Hoofdtekst
Pas geleden ging ik weer eens op bezoek bij mijn overbuurvrouw. Dat is een wat oudere Poolse dame. Ze is met een Nederlander getrouwd. Maar voor de oorlog woonde ze in een klein Pools-joods dorpje. En over dat dorpje vertelde ze altijd. Het was heel speciaal. In dat dorp woonden eigenlijk hele snuggere mensen, gewoon slimmer dan ergens anders. En dat dorpje dat werd bestuurd door een raad van oudsten. En die hadden namen als Zeifel Geitenbreier, en malle Lekisch. En de allerwijste, de alleroudste van dit dorpje dat Chelm heette (Helm moet ik eigenlijk zeggen) dat was Gronam Oss. De vergaderingen van de raad vonden meestal bij hem thuis plaats, omdat hij een groot huis had. Op een keer, eigenlijk zou Gronam Oss zich heel gelukkig hebben gevoeld, ware het niet dat zijn vrouw na de vergaderingen altijd op hem zat te vitten.
Zo echt van: "Wat jij nou hebt staan beweren bij de vergadering dat slaat ècht nergens op. Je hebt gewoon uit je nek staan te kletsen. Het is gewoon onzin wat jij vertelt."
Nou, dat vond 'ie natuurlijk niet zo...
En op een keer na weer zo'n woordenwisseling had 'ie zoiets van: "Waarom zeg je me dat niet als de vergadering nog bezig is? Nou kom je d'r achteraf mee."
"Ja maar," zegt zij: "Ik kan dat toch moeilijk doen waar al die andere oudsten bij zijn? Dan ben jij zo raadshoofd af."
[Stilte]
"Maar als jij zo slim bent," zei 'ie tegen de vrouw, "dan vind jij daar wel wat op."
Die vrouw, die dacht na. "Ja, ik weet al wat! Als ik vind dat jij weer iets doms zegt, dan kom ik binnen, en dan breng ik de sleutel van de brandkast mee en die geef ik dan aan jou. En dan weet jij dat je iets stoms gezegd hebt."
Nou, normaal kwam ze binnen met een blad met thee en koekjes en jam. Al vrij snel daarna was er weer een vergadering van de raad en ze hadden die dag iets heel belangrijks te bespreken. Want binnenkort zou het wekenfeest zijn, en voor dat wekenfeest daar heb je zure room nodig en daar heb je blintzes voor nodig (pannenkoekjes), en die zure room gaat dan op de pannenkoekjes. En dat is net zoiets als bij ons met Sinterklaas, dan heb je speculaas nodig. Dus het was erg belangrijk dat die zure room d'r zou zijn. Maar het voorjaar was heel droog geweest en de koeien hadden nauwelijks melk gegeven. Dus ze hadden nauwelijks zure room kunnen maken. Dus ze zaten met een levensgroot probleem. En de oudsten van Chelm dachten daar diep over na. Ze wreven die hoge voorhoofden van hun. En ze trokken aan hun lange baarden.
[Stilte]
"Ik heb het!" zei Gronam Oss.
De anderen d'r bij: "Nou, wat dan?"
"Wat wij moeten doen is een wet uitvaardigen dat vanaf vandaag water voortaan zure room heet, en zure room heet dan water. Nou, en dan heeft elke huisvrouw in Chelm, die heeft minstens een ton vol zure room."
Dat is toch briljant, hè? Ja, dat is echt slim. Nou, en toen ze deze belangrijke kwestie geregeld hadden, werd het zelfs met een pen op een stuk perkament geschreven. Het was een wet. En toen konden ze weer overgaan tot de gewone zaken.
En Gronam Oss die zei: "Weet je dat ik vannacht bijna niet heb geslapen? Ik zat me alsmaar af te vragen hoe het nou komt dat het in de zomer zo warm is. En nou weet ik het."
Weet jij waarom het in de zomer zo warm is? Weet jij het?
[Jongetje uit het publiek:] "Ja, omdat dan de zon langer schijnt."
Omdat de zon langer schijnt? Maar heb je het dan 's nachts in de zomer niet heel koud als de zon is ondergegaan?
[Jongetje uit het publiek:] "Nee."
Gronam Oss die had nog een eenvoudiger oplossing: "Het is zo warm in Chelm, omdat wij de hele winter zo hard stoken. En dan blijft al die warmte in Chelm hangen, nou, en dan hebben we voor de hele zomer nog genoeg."
Slim hè?
[Jongetje uit het publiek schudt van nee.]
Joh wel, dat is briljant! Dat vinden tenminste die oudsten van Chelm. En toen ze dit allemaal zo besproken hadden, keken ze zo al eens naar de deur of de vrouw van Gronam Oss binnenkwam met lekkere thee en koekjes enzo. En ze kwam inderdaad binnen. Maar niet met een blad met thee en koekjes en jam (die jam is voor in de thee). Ze kwam met een sleutel. En die gaf ze aan Gronam Oss. En Gronam Oss dacht dat hij nu juist deze dag hele verstandige dingen gezegd had.
Dus hij keek zo naar die oudsten van Chelm van: "Wat heb ik voor dwaas gezegd, dat mijn vrouw mij de sleutel van de brandkast komt brengen?"
Maar die begrepen d'r helemaal niets van. Maar hij legde uit wat hij met zijn vrouw had besproken, wat 'ie afgesproken had en... Ja, zij vonden óók dat Gronam Oss eigenlijk alleen maar hele goeie dingen gezegd had. Dat was toch zo? Jullie waren d'r bij! Jullie hebben gehoord wat 'ie allemaal gezegd heeft. Paarlen die uit zijn mond kwamen.
Nou, dus die oudsten van Chelm die hadden zoiets van: "Jij hoeft ons niet te vertellen, vrouw, wat slim is of wat niet slim is. Maar goed. Als jij vindt dat jouw man iets doms gezegd heeft, breng dan in het vervolg die sleutel maar. En dan zullen wij wel oordelen of jij gelijk hebt. En als jij gelijk hebt, dan moet Gronam Oss over wat anders gaan praten. Maar als wij vinden dat jij ongelijk hebt, dan moet jij minstens twee keer zoveel koekjes en jam en thee binnenbrengen als anders. En drie potten koekjes voor alle wijzen van jou."
Vanaf dat moment kon Gronam Oss vrijuit praten in elke vergadering. Want zijn vrouw was van de zuinige soort. En die vond het niet nodig dat die ouwe mannen van Chelm zich volstopten met haar koekjes. Dat jaar was er in Chelm geen gebrek aan zure room. Een enkele huisvrouw klaagde over gebrek aan water, maar dat was een heel nieuw probleem, en dat kon je na de feestdagen oplossen. En Gronam Oss die werd wereldberoemd als de wijze van Chelm die zijn stad een hele rivier van zure room en putten vol zure room had geschonken.
[Applaus]
(Verteld in houtzaagmolen De Ster op zondag 24 september 2000)
Zo echt van: "Wat jij nou hebt staan beweren bij de vergadering dat slaat ècht nergens op. Je hebt gewoon uit je nek staan te kletsen. Het is gewoon onzin wat jij vertelt."
Nou, dat vond 'ie natuurlijk niet zo...
En op een keer na weer zo'n woordenwisseling had 'ie zoiets van: "Waarom zeg je me dat niet als de vergadering nog bezig is? Nou kom je d'r achteraf mee."
"Ja maar," zegt zij: "Ik kan dat toch moeilijk doen waar al die andere oudsten bij zijn? Dan ben jij zo raadshoofd af."
[Stilte]
"Maar als jij zo slim bent," zei 'ie tegen de vrouw, "dan vind jij daar wel wat op."
Die vrouw, die dacht na. "Ja, ik weet al wat! Als ik vind dat jij weer iets doms zegt, dan kom ik binnen, en dan breng ik de sleutel van de brandkast mee en die geef ik dan aan jou. En dan weet jij dat je iets stoms gezegd hebt."
Nou, normaal kwam ze binnen met een blad met thee en koekjes en jam. Al vrij snel daarna was er weer een vergadering van de raad en ze hadden die dag iets heel belangrijks te bespreken. Want binnenkort zou het wekenfeest zijn, en voor dat wekenfeest daar heb je zure room nodig en daar heb je blintzes voor nodig (pannenkoekjes), en die zure room gaat dan op de pannenkoekjes. En dat is net zoiets als bij ons met Sinterklaas, dan heb je speculaas nodig. Dus het was erg belangrijk dat die zure room d'r zou zijn. Maar het voorjaar was heel droog geweest en de koeien hadden nauwelijks melk gegeven. Dus ze hadden nauwelijks zure room kunnen maken. Dus ze zaten met een levensgroot probleem. En de oudsten van Chelm dachten daar diep over na. Ze wreven die hoge voorhoofden van hun. En ze trokken aan hun lange baarden.
[Stilte]
"Ik heb het!" zei Gronam Oss.
De anderen d'r bij: "Nou, wat dan?"
"Wat wij moeten doen is een wet uitvaardigen dat vanaf vandaag water voortaan zure room heet, en zure room heet dan water. Nou, en dan heeft elke huisvrouw in Chelm, die heeft minstens een ton vol zure room."
Dat is toch briljant, hè? Ja, dat is echt slim. Nou, en toen ze deze belangrijke kwestie geregeld hadden, werd het zelfs met een pen op een stuk perkament geschreven. Het was een wet. En toen konden ze weer overgaan tot de gewone zaken.
En Gronam Oss die zei: "Weet je dat ik vannacht bijna niet heb geslapen? Ik zat me alsmaar af te vragen hoe het nou komt dat het in de zomer zo warm is. En nou weet ik het."
Weet jij waarom het in de zomer zo warm is? Weet jij het?
[Jongetje uit het publiek:] "Ja, omdat dan de zon langer schijnt."
Omdat de zon langer schijnt? Maar heb je het dan 's nachts in de zomer niet heel koud als de zon is ondergegaan?
[Jongetje uit het publiek:] "Nee."
Gronam Oss die had nog een eenvoudiger oplossing: "Het is zo warm in Chelm, omdat wij de hele winter zo hard stoken. En dan blijft al die warmte in Chelm hangen, nou, en dan hebben we voor de hele zomer nog genoeg."
Slim hè?
[Jongetje uit het publiek schudt van nee.]
Joh wel, dat is briljant! Dat vinden tenminste die oudsten van Chelm. En toen ze dit allemaal zo besproken hadden, keken ze zo al eens naar de deur of de vrouw van Gronam Oss binnenkwam met lekkere thee en koekjes enzo. En ze kwam inderdaad binnen. Maar niet met een blad met thee en koekjes en jam (die jam is voor in de thee). Ze kwam met een sleutel. En die gaf ze aan Gronam Oss. En Gronam Oss dacht dat hij nu juist deze dag hele verstandige dingen gezegd had.
Dus hij keek zo naar die oudsten van Chelm van: "Wat heb ik voor dwaas gezegd, dat mijn vrouw mij de sleutel van de brandkast komt brengen?"
Maar die begrepen d'r helemaal niets van. Maar hij legde uit wat hij met zijn vrouw had besproken, wat 'ie afgesproken had en... Ja, zij vonden óók dat Gronam Oss eigenlijk alleen maar hele goeie dingen gezegd had. Dat was toch zo? Jullie waren d'r bij! Jullie hebben gehoord wat 'ie allemaal gezegd heeft. Paarlen die uit zijn mond kwamen.
Nou, dus die oudsten van Chelm die hadden zoiets van: "Jij hoeft ons niet te vertellen, vrouw, wat slim is of wat niet slim is. Maar goed. Als jij vindt dat jouw man iets doms gezegd heeft, breng dan in het vervolg die sleutel maar. En dan zullen wij wel oordelen of jij gelijk hebt. En als jij gelijk hebt, dan moet Gronam Oss over wat anders gaan praten. Maar als wij vinden dat jij ongelijk hebt, dan moet jij minstens twee keer zoveel koekjes en jam en thee binnenbrengen als anders. En drie potten koekjes voor alle wijzen van jou."
Vanaf dat moment kon Gronam Oss vrijuit praten in elke vergadering. Want zijn vrouw was van de zuinige soort. En die vond het niet nodig dat die ouwe mannen van Chelm zich volstopten met haar koekjes. Dat jaar was er in Chelm geen gebrek aan zure room. Een enkele huisvrouw klaagde over gebrek aan water, maar dat was een heel nieuw probleem, en dat kon je na de feestdagen oplossen. En Gronam Oss die werd wereldberoemd als de wijze van Chelm die zijn stad een hele rivier van zure room en putten vol zure room had geschonken.
[Applaus]
(Verteld in houtzaagmolen De Ster op zondag 24 september 2000)
Beschrijving
De vrouw van de dorpsoudste vindt dat hij dikwijls onzin uitkraamt in de raad. Zij zal hem dit voortaan laten merken door hem de sleutel van de brandkast te komen brengen. Op een dag is er een schaarste aan zure room. De raad besluit dat water voortaan zure room is en omgekeerd. De vrouw komt hierop de sleutel brengen. De raad vindt echter dat de dorpsoudste gelijk heeft. Als de vrouw ongelijk heeft, zo besluit men, moet ze tracteren op extra veel lekkers. Aangezien de vrouw erg gierig is, riskeert zij het niet meer om in het ongelijk gesteld te worden, en komt zij ook nooit meer met de sleutel.
Bron
Verteld in houtzaagmolen De Ster op zondag 24 september 2000 (opname archief MI)
Commentaar
24 september 2000
Naam Overig in Tekst
Pools 
Pools 
Joods
Joods
Chelm
Chelm
Zeifel Geitenbreier
Zeifel Geitenbreier
malle Lekisch
malle Lekisch
Gronam Oss
Gronam Oss
Sinterklaas
Sinterklaas
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:21