Hoofdtekst
Van Grooten Kloas en Lutjen Kloas.
Groote Kloas en Lutje Kloas waz'n twei bruirs en woond'n nait wied van 'nkanner, elk op 'n boerkederij. Groote Kloas was 'n groote en Lutje Kloas 'n lutje boer. Op 'n zeker tied sturf Lutje Kloas zien kou, ainigste dei hai har. Kloas strupte hom 't vel of en hong dat hên om te dreug'n. Dou 't dreug genog was noa zien zin, ging hai d'r mit noa stad, om 't aan 'n leerlooier te verkoop'n. Zien weg laip deur 'n bosch en dou er d'r zoo wat mid'n ien was, zag hai 'n koppeltje kerels dei gain al te best oetzain (1) har'n drok aan 't wark mit geldtel'n. Veur zoo ver hai zain kon waz'n 't roovers, dei heur buut verdaild'n en hai docht: "Doar zel'n wie rais 'n mooie grap mit hem'n." Hai kreeg zien kouvel en sloug dat om hom tou: woar veurpoot'n zeet'n har'n, stook hai zien arms en 't vel van achterpoot'n sloug hai om bain'n. Hoorns zat'n hom boov'n op kop. Zoo kwam hai op roovers of mit 'n allerieselkst gehoel en gebrôl. Roovers word'n haildail verhillerd en verbillerd (2) dou ze zoo'n vreeselk schepsel op heur ofkoom'n zag'n en stoov'n aine hier, anner doar. Kloas grabbelde gouw 't geld op, dat zai leg'n loat'n har'n, dee dat ien 'n zak en mouk dat er vo't kwam. Ien stad roakte hai veur 'n beheurlieke pries van zien kouvel of en dou trok hai weer noa hoes. Dou er thoes was, vroug hai zien bruir om 'n spientvat te lain. Zien bruir docht: "Wat zol Kloas mit 'n spientvat wil'n?" en om 't gewoar te word'n bakte hai 'n stukje pik op boom van 't spientvat.
Dou gaf hai 't vat aan Lutje Kloas en dei ging er mit noa zien hoes en meette zien geld. 'n Gol'n wilmtje bakte aan 't pik vast en bleef op boom zit'n zunner dat Kloas 't vernam. Dou hai 't spientvat weerom brocht, kreeg zien bruir 't al hail gouw ien kiekerd. "Dei bliksikat!" docht er, "het Kloas aan 't geld meet'n west? Mie ducht dat was nait neudig bie hom; hai kon 't mit tel'n wel of, en huft den ook nog nait êns zien vingers blouw tel'n. Doar mou'k ien als geval meer van wait'n." Groote Kloas mouk 'n looze bosschop bie zien bruir en vroug hom zoo bie neus lans: "Woar hes doe 't spientvat tou neudig had?" "'k Wol mien geld rais noameet'n," zee dei. "Zoo!" zee Groote Kloas, "ik har nait docht dat dat neudig was bie die. Hou koms aan al dat geld?" Kloas wol zien bruir, dei altied zoo grootsk en zoo stoensk (3) was teeg'n hom, wel rais ien moaling neem'n en zee doarom: "'k Heb 't veur mien kouvel kreeg'n." "Wat wolt mie wies moak'n?" zee Groote Kloas, "zoo'n kouvel is ja lang zoo veel nait weerd." "Dat ken wel weez'n, " zee Lutje Kloas, "maor ik heb 't er veur kreeg'n." "Hou veul hester den wel veur kreeg'n?" vroug Groote Kloas. "Schroabie zeuv'nde half spient gol'n wilmtjes," zee Lutje Kloas. "Zeuv'nde half spient gol'n wilmtjes? Dei doezend! 'k wol 'k ook zoo veul oet mien kouen moak'n kon, 'k mouk ze op slag dood." "Nô," zee Lutje Kloas, "'t haitte altied dat er op die snooder (4) kop zat as op mie, en wat mie goud ofgoan is zel die wel nait miskiel'n (5)." Doar was Groote Kloas den ook zulms oarig goud van overtuugd; hai smeet zoak nog rais goud ien kop om en 't endje van 't laid was, dat hai zien mooie stal vei dood mouk. Hai vilde zien baist'n en dreugde vel'n. Dou ze dreug waz'n ging hai d'r mit op loop en perbairde over alle kant'n houveul hai d'r oet moak'n kon; maor woar hai ook kwam, gain mensk wol hom d'r meer veur geev'n as 'n gul'n of wat per stuk.
Ien gain hail lollige bui sukkelde hai weer noa hoes tou. Hai kon 't wel nait bewiez'n, maor was d'r doch zoo zeker van as mör'n van de dag, dat Kloas hom d'r ien loop'n loat'n har en ienwendig groalde dat zien bruir zoo lelk van boov'n koom'n was mit zien vel'n. Hai kon Lutje Kloas wel vernail'n, zoo duvels was hai op hom. Dou hai thoes kwam ontmutte hai al hail gouw zien bruir en dei vroug hom mit 'n dood onneuzel gezicht, hou 't mit zien vel'nnegotie ofloop'n was. Groote Kloas pröttelde wat ien zien board van "beroerde vent; wel weer veur krieg'n" en zoo wat. "Hou nô," zee Lutje Kloas, "is 't nait te best goan? Den hes vast rechte koopman nait trof'n. Zeg mie rais hou'st aanlegd hesse?" Groote Kloas lait hom overhoal'n en biechtte zien historie op. Dou 't oet was zee Lutje Kloas: "Gao jong, ik heur 't wel, doe pazze veur koopman krekt zoo veul as 'n swieniegelsvel veur 'n neerswisker." "Loop noa de giegom," bromde Groote Kloas en laip vô't mit 'n gezicht as 'n boer dei koespien (6) het. Hai laip er over te prakkezair'n, hou hai 't zien bruir best betoald zet'n kon. Ien 't ên har hai d'r wat op von'n. Hai wol hom verzoep'n en ging hên en bekoft (7) ain van zien arboaiders om hom te help'n. 's Nachts ging'n ze noa Lutje Kloas zien hoes tou, mouk'n hail verzichtig dat ze bie zien ber kwam'n, pakten Kloas onverwachts op, stopt'n hom ien 'n zak en mouk'n dat ze d'r mit vô't kwam'n. Dou ze 'n mooi ên loop'n har'n kwam'n ze bie 'n hoes doar ook 'n borrel te koop was. Zai zet'n zak teeg'n muur aan en ging'n zulms ien hoes. Noa 'n toerke kwam er 'n jeud aan; dei betastte hail naisgierig zak om gewoar te word'n wat er ien zat. "Mos mie nait kniep'n, jeud!" zee Lutje Kloas. "A wai mir," raip jeud, "was datte?" "Nô," zee Kloas, "wor' maor nait kel (8), jeud, ik zel die nait opvreet'n." Jeud kwam weer wat noader bie: "Wel ben'n ie en woar mout'n ie hên?" vroug hai. "Ik ben Lutje Kloas en ben regelrecht op raais noa hemel tou." "Nah!" zee jeud, "as ik mitraaiz'n moch, maor wie koom'n nait ien hemel: jeud'n koom'n altied ien hel." "Nô," zee Kloas, "as doe wilte, den kens er nô koom'n, wie ken'n wel buut'n (9); ik heb mien wark ien dizze wereld nog nait goud of; 'k heb nog drokte mit mien schoap'n. Loat mie oet zak en kroep er zulms weer ien, den bis mit drei poest'n en 'n scheet ien hemel en ik goa noa mien schoap'n." "Nah!" zee jeud, "'k mag starm (10) as 'k 't nait dou," en hai dee zak oop'n, lait Kloas d'r oet en kroop er zulms weer ien. Kloas mouk, dat hai vo't kwam en 'n oogenblik loater kwam'n Groote Kloas en zien arboaider boet'n, kreeg'n zak tusk'n heur boaident ien en laip'n er mit vô't.
Lutje Kloas har onnertied 'n koppeltje schoap'n, dei er nais (11) koft har veur 't geld van roovers, bie 'nkanner jagd en dreef ze ien 'n stuk land aan 'n woater, woar Groote Kloas en zien arboaider verbie moz'n, as ze heur zak zink'n loat'n har'n en weer noa hoes ging'n. 't Was zoowat licht moan en schoap'n dei aan kant van 't woater laip'n word'n deur 't woater afspaigeld, zoodat 't krekt leek of er schoap'n ien 't woater lag'n te spartel'n. 't Duurde nait lank, of doar kwam'n Groote Kloas en zien arboaider aan. Zak waz'n ze kwiet roakt; dei har'n ze ien 't woater gooid. Dou ze 't schiensel van schoap'n ien 't woater zag'n, zeed'n ze teeg'n 'kanner: "Zich rais! wat alleroarigste mooie schoap'n doar ien 't woater. Zunde en schande as dei om hals kwam'n. We zel'n d'r elk 'n poar oet hoal'n en mitneem'n." Zoo gezegd, zoo gedoan. Zunner heur lank te bezin'n, sprong'n ze op dei vermainde schoap'n of en zonk'n as bakstain'n.
Dou kon'n ze jeud gezelschop hol'n ien hemel en hom dei schoap'n ien 't woater verkoop'n as zai wol'n. Maor Lutje Kloas zat achter 'n vringstart (12) en lachte ien zien voestje.
1. voorkomen. 2. ontdaan. 3. onvriendelijk. 4. schranderder. 5. mislukken. 6. kiespijn. 7. kocht om. 8. bang. 9. ruilen. 10. sterven. 11. nieuws; d.i. pas. 12. de staart van een draaihek.
Groote Kloas en Lutje Kloas waz'n twei bruirs en woond'n nait wied van 'nkanner, elk op 'n boerkederij. Groote Kloas was 'n groote en Lutje Kloas 'n lutje boer. Op 'n zeker tied sturf Lutje Kloas zien kou, ainigste dei hai har. Kloas strupte hom 't vel of en hong dat hên om te dreug'n. Dou 't dreug genog was noa zien zin, ging hai d'r mit noa stad, om 't aan 'n leerlooier te verkoop'n. Zien weg laip deur 'n bosch en dou er d'r zoo wat mid'n ien was, zag hai 'n koppeltje kerels dei gain al te best oetzain (1) har'n drok aan 't wark mit geldtel'n. Veur zoo ver hai zain kon waz'n 't roovers, dei heur buut verdaild'n en hai docht: "Doar zel'n wie rais 'n mooie grap mit hem'n." Hai kreeg zien kouvel en sloug dat om hom tou: woar veurpoot'n zeet'n har'n, stook hai zien arms en 't vel van achterpoot'n sloug hai om bain'n. Hoorns zat'n hom boov'n op kop. Zoo kwam hai op roovers of mit 'n allerieselkst gehoel en gebrôl. Roovers word'n haildail verhillerd en verbillerd (2) dou ze zoo'n vreeselk schepsel op heur ofkoom'n zag'n en stoov'n aine hier, anner doar. Kloas grabbelde gouw 't geld op, dat zai leg'n loat'n har'n, dee dat ien 'n zak en mouk dat er vo't kwam. Ien stad roakte hai veur 'n beheurlieke pries van zien kouvel of en dou trok hai weer noa hoes. Dou er thoes was, vroug hai zien bruir om 'n spientvat te lain. Zien bruir docht: "Wat zol Kloas mit 'n spientvat wil'n?" en om 't gewoar te word'n bakte hai 'n stukje pik op boom van 't spientvat.
Dou gaf hai 't vat aan Lutje Kloas en dei ging er mit noa zien hoes en meette zien geld. 'n Gol'n wilmtje bakte aan 't pik vast en bleef op boom zit'n zunner dat Kloas 't vernam. Dou hai 't spientvat weerom brocht, kreeg zien bruir 't al hail gouw ien kiekerd. "Dei bliksikat!" docht er, "het Kloas aan 't geld meet'n west? Mie ducht dat was nait neudig bie hom; hai kon 't mit tel'n wel of, en huft den ook nog nait êns zien vingers blouw tel'n. Doar mou'k ien als geval meer van wait'n." Groote Kloas mouk 'n looze bosschop bie zien bruir en vroug hom zoo bie neus lans: "Woar hes doe 't spientvat tou neudig had?" "'k Wol mien geld rais noameet'n," zee dei. "Zoo!" zee Groote Kloas, "ik har nait docht dat dat neudig was bie die. Hou koms aan al dat geld?" Kloas wol zien bruir, dei altied zoo grootsk en zoo stoensk (3) was teeg'n hom, wel rais ien moaling neem'n en zee doarom: "'k Heb 't veur mien kouvel kreeg'n." "Wat wolt mie wies moak'n?" zee Groote Kloas, "zoo'n kouvel is ja lang zoo veel nait weerd." "Dat ken wel weez'n, " zee Lutje Kloas, "maor ik heb 't er veur kreeg'n." "Hou veul hester den wel veur kreeg'n?" vroug Groote Kloas. "Schroabie zeuv'nde half spient gol'n wilmtjes," zee Lutje Kloas. "Zeuv'nde half spient gol'n wilmtjes? Dei doezend! 'k wol 'k ook zoo veul oet mien kouen moak'n kon, 'k mouk ze op slag dood." "Nô," zee Lutje Kloas, "'t haitte altied dat er op die snooder (4) kop zat as op mie, en wat mie goud ofgoan is zel die wel nait miskiel'n (5)." Doar was Groote Kloas den ook zulms oarig goud van overtuugd; hai smeet zoak nog rais goud ien kop om en 't endje van 't laid was, dat hai zien mooie stal vei dood mouk. Hai vilde zien baist'n en dreugde vel'n. Dou ze dreug waz'n ging hai d'r mit op loop en perbairde over alle kant'n houveul hai d'r oet moak'n kon; maor woar hai ook kwam, gain mensk wol hom d'r meer veur geev'n as 'n gul'n of wat per stuk.
Ien gain hail lollige bui sukkelde hai weer noa hoes tou. Hai kon 't wel nait bewiez'n, maor was d'r doch zoo zeker van as mör'n van de dag, dat Kloas hom d'r ien loop'n loat'n har en ienwendig groalde dat zien bruir zoo lelk van boov'n koom'n was mit zien vel'n. Hai kon Lutje Kloas wel vernail'n, zoo duvels was hai op hom. Dou hai thoes kwam ontmutte hai al hail gouw zien bruir en dei vroug hom mit 'n dood onneuzel gezicht, hou 't mit zien vel'nnegotie ofloop'n was. Groote Kloas pröttelde wat ien zien board van "beroerde vent; wel weer veur krieg'n" en zoo wat. "Hou nô," zee Lutje Kloas, "is 't nait te best goan? Den hes vast rechte koopman nait trof'n. Zeg mie rais hou'st aanlegd hesse?" Groote Kloas lait hom overhoal'n en biechtte zien historie op. Dou 't oet was zee Lutje Kloas: "Gao jong, ik heur 't wel, doe pazze veur koopman krekt zoo veul as 'n swieniegelsvel veur 'n neerswisker." "Loop noa de giegom," bromde Groote Kloas en laip vô't mit 'n gezicht as 'n boer dei koespien (6) het. Hai laip er over te prakkezair'n, hou hai 't zien bruir best betoald zet'n kon. Ien 't ên har hai d'r wat op von'n. Hai wol hom verzoep'n en ging hên en bekoft (7) ain van zien arboaiders om hom te help'n. 's Nachts ging'n ze noa Lutje Kloas zien hoes tou, mouk'n hail verzichtig dat ze bie zien ber kwam'n, pakten Kloas onverwachts op, stopt'n hom ien 'n zak en mouk'n dat ze d'r mit vô't kwam'n. Dou ze 'n mooi ên loop'n har'n kwam'n ze bie 'n hoes doar ook 'n borrel te koop was. Zai zet'n zak teeg'n muur aan en ging'n zulms ien hoes. Noa 'n toerke kwam er 'n jeud aan; dei betastte hail naisgierig zak om gewoar te word'n wat er ien zat. "Mos mie nait kniep'n, jeud!" zee Lutje Kloas. "A wai mir," raip jeud, "was datte?" "Nô," zee Kloas, "wor' maor nait kel (8), jeud, ik zel die nait opvreet'n." Jeud kwam weer wat noader bie: "Wel ben'n ie en woar mout'n ie hên?" vroug hai. "Ik ben Lutje Kloas en ben regelrecht op raais noa hemel tou." "Nah!" zee jeud, "as ik mitraaiz'n moch, maor wie koom'n nait ien hemel: jeud'n koom'n altied ien hel." "Nô," zee Kloas, "as doe wilte, den kens er nô koom'n, wie ken'n wel buut'n (9); ik heb mien wark ien dizze wereld nog nait goud of; 'k heb nog drokte mit mien schoap'n. Loat mie oet zak en kroep er zulms weer ien, den bis mit drei poest'n en 'n scheet ien hemel en ik goa noa mien schoap'n." "Nah!" zee jeud, "'k mag starm (10) as 'k 't nait dou," en hai dee zak oop'n, lait Kloas d'r oet en kroop er zulms weer ien. Kloas mouk, dat hai vo't kwam en 'n oogenblik loater kwam'n Groote Kloas en zien arboaider boet'n, kreeg'n zak tusk'n heur boaident ien en laip'n er mit vô't.
Lutje Kloas har onnertied 'n koppeltje schoap'n, dei er nais (11) koft har veur 't geld van roovers, bie 'nkanner jagd en dreef ze ien 'n stuk land aan 'n woater, woar Groote Kloas en zien arboaider verbie moz'n, as ze heur zak zink'n loat'n har'n en weer noa hoes ging'n. 't Was zoowat licht moan en schoap'n dei aan kant van 't woater laip'n word'n deur 't woater afspaigeld, zoodat 't krekt leek of er schoap'n ien 't woater lag'n te spartel'n. 't Duurde nait lank, of doar kwam'n Groote Kloas en zien arboaider aan. Zak waz'n ze kwiet roakt; dei har'n ze ien 't woater gooid. Dou ze 't schiensel van schoap'n ien 't woater zag'n, zeed'n ze teeg'n 'kanner: "Zich rais! wat alleroarigste mooie schoap'n doar ien 't woater. Zunde en schande as dei om hals kwam'n. We zel'n d'r elk 'n poar oet hoal'n en mitneem'n." Zoo gezegd, zoo gedoan. Zunner heur lank te bezin'n, sprong'n ze op dei vermainde schoap'n of en zonk'n as bakstain'n.
Dou kon'n ze jeud gezelschop hol'n ien hemel en hom dei schoap'n ien 't woater verkoop'n as zai wol'n. Maor Lutje Kloas zat achter 'n vringstart (12) en lachte ien zien voestje.
1. voorkomen. 2. ontdaan. 3. onvriendelijk. 4. schranderder. 5. mislukken. 6. kiespijn. 7. kocht om. 8. bang. 9. ruilen. 10. sterven. 11. nieuws; d.i. pas. 12. de staart van een draaihek.
Onderwerp
AT 1535 - The Rich and the poor Peasant 
AT 1535 - The Rich and the poor Peasant 
ATU 1535 - The Rich and the Poor Farmer.
ATU 1535 - The Rich and the Poor Farmer.
Beschrijving
Twee broers zijn boer en op een dag sterft de ene koe van de kleine boer, Lutje Kloas, en hij gaat met het vel naar de stad. In het bos verschrikt hij een stel rovers en komt met hun buit thuis en leent het spintvat van zijn broer, die pek op de bodem smeert en er geld aangeplakt vindt. Grote Klaas doodt zijn koeien, maar krijgt geen goud ervoor en besluit zijn broer te verzuipen. Zijn zrbeiders stoppen Kleine Klaas in een zak, maar deze weet met een Jood van plaats te ruilen en koopt schapen voor het geld van de rovers, zegt tegen Grootoog ze uit de hemel te hebben. Daer wil deze ook heen, springt in het water en zinkt.
Bron
G.J. Boekenoogen 'Nederlandse sprookjes en vertelsels' in: Volkskunde 13 (1901), pp. 244-247 N°8bis
Commentaar
ca. 1875
The Rich and the poor Peasant
Naam Overig in Tekst
Grote Klaas
Grote Klaas
Kleine Klaas
Kleine Klaas
Jood
Jood
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:20