Hoofdtekst
JANE PAPE.
Heel lang geleden, omstreeks 1875, woonde op ZOUTESPUI, een gehucht behorende tot de gemeente Axel (ged. ook gemeente Zaamslag), een oude weduwe, JANE PAPE genaamd, die er als bijverdienste een klein kruidenierszaakje op nahield.
Adr. dePooter, die nu 71 jaar oud is en in Axel woont, kreeg als jongen de rare geschiedenis over Jane Pape van zijn vader, Adr. dePooter, te horen. En gevoelig als hij is voor dergelijke verhalen, weet hij het nog heel aardig na te vertellen.
"Tegenwoordig, kinders," zei vader dan, als hij 's avonds aan 't vertellen ging, "hoor je daar weinig meer over spreken, maar toen ik zo 'n aankomende jongen was - 'k had toen al verkering met jullie moeder, die op Spui diende - wist iedereen daar in de buurt, dat je voor Jane Pape erg moest oppassen.
Toen haar man nog leefde had ze altijd helpen werken op het land, om wat bij te verdienen. Toen haar man was gestorven zette ze van een paar centjes, die ze had kunnen overhouden een klein kruidenierszaakje op, vlak bij Spui, waar ze aan het smalle dijkje woonde, dat naar "Pootersdorp" loopt. Ze was al vrij aardig op jaren en ze liep wat krom en meestal met een stok. Maar ze was altijd rad van tong geweest en die gave had ze nog niet verloren!
Voordien had men van Jane nooit bijzondere last gehad, maar toen ze eenmaal in haar winkeltje zat, ondervonden de mensen, in het bijzonder degenen die bij haar geen inkopen deden, rare belevenissen!
Piet Hamelink, een arbeider bij de Ouwe Gerard Weijns op "Bronzicht", een grote en nog zeer bekende boerderij vlak bij Spui, keerde op een winteravond terug naar huis. Hij woonde naast de wagenmakerij (toen van Baert) op Spui, niet zo heel ver van de boerderij.
Toentertijd stond er langs het pad dat hij lopen moest een doornen heg van wel 3 meter hoog, met daarnaast een diepe sloot. Wie beschrijft zijn verbazing, als hij plotseling het hoofd van Jane Pape boven de heg ziet uitkomen, terwijl ze dreigend de vuist boven de heg tegen hem uitsteekt! Hamelink, die al eerder over Jane heeft gehoord, herinnert zich een raadgeving en roept overluid: "Loop je hier in Naam des Heren, Jane Pape?", waarop ze als met toverslag verdwijnt!
Want, dat begrijp je zeker al," zei vader, "Hamelink deed z'n inkopen altijd in het naburige Axel!"
"Ikzelf", zei vader, "heb ook dikwijls last van Jane ondervonden.
Als ik mijn meisje (jullie moeder), die diende bij Piet de Putter op de Spuidijk (waar nu Levin vandeWege woont), 's Zaterdags kwam bezoeken en we dan in het duister wat rondwandelden, gebeurde het meer dan eens, dan uit "de dulf" een vrouwspersoon opdook; soms was het de figuur van een hond, soms ook zagen we plotseling een licht opstijgen. Als ik dan wat riep, want zo bang was ik ook niet in m'n jonge jaren, dan hoorde je alleen maar een zacht geluid en verdween alles weer even snel.
Ook Piet de Putter was geen klant van Jane Pape!"
En om nog één zo'n voorval te vertellen:
"In de Koegorspolder, dat is net voorbij Pootersdorp bij Spui, woonde destijds op een boerderij een zekere Jan Ramondt, een in het Land van Axel goed bekend staande boerennaam.
Ze konden daar dikwijls de karn niet afkrijgen en omdat ook de boerin geen klant van Jane was, stond voor hen wel vast, dat deze (Jane) met haar "Zwarte Kunst" daarvan de oorzaak was!
Ramondt zei: "Daar zullen we eens een eind aan maken; Jane zit vast in die karn!"
Hij nam, toen het weer mis ging met de karn, een oud hoefijzer, maakte dat in het vuur roodgloeiend en stak het in de karn. De melk was nu waardeloos, maar blijkbaar had het geholpen!
Ramondt wilde nu wel eens weten, hoe het met Jane gesteld was. De volgende ochtend trad hij haar winkeltje binnen, maar geen Jane te zien. Nog voor hij een woord had gesproken riep ze uit het achterkamertje: "Kom maar binnen, rotvent, jij bent zeker Jan Ramondt?"
En daar zat ze, in een ouwe leuningstoel, met een geheel verbonden arm!
"Wat hebben we nou, Jane?" zei Ramondt.
"Dat zal jij wel weten, Ramondt," zei Jane!
"Ik heb een ketel kokend water over mijn arm gekregen en dat is jouw schuld. Maar denkt er om: 'k zal jou wel krijgen!"
Hard lachend is Ramondt daarop weggegaan om thuis te vertellen hoe het was afgelopen! Maar Jane heeft d 'er woord gehouden!
Toen een paar maanden later Ramondt op een najaarsavond met veel slecht weer terugkeerde uit Terneuzen, reed hij langs "den Hoogen Dijk", wat toen nog een slechte onverharde weg was. Toen hij ter hoogte van boer deMaat was gekomen (die boerderij is veel later afgebrand), zag hij in de wei een massa paarden lopen, alle met de kop omlaag. Ramondt begreep niet, hoe al die beesten daar kwamen. Iedere boer had toen wel 10 of 15 paarden, maar zeker liepen er honderd of meer. En wat nog gekker was, door het damhek, dat tegen alle gewoonten in open stond, liepen de paarden heel traag de weg over en was het Ramondt zeker in een halfuur niet mogelijk verder te rijden!"
Ramondt wist toen met zekerheid, dat Jane weer zijn pad had gekruist; of hij toen toch maar klant is geworden, dat wist vader niet te vertellen.
En om dan te besluiten nog een sterk stukje over Jane, die het daar op Spui vele mensen tot aan haar dood toe moeilijk heeft gemaakt:
"Op een mooie najaarsdag komt aan de molen op Spui (de mooie stenen molen staat er nog) een boer met een boerenwagen met 2 paarden ervoor, graan brengen om te laten malen. De molenaar helpt de zakken afladen en zet enkele eerder gemalen zakken graan terug op de wagen. 't Gewone praatje met de boer, een "goeiendag" en 't is gek, maar de paarden kunnen de wagen niet weg krijgen.
"Wat is dat nou," zeggen de boer en de molenaar. De boer springt van zijn wagen, maar alles is in orde.
"Allé, hup," maar de beesten, ofschoon ze uit alle macht trekken komen geen stap vooruit.
Om de hoek komt Jane Pape aanstrompelen. "Wat is 't er gaande, mensen, kun je niet weggeraken, daar ligt zeker wat voor 't wiel?"
"Je bent niet goed", zegt de boer, "daar lig niks voor".
Heel lang geleden, omstreeks 1875, woonde op ZOUTESPUI, een gehucht behorende tot de gemeente Axel (ged. ook gemeente Zaamslag), een oude weduwe, JANE PAPE genaamd, die er als bijverdienste een klein kruidenierszaakje op nahield.
Adr. dePooter, die nu 71 jaar oud is en in Axel woont, kreeg als jongen de rare geschiedenis over Jane Pape van zijn vader, Adr. dePooter, te horen. En gevoelig als hij is voor dergelijke verhalen, weet hij het nog heel aardig na te vertellen.
"Tegenwoordig, kinders," zei vader dan, als hij 's avonds aan 't vertellen ging, "hoor je daar weinig meer over spreken, maar toen ik zo 'n aankomende jongen was - 'k had toen al verkering met jullie moeder, die op Spui diende - wist iedereen daar in de buurt, dat je voor Jane Pape erg moest oppassen.
Toen haar man nog leefde had ze altijd helpen werken op het land, om wat bij te verdienen. Toen haar man was gestorven zette ze van een paar centjes, die ze had kunnen overhouden een klein kruidenierszaakje op, vlak bij Spui, waar ze aan het smalle dijkje woonde, dat naar "Pootersdorp" loopt. Ze was al vrij aardig op jaren en ze liep wat krom en meestal met een stok. Maar ze was altijd rad van tong geweest en die gave had ze nog niet verloren!
Voordien had men van Jane nooit bijzondere last gehad, maar toen ze eenmaal in haar winkeltje zat, ondervonden de mensen, in het bijzonder degenen die bij haar geen inkopen deden, rare belevenissen!
Piet Hamelink, een arbeider bij de Ouwe Gerard Weijns op "Bronzicht", een grote en nog zeer bekende boerderij vlak bij Spui, keerde op een winteravond terug naar huis. Hij woonde naast de wagenmakerij (toen van Baert) op Spui, niet zo heel ver van de boerderij.
Toentertijd stond er langs het pad dat hij lopen moest een doornen heg van wel 3 meter hoog, met daarnaast een diepe sloot. Wie beschrijft zijn verbazing, als hij plotseling het hoofd van Jane Pape boven de heg ziet uitkomen, terwijl ze dreigend de vuist boven de heg tegen hem uitsteekt! Hamelink, die al eerder over Jane heeft gehoord, herinnert zich een raadgeving en roept overluid: "Loop je hier in Naam des Heren, Jane Pape?", waarop ze als met toverslag verdwijnt!
Want, dat begrijp je zeker al," zei vader, "Hamelink deed z'n inkopen altijd in het naburige Axel!"
"Ikzelf", zei vader, "heb ook dikwijls last van Jane ondervonden.
Als ik mijn meisje (jullie moeder), die diende bij Piet de Putter op de Spuidijk (waar nu Levin vandeWege woont), 's Zaterdags kwam bezoeken en we dan in het duister wat rondwandelden, gebeurde het meer dan eens, dan uit "de dulf" een vrouwspersoon opdook; soms was het de figuur van een hond, soms ook zagen we plotseling een licht opstijgen. Als ik dan wat riep, want zo bang was ik ook niet in m'n jonge jaren, dan hoorde je alleen maar een zacht geluid en verdween alles weer even snel.
Ook Piet de Putter was geen klant van Jane Pape!"
En om nog één zo'n voorval te vertellen:
"In de Koegorspolder, dat is net voorbij Pootersdorp bij Spui, woonde destijds op een boerderij een zekere Jan Ramondt, een in het Land van Axel goed bekend staande boerennaam.
Ze konden daar dikwijls de karn niet afkrijgen en omdat ook de boerin geen klant van Jane was, stond voor hen wel vast, dat deze (Jane) met haar "Zwarte Kunst" daarvan de oorzaak was!
Ramondt zei: "Daar zullen we eens een eind aan maken; Jane zit vast in die karn!"
Hij nam, toen het weer mis ging met de karn, een oud hoefijzer, maakte dat in het vuur roodgloeiend en stak het in de karn. De melk was nu waardeloos, maar blijkbaar had het geholpen!
Ramondt wilde nu wel eens weten, hoe het met Jane gesteld was. De volgende ochtend trad hij haar winkeltje binnen, maar geen Jane te zien. Nog voor hij een woord had gesproken riep ze uit het achterkamertje: "Kom maar binnen, rotvent, jij bent zeker Jan Ramondt?"
En daar zat ze, in een ouwe leuningstoel, met een geheel verbonden arm!
"Wat hebben we nou, Jane?" zei Ramondt.
"Dat zal jij wel weten, Ramondt," zei Jane!
"Ik heb een ketel kokend water over mijn arm gekregen en dat is jouw schuld. Maar denkt er om: 'k zal jou wel krijgen!"
Hard lachend is Ramondt daarop weggegaan om thuis te vertellen hoe het was afgelopen! Maar Jane heeft d 'er woord gehouden!
Toen een paar maanden later Ramondt op een najaarsavond met veel slecht weer terugkeerde uit Terneuzen, reed hij langs "den Hoogen Dijk", wat toen nog een slechte onverharde weg was. Toen hij ter hoogte van boer deMaat was gekomen (die boerderij is veel later afgebrand), zag hij in de wei een massa paarden lopen, alle met de kop omlaag. Ramondt begreep niet, hoe al die beesten daar kwamen. Iedere boer had toen wel 10 of 15 paarden, maar zeker liepen er honderd of meer. En wat nog gekker was, door het damhek, dat tegen alle gewoonten in open stond, liepen de paarden heel traag de weg over en was het Ramondt zeker in een halfuur niet mogelijk verder te rijden!"
Ramondt wist toen met zekerheid, dat Jane weer zijn pad had gekruist; of hij toen toch maar klant is geworden, dat wist vader niet te vertellen.
En om dan te besluiten nog een sterk stukje over Jane, die het daar op Spui vele mensen tot aan haar dood toe moeilijk heeft gemaakt:
"Op een mooie najaarsdag komt aan de molen op Spui (de mooie stenen molen staat er nog) een boer met een boerenwagen met 2 paarden ervoor, graan brengen om te laten malen. De molenaar helpt de zakken afladen en zet enkele eerder gemalen zakken graan terug op de wagen. 't Gewone praatje met de boer, een "goeiendag" en 't is gek, maar de paarden kunnen de wagen niet weg krijgen.
"Wat is dat nou," zeggen de boer en de molenaar. De boer springt van zijn wagen, maar alles is in orde.
"Allé, hup," maar de beesten, ofschoon ze uit alle macht trekken komen geen stap vooruit.
Om de hoek komt Jane Pape aanstrompelen. "Wat is 't er gaande, mensen, kun je niet weggeraken, daar ligt zeker wat voor 't wiel?"
"Je bent niet goed", zegt de boer, "daar lig niks voor".
Onderwerp
SINSAG 0580 - Andere Hexenkünste 
SINSAG 0580 - Andere Hexenkünste 
SINSAG 0624 - Die Hexe im Butterfass
SINSAG 0624 - Die Hexe im Butterfass
SINSAG 0539 - Hexe bannt an den Platz
SINSAG 0539 - Hexe bannt an den Platz
Beschrijving
Manieren van betoveren door heks en afweer van de betovering.
Bron
Collectie De Vries, verslag 10, verhaal 1 (Archief Meertens Instituut)
Naam Overig in Tekst
Jane Pape
Jane Pape
Piet Hamelink
Piet Hamelink
Piet de Putter
Piet de Putter
Jan Ramondt
Jan Ramondt
Land van Axel
Land van Axel
Naam Locatie in Tekst
Zoutespui
Zoutespui
Axel
Axel
Zaamslag
Zaamslag
Spui
Spui