SPORDS05 - 5. MERKWAARDIGE BOMEN

5. MERKWAARDIGE BOMEN
Keizer Karel V was, zo zegt de overlevering, een hartstochtelijk jager. Vertoefde hij op het Binnenhof als de eerste herfstregens vielen en de bladeren aan de bomen hun groene kleur verloren, dan schalden elke dag de jachthoorns in het Haagse Bos en aan de duinkant. Tegen het vallen van de schemering troffen de jagers elkaar dan op een tevoren afgesproken plaats aan de voet van een beuk op de hoge zandgrond. Deze Keizer Karelsbeuk, die op het terrein tussen het Kerkrijpad en het Koningspad heeft gestaan, is in 1822 omgewaaid. De boom had een omtrek van 4,86 meter en leverde zesendertig vademen hout op.
Een andere zware beuk was de Catsbeuk, aan het zogenaamde Controleurslaantje. De overlevering verhaalt dat de dichter en staatsman Jacob Cats in de schaduw van die boom aan het rijmen sloeg. In werkelijkheid moet de beuk zijn genoemd naar een veel oudere Jacob van Cats, die in 1450 tot bewaarder van het Haagse Bos werd genoemd. De Catsbeuk, die in het begin van deze eeuw de leeftijd van meer dan vier eeuwen zou hebben bereikt, had een omtrek van 4,32 meter.
Het Jacobaprieel werd gevormd door een groep beuken. In het begin van de vorige eeuw stonden ze daar met hun vijven en in 1836 waren er nog vier. Bij de storm van 29 november van dat jaar woei ook de meest oostelijk staande beuk van het Jacobaprieel om. Daarbij werd prins Alexander der Nederlanden, een jongere broer van koning Willem III, door een zware tak gevaarlijk aan het hoofd gewond. Tijdens de pinksterstorm van mei 1860 viel de derde beuk. Later herinnerde een veel jongere beuk aan het prieel, waaraan de naam van Jacoba van Beieren was verbonden. Toen deze gravin afstand moest doen van de regering, gaf hertog Philips de Goede haar de titel van opperhoutvesterinne. Het was bedoeld als een eretitel, maar de energieke Jacoba vatte het zo niet op. Vaak zag men haar, in haar groen kleed, gevolgd door haar jagers, over de wegen rijden om de bossen te inspecteren. Overal waar dat kon, liet ze bomen planten, zodat verschillende linden in Zeeland haar naam nog dragen. Aan dit prieel had Jacoba echter part noch deel. Sommigen menen dat de bomen waren geplant door de laatste bospastoor, Johan Jacobs, die op de Oude Mannenberg bij de Boskapel in een kleine kluis woonde en bij wie de stropers en houtdieven kwamen biechten. In ieder geval is er in 1482 sprake van een "Sinte Jacobs boom", die weliswaar op een andere plaats stond, namelijk over de Beek. Ook sprak men van een "Huberts boom", genoemd naar Sint Hubertus, de patroon van de jagers. Die boom moet hebben gestaan tussen het Malieveld en het verlengde van de Laan van Nieuw Oost Einde. Op een schiereiland aan de kleine Beekvijvers, in het noordwesten van het bos, vond men "De Drie Koningen", een beuk tussen twee bemoste eiken, tezamen drie geknotte reuzen.
In de vorige eeuw wisten de boswachters nog heel wat andere bomen en boomgroepen met name te noemen. Aan het Philosophenpad stond "De Oude Eik", die een omtrek had van 3,45 meter. Aan de Laan van Nieuw Oost-Einde, tussen de Vijver en de Leidsestraatweg, stond een andere woudreus, "de Zomereik", met een omtrek van 4,11 meter.
In 1832 woei een beuk om, ten noorden van het Paviljoen, waarin het jaartal 1635 en de letters N.D.I. waren gesneden. Een andere beuk, die deze en andere stormen weerstond, droeg de naam "Krulbeuk", wegens zijn enigszins gekrulde bladeren. Handschriften over het Haagse Bos spreken nog van "De Drie Gebroeders" en "De Keurvorsten", een groep bijeenstaande zware beuken. In 1811 waren er nog dertien over, maar geleidelijk werden deze vorsten onttroond, zodat er een halve eeuw later nog maar drie stand hadden gehouden, die ook, de een na de ander, met een geweldig gekraak, neerstortten op het lage hout, wanneer er weer eens een storm over het Haagse Bos voer.
(Den Haag)

Bijzondere bomen in Den Haag

J.R.W. Sinninghe: Spokerijen in Rijnland, Delfland en Schieland. Sagen, legenden en volksverhalen, veelal uit de volksmond opgetekend. Zaltbommel 1977. p. 12-14

Keizer Karel    Keizer Karel   

Karelsbeuk    Karelsbeuk   

Haagse Bos    Haagse Bos   

Kerkrijpad    Kerkrijpad   

Koningspad    Koningspad   

Catsbeuk    Catsbeuk   

Controleurslaantje    Controleurslaantje   

Jacob Cats    Jacob Cats   

Jacob van Cats    Jacob van Cats   

Jacobaprieel    Jacobaprieel   

Prins Alexander der Nederlanden    Prins Alexander der Nederlanden   

Koning Willem III    Koning Willem III   

Jacoba van Beieren    Jacoba van Beieren   

Philips de Goede    Philips de Goede   

Johan Jacobs    Johan Jacobs   

Oude Mannenberg    Oude Mannenberg   

Sint Jacobsboom    Sint Jacobsboom   

Huberts boom    Huberts boom   

Sint Hubertus    Sint Hubertus   

Laan van Nieuw Oost Einde    Laan van Nieuw Oost Einde   

Beekvijver    Beekvijver   

De Drie Koningen    De Drie Koningen   

Philosophenpad    Philosophenpad   

De Oude Eik    De Oude Eik   

Zomereik    Zomereik   

De Drie Gebroeders    De Drie Gebroeders   

De Keurvorsten    De Keurvorsten   

Boskapel    Boskapel   

Krulbeuk    Krulbeuk   

Beek    Beek   

Malieveld    Malieveld   

Leidsestraatweg    Leidsestraatweg   

Vijver    Vijver   

Den Haag    Den Haag   

Binnenhof    Binnenhof   

Zeeland    Zeeland   

Paviljoen    Paviljoen   

2013-03-01 14:46:20