Hoofdtekst
Kabouters:
[1.]
Op de Kwistbeek bij het gehucht Rinckesfort in Maasbree, lag vóór 1914 nog een watermolen in bedrijf. Er werd koren gemalen, en olie geslagen. Van heinde en ver kwam men daar met koolzaad en lijnzaad, om er olie van te laten slaan; en, wanneer er lang geen wind was, kwamen de, meest kleine boeren uit de verre omgeving; soms meer dan een uur gaans, met een zak graan op hun kruiwagen, naar de molen.
De molen was in gebruik bij de molenaar Pennings in Maasbree, die in het dorp een windmolen, in bedrijf had. Op de watermolen had hij een knecht; in mijn tijd was dit Strekels. Er was hier geen woning, en de knecht ging ’s avonds bij Pennings slapen. Er was bij de watermolen wél een molenkamer, waar een kachel stond. In de winter werd veel olie geslagen, en was ook daar bij de pannen warmte te vinden. Vele buurjongens, waaronder ook ik geregeld, gingen ’s avonds, als de mulder nog bezig was, op de molen kaarten. Na afloop werd er door de mulder vrij geregeld olie-koek gebakken. Het zal die mulder wel niets gekost hebben, daar het beetje boekweitmeel en olie van de opgeslagen partijtjes afgeknepen kon worden. Oliekoek was iets walgelijk vet, doch in die tijd was het voor ons een lekkernij.
Op zekere avond was men welvoldaan huiswaarts getogen, doch de mulder was vergeten, de olielamp te doven. Een groepje jongens van Maasbree, die nog later vanaf Soeterbeek de molen passeerden, zagen, dat het licht brandde, en dat het waterrad draaide. Ze wilden nog even aanlopen, doch vonden de molen gesloten. Van de mulder was binnen niets te zien. Ze waarschuwden de nabij wonenden. Deze stonden op, en braken bij de molen in, om het licht, dat brandgevaar meebracht, te doven. Het waterrad stond echter bij hun aankomst stil.
Daags daarna ontdekte de mulder, dat er ingebroken was, doch hoorde al gauw, hoe het zat. Men kon voor het draaien van de molen geen verklaring vinden. Al spoedig ging het gerucht, dat het op de molen spookte. De “Aerdmenke’s” van de “Menke’s-Berreg”, een beboste hoogte bij de “Meule-hoezer” zouden daar ’s nachts bezig zijn. Men ging sinds die tijd; vooral bij avond, met vrees naar de molen, en de kaarters durfden er helemaal niet meer te komen.
Verslag 54, Omzetting van de Nederlandse tekst in Heldens dialect, van de verhalen ... in L291-32. Helden, 9-12-1969
Ich bèn gènnen èèchten Heldjese; mér in Bree gebore. Wie ich trouwde, kwaam ich vör good in Heldje. Dét ès al mieër as fieftig jaor, want ich heb te gouë broeleft al aochter de rök.
Tot ongevieër 1914 sjtong d’r op Rinkesfort; é geheucht van Bree, ’n watermeulen op te Kwis-beek. In de wintjer kwaam ich s’aovends mèt nabber-jonge van miene lèèftied dök op tie meule. Dao woordt neet allein gemale, mér auch zeuten olie gesjlage. Van wied en zied kwaam me nao die meule met koeël- en raap-zaod, en mèt léézend (lijnzaad). As ter èns lang gènne windj waas, kwomen de boor mèt eur vreuchten, op kér of kruuker, van dök mieër as ’n oor wied, nao die aafgelege meule.
De watermeule waas toe van Pènnings, dè in ’t dörp ’n windjmeulen heij. Op Rinkesfort zaat enne knèècht van öm, en dè sjreef zich Krekels. D’r waas toe gèn wuuëning mier beij, en de knèècht mos in dörp gaon sjlaope. D’r waas wél ’n meule-kamer, woe in de wintjer ’n sjtoof wérm gehaoë woordt. In de wintjer woord juust veul olie gesjlagen, en waas ’t auch op te meule gét wérm, dor de panne, woe ’t geplét zaod in heit gemakt woord.
We gongen dao gèèr kaarte mèt Krekels, as tèè ’t werk aaf heij. Want, nao aafloup van dét kaarten beek te mölder geregeld vètten oliekook. D’r waas olie en bogkes-mèèl zat. Dè kook waas wel erg vèt, en sjteet tich op, mér vör jongen, die altied honger heije, waas ‘t ’n boetekénske.
Op zeker naocht kwome nèven die meulen e paar minse van Bree, die in Balder op Zoterbeck wore geweest buurte. Ze huurden ’t water-raad dreijen, en de lamp in de meulekamer waas aan. Ze lepen efkes bei de mölder aan. Mèr: dao waas neemes op te meule te zeen, en de deure wore gesjlote.
Me batterde’n enne mins oet te buurt oet bèd, en braak mèt tèè in, öm de lamp oet te dreije. ’t Raad sjtong sjtil.
Daags d’r nao woos te mölder wél, dét te vergète waas, te lamp oet te dreije; mér hè woos zeker, dét ‘n ’t raad hij geblokkeerd.
’t Waas toch wel e gevall oe gènne sjtért an te kriege waas. Dao mos toch wel gét gande zien op tie meule. Al gauw gong ’t gereucht, dét d’r sjpoeëkerrei in ’t sjpeul waas. D’r zooën Erd-menkes an ’t werk zien. Die zooën eur woeën hebben op “Menkes-berg” bei de “Meule-hoezer”!
Sundj dèèn tied heij m’n ’t d’r neet sjtief mier op bei die meule; en zeker neet bei aovend. De kaarters van s’aovends laat doorsten d’r gaar neet mieër te kome.
N.B. D’r leep enne paad dor de beus van de Meule-hoezer nao de “Wingkd-hèk”, oe de menkes gebroek van makde.
[1.]
Op de Kwistbeek bij het gehucht Rinckesfort in Maasbree, lag vóór 1914 nog een watermolen in bedrijf. Er werd koren gemalen, en olie geslagen. Van heinde en ver kwam men daar met koolzaad en lijnzaad, om er olie van te laten slaan; en, wanneer er lang geen wind was, kwamen de, meest kleine boeren uit de verre omgeving; soms meer dan een uur gaans, met een zak graan op hun kruiwagen, naar de molen.
De molen was in gebruik bij de molenaar Pennings in Maasbree, die in het dorp een windmolen, in bedrijf had. Op de watermolen had hij een knecht; in mijn tijd was dit Strekels. Er was hier geen woning, en de knecht ging ’s avonds bij Pennings slapen. Er was bij de watermolen wél een molenkamer, waar een kachel stond. In de winter werd veel olie geslagen, en was ook daar bij de pannen warmte te vinden. Vele buurjongens, waaronder ook ik geregeld, gingen ’s avonds, als de mulder nog bezig was, op de molen kaarten. Na afloop werd er door de mulder vrij geregeld olie-koek gebakken. Het zal die mulder wel niets gekost hebben, daar het beetje boekweitmeel en olie van de opgeslagen partijtjes afgeknepen kon worden. Oliekoek was iets walgelijk vet, doch in die tijd was het voor ons een lekkernij.
Op zekere avond was men welvoldaan huiswaarts getogen, doch de mulder was vergeten, de olielamp te doven. Een groepje jongens van Maasbree, die nog later vanaf Soeterbeek de molen passeerden, zagen, dat het licht brandde, en dat het waterrad draaide. Ze wilden nog even aanlopen, doch vonden de molen gesloten. Van de mulder was binnen niets te zien. Ze waarschuwden de nabij wonenden. Deze stonden op, en braken bij de molen in, om het licht, dat brandgevaar meebracht, te doven. Het waterrad stond echter bij hun aankomst stil.
Daags daarna ontdekte de mulder, dat er ingebroken was, doch hoorde al gauw, hoe het zat. Men kon voor het draaien van de molen geen verklaring vinden. Al spoedig ging het gerucht, dat het op de molen spookte. De “Aerdmenke’s” van de “Menke’s-Berreg”, een beboste hoogte bij de “Meule-hoezer” zouden daar ’s nachts bezig zijn. Men ging sinds die tijd; vooral bij avond, met vrees naar de molen, en de kaarters durfden er helemaal niet meer te komen.
Verslag 54, Omzetting van de Nederlandse tekst in Heldens dialect, van de verhalen ... in L291-32. Helden, 9-12-1969
Ich bèn gènnen èèchten Heldjese; mér in Bree gebore. Wie ich trouwde, kwaam ich vör good in Heldje. Dét ès al mieër as fieftig jaor, want ich heb te gouë broeleft al aochter de rök.
Tot ongevieër 1914 sjtong d’r op Rinkesfort; é geheucht van Bree, ’n watermeulen op te Kwis-beek. In de wintjer kwaam ich s’aovends mèt nabber-jonge van miene lèèftied dök op tie meule. Dao woordt neet allein gemale, mér auch zeuten olie gesjlage. Van wied en zied kwaam me nao die meule met koeël- en raap-zaod, en mèt léézend (lijnzaad). As ter èns lang gènne windj waas, kwomen de boor mèt eur vreuchten, op kér of kruuker, van dök mieër as ’n oor wied, nao die aafgelege meule.
De watermeule waas toe van Pènnings, dè in ’t dörp ’n windjmeulen heij. Op Rinkesfort zaat enne knèècht van öm, en dè sjreef zich Krekels. D’r waas toe gèn wuuëning mier beij, en de knèècht mos in dörp gaon sjlaope. D’r waas wél ’n meule-kamer, woe in de wintjer ’n sjtoof wérm gehaoë woordt. In de wintjer woord juust veul olie gesjlagen, en waas ’t auch op te meule gét wérm, dor de panne, woe ’t geplét zaod in heit gemakt woord.
We gongen dao gèèr kaarte mèt Krekels, as tèè ’t werk aaf heij. Want, nao aafloup van dét kaarten beek te mölder geregeld vètten oliekook. D’r waas olie en bogkes-mèèl zat. Dè kook waas wel erg vèt, en sjteet tich op, mér vör jongen, die altied honger heije, waas ‘t ’n boetekénske.
Op zeker naocht kwome nèven die meulen e paar minse van Bree, die in Balder op Zoterbeck wore geweest buurte. Ze huurden ’t water-raad dreijen, en de lamp in de meulekamer waas aan. Ze lepen efkes bei de mölder aan. Mèr: dao waas neemes op te meule te zeen, en de deure wore gesjlote.
Me batterde’n enne mins oet te buurt oet bèd, en braak mèt tèè in, öm de lamp oet te dreije. ’t Raad sjtong sjtil.
Daags d’r nao woos te mölder wél, dét te vergète waas, te lamp oet te dreije; mér hè woos zeker, dét ‘n ’t raad hij geblokkeerd.
’t Waas toch wel e gevall oe gènne sjtért an te kriege waas. Dao mos toch wel gét gande zien op tie meule. Al gauw gong ’t gereucht, dét d’r sjpoeëkerrei in ’t sjpeul waas. D’r zooën Erd-menkes an ’t werk zien. Die zooën eur woeën hebben op “Menkes-berg” bei de “Meule-hoezer”!
Sundj dèèn tied heij m’n ’t d’r neet sjtief mier op bei die meule; en zeker neet bei aovend. De kaarters van s’aovends laat doorsten d’r gaar neet mieër te kome.
N.B. D’r leep enne paad dor de beus van de Meule-hoezer nao de “Wingkd-hèk”, oe de menkes gebroek van makde.
Onderwerp
SINSAG 0063 - Die hilfsbereiten Zwerge arbeiten in der Nacht für die Menschen für Nahrungsmittel (Tabak, Geld) 
SINSAG 0063 - Die hilfsbereiten Zwerge arbeiten in der Nacht für die Menschen für Nahrungsmittel (Tabak, Geld) 
SINSAG 0478 - Andere Erlebnisse; unbeschreibbare Spukerscheinungen.
SINSAG 0478 - Andere Erlebnisse; unbeschreibbare Spukerscheinungen.
Beschrijving
's Nachts spokerij in molen, gerucht dat kabouters er bezig zouden zijn.
Bron
Collectie Engels, verslag 32, verhaal 1 (Archief Meertens Instituut)
Naam Overig in Tekst
Kwistbeek
Kwistbeek
Pennings
Pennings
Menke’s-Berreg
Menke’s-Berreg
Naam Locatie in Tekst
Rinckesfort
Rinckesfort
Maasbree
Maasbree
Plaats van Handelen
Maasbree
Maasbree