mens’n hadd’n geen doorzicht, volgens oom, want anders hadd’n ze kunn’n weten dat zo’n schaapherder toch wellicht beter kon weez’n as een dokter. Want die schaapherders die w… b… hadd’n nooit een dokter as ze ziek waar’n. Die waar’n gewend om met kruid’n en andere ding’n zichzelf altijd te help’n. Deed ’t been zo zeer, dat ze… e… eerst nog d’r over dachten om de doek d’r weer af te doen. Maar nee, ze liet’n ’t toch zitt’n. Volgende morgen, was ‘t ’n beetje beter. De tweede dag, deed weer gruwelijk zeer. Maar ze liet’n de doek zitt’n totdat de schaapherder zelf weer kwam om d’rnaar te kijk’n. En wat was ’t geval? Die schaapherder had uit de keldermott’n geschept op die schone doek. En die keldermott’n op been gezet, die hadd’n alle vieze pus uit ’t been opgezoog’n en ’t been was veel schoner. De dokter die kwam weer en die zegt: “Jongens, hier is een wonder gebeurd, wat is daar aan de hand geweest?” Zie? En zo kun je dan toch maar zien, volgens oom, dat die mensen langs de deur ’t veel beter wist’n, want anders was Jan Buitenhuis zien been afgezet, misschien. En nou was ie zo vanzelf weer beter. Na veertien daag’n werkt ie alweer op de boerderij en d’r scheelde niks meer an. Die keldermott’n die hadden zo zuiverend gewerkt, ’t was goed voor mekaar. Hij was fijn weer geneez’n.

TM 4302 - Volksgeneeskunde    TM 4302 - Volksgeneeskunde   

Een oude oom vertelt over hoe een schaapherder het zere been van een boer kon genezen terwijl het de dokter niet gelukt was.

Radio-uitzending Vonken onder de as (NOS)

Keldermotten is een andere benaming voor pissebedden.

Uit handgeschreven aantekeningen blijkt dat dit verhaal mogelijk is uitgezonden in het programma “Vonken onder de As” (NOS) op de volgende datum: 31-03-1975.

Jan Buitenhuis    Jan Buitenhuis   

Epe    Epe   

Epe    Epe