Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

BOEKV020 - Van Janmainje in 't pepier'n hoeske.

Een sprookje (tijdschriftartikel), 1878 - 1881

Hoofdtekst

Van Janmainje in 't pepier'n hoeske.

Was ainmoal 'n lutje vent, dei maor 'n poar vingers lank was. Hai haitte ainliek Jan, maor omdat hai zoo luddik was, nuimd'n ze hom altied Janmainje. Zien ollers waz'n baaident dood en hai woonde allain ien 'n pepier'n hoeske, datter hom moakt har van 'n spul ôflêgde koart'n.
Ainmoal, dou hai krekt aan 't pankoukbak'n was, kwam er 'n ol heks bie zien glas (l) en vroug hom, wat hai doar dee. "Pankouk bak'n!" zee Janmainje. "Mag 'k ien dien hoeske koom'n, Janmainje, en 'n pankouk van die hem'n?" vroug ol heks weer. "Nee," zee Janmainje, "krigs gainent!" "Tou maor, Janmainje," talmde ol heks, "zelt ook 'n hail lekker appel van mie hem'n." "Nee," zee Janmainje weer, "'k dou gain ol heks deur oop'n." "Zelt 'n mooi zulver'n tebaksdeus van mie hem'n." "Nô, tou den maor," zee Janmainje, en hai dee deur oop'n en lait ol heks d'r ien. Dou zai ien hoes was, kreeg zai Janmainje bie bain'n, stopte hom ien 'n zak en laip mit hom vô't.
Noa 'n toerke kwam ze bie 'n winkel woar mosterd te koop was en woar dichtbie 'n arboaider aan 't wârk was. Dou zette zai zak bie deur hên en zee teeg'n arboaider: "Arboaider! wil'n ie wel 'n beetje op mien zak verdâcht weez'n? 'k Heb er 'n vette hen ien, dei wi'k slacht'n, maor 'k mout nog eev'n veur twei cent mosterd hoal'n." "Dat ken wel," zee arboaider, en ol heks ging ien hoes.
Dou kwam er 'n stem oet zak dei raip: "Arboaider, arboaider, ik ben dei vette hen, dei slacht wor'n mout, en ik ben Janmainje. Loat mie d'r oet, loat mie d'r oet toet toet, den zel-je ook 'n half pond tebak van mie hem'n." Arboaider wordde kel (2), dat ken-je wel reek'n en dee gouw zak oop'n. Janmainje kwam er oet zet'n, gaf arboaider zien half pondje tebak, kreeg 'n kat dei d'r touvallig krekt laip en stopte dei ien zak, en mouk ain, twei, drei, dat hai weer ien zien hoeske kwam.
Dou kwam ol heks terug, kreeg zak op nek en laip er mit vô't. Onnerweeg'ns begunde kat te mauw'n en dou zee ol heks: "Jao, Janmainje, ofs doe ropse (3) en ofs doe schriwse, 't helpt die almoal niks: doe zelte mit."
Dou ze ien heur hoes kwam, dee ze zak ien 'n ketel en kookte hom; maor dou ze Janmainje d'r oet hoal'n wol, kreeg ze 'n dooie kat te pak'n. 't Ol wief begunde te reutel'n (4) as 'n old zaipvat, en ging weer noa Janmainje's hoeske tou, en raip: "Janmainje, Janmainje, dou deur oop'n; zelt 'n hail dikke peer hem'n." "Nee," zee Janmainje, "stops mie ien zak." "Nee, zeker woar nait," zee heks, "Ioat mie d'r maor ien; zelt 'n pond tebak van mie hem'n." "Nee," zee Janmainje, "'k dou ook zoo loat gain deur oop'n." "Tou maor," zee ol heks, "zelt 'n hail mooi gul'n dinkje hem'n." "Nô, da's goud!" zee Janmainje, "kroep maor tou schöstain ien."
Ol heks kreeg heur bez'mstok tusk'n bain'n en vloog op schöstain, kroop er tou ien en kwam zoo ien Janmainje zien hoeske. Dou kreeg ze Janmainje weer bie klar'n (5) en stopte hom op nais ien zak, kreeg zak op nek en laip er mit vô't. Noa 'n zetje kwam ze bie 'n winkel woar kôffieboon'n te koop waz'n en woar 'n toenman aan 't heegknip'n was. Ol heks zette zak op grond en zee: "Heegknipper, wil'n ie wel 'n beetje op mien zak verdacht weez'n? 'k Heb er 'n ol hen ien, dei wi'k slacht'n, maor 'k mout nog eev'n 'n half ons kôffieboon'n hoal'n. Je mout'n zak maor nait oop'n doun, want 't baist is oarig biller (6)." "'k Zel er wel wat om denk'n," zee heegknipper en dou ging ol heks ien hoes en dou kwam er weer 'n stem oet zak dei raip: "Heegknipper! heegknipper! ik ben dei vette hen, dei slacht wor'n mout, en ik ben Janmainje oet 't pepier'n hoeske. Mag 'k er oet, mag'k er oet, mag 'k er oet toet, toet; zel'n ie ook 'n half pond tebak van mie hem'n." Heegknipper heurde roar op, maor hai ging noa zak tou en dee hom oop'n. Janmainje kroop er oet, gaf heegknipper 'n half pond tebak en dee wat knipsel van hoageldoornheeg ien zak. Dou mouk hai gouw dat hai weer ien zien hoeske kwam en dou kwam ol heks terug, kreeg zak op nek en laip er mit vô't. Onnerweeg'ns begund'n hoageldoorns heur te steek'n en dou zee ze: "Jao, Janmainje, ofs doe mie stekse mit spel'n en naal'n, 't helpt die almoal niks: doe zelte mit."
Dou ze ien heur hoes was, dee ze zak weer ien 'n ketel mit woater en kookte hom, maor dou ze Janmainje d'r oet hoal'n wol, tastte zai ien hoageldoornstroek'n en bezeerde heur han'n. Dou ging ze aan 't schel'n en râch'n (7) op Janmainje dei heur al weer te gouw west har; maor dou se oetroasd har ging ze weer noa zien hoeske tou en raip: "Janmainje, Janmainje, dou deur oop'n, zelt 'n hail lekker aai hem'n." "Nee," zee Janmainje, "stops mie weer ien zak." "Zeker deeg woar nait," zee ol heks, "loat mie d'r moar ien; zelt hail wat moois van mie hem'n." "Nee," zee Janmainje, "'k dou gain ol heks deur oop'n." "Tou maor, Janmainje, zelt 'n gol'n allozie (8) hem'n." "Nô," zee Janmainje, "kroep den maor tou 't geutgat ien." Dou mouk ol heks heur zoo dun as 'n kat, kroop deur 't geutgat hên en kwam zoo weer ien Janmainje's hoeske, en dou kreeg ze hom weer bie 't nekvel en stopte hom in heur zak, gooide zak op nek en laip er mit vô't.
Noa 'n pooske kwam ze bie 'n winkel woar snoef te koop was en woar 'n arboaider dichtbie aan 't slootgroav'n was. Ol heks zette zak deel (9) en zee teeg'n slootgroaver: "Slootgroaver! wil'n ie wel 'n beetje op mien zak verdacht weez'n? 'k Heb er 'n jonge hoan ien, dei wi'k slacht'n, maor 'k mout nog eev'n 'n half lood snoef hoal'n. Ie mout'n zak maor nait oop'ndoun, want 't dair is zoo wild as 'n kroai." "Nee, da's goud," zee slootgroaver, "goat joen gang maor." 't Ol wief was pas ien hoes, of doar begunde Janmainje weer oet zak: "Slootgroaver, slootgroaver! ik ben dei jonge hoan, dei slacht wor'n mout, en ik ben Janmainje oet 't pepier'n hoeske. Mag 'k er oet, mag 'k er oet, mag 'k er oet toet, toet, den zel'n ie ook 'n half pond tebak van mie hem'n." Slootgroaver keek of hai 't ien Keul'n dunner'n heurde, maor hai ging doch noa zak tou en dee hom oop'n. Janmainje hipte oet zak, kreeg gouw 'n schop vol braggel (10) en dee dat er weer ien, gaf slootgroaver zien half pondje tebak en mouk dou as de wiend dat hai weer ien zien hoeske kwam. Dou ol heks heur bosschop doan har, kreeg ze zak weer op nek en laip er mit vô't. Onnerweeg'ns begunde braggel heur bie rug deel (9) te ziepel'n en dou zee zai: "Jao, Janmainje, ofs mie beschitse of bemigse, 't helpt die almoal niks: doe zelte mit."
Dou zai ien heur hoes kwam, dee ze heur zak weer ien 'n ketel mit woater en kookte hom, maor dou ze hom er oet hoal'n wol, zag ze dat Janmainje heur al weer te loek (11) west was en dat er niks as braggel ien zak was. Ol heks wordde tiegers ien hak'n en blous (12) van kwoadhaid as 'n kat dei roazend wor'n is; maor dou ze weer wat ien bedoar'n koom'n was, smeet ze heur zak weer over schôller en laip zoo hard as heur bain'n heur droag'n wol'n, weer noa Janmainjes hoeske tou. Dou raip zai: "Janmainje, Janmainje! dou deur oop'n, zelt 'n hail mooi dinkje van mie hem'n." "Vandoag nait," zee Janmainje, "doe bis goud ien 't beloov'n, maor slecht ien 't volbreng'n." "Starm dood woar nait (13), Janmainje, 'k zel die 't eerliek geev'n: zich (14) maor, hier heb 'k 't al." "Jao," zee Janmainje, "wilt mie weer ien zak stop'n." "'k Mag ien grond verzink'n, Janmainje, as 'k 't dou: 'k wol maor 'n oarighaidje mit die hem'n." "Nô," zee Janmainje, "as deur 't sleutelgat kense, den mags er ien." Ol heks mouk heur zoo dun as 'n oal en kroop deur 't sleutelgat hên. Zoo rouk ze al weer ien Janmainjes hoeske, kreeg Janmainje bie schôbbelap'n en stopte hom weer ien zak, kreeg zak op nek en laip er mit vô't. Dou mouk ze, zoo gouw as ze kon, dat ze ien heur hoes kwam, zunner heur onnerweeg'ns op te hol'n.
Dou ze ien heur hoes was, houl ze Janmainje oet zak en zee teeg'n hom: "Janmainje, hoal mie dat houwblok hier rais heer!" "Goud!" zee Janmainje en kwam er mit 't houwblok aansleep'n. "Janmainje," zee ol heks weer, "hoal mie dei biel rais heer!" "Goud," zee Janmainje en kwam er mit biel aansjouw'n. "Goa nô mit kop op 't houwblok leg'n," zee ol heks. "Nee," zee Janmainje, "dou doe 't eerst rais; ik wait nait hou 'k 't doun mout." "Och!" zee 't wief, "goa d'r maor zoo op lêg'n." "Nee," zee Janmainje, "ik ken 't nait doun, mos mie 't eerst veurdoun." "Zoo!" zee ol heks en ging mit kop op 't houwblok leg'n. "En den zoo!" zee Janmainje, kreeg gouw biel en hiw heur ien ain slag kop of.
Oeteroetoet, 't vertelseltje is oet,
De leug'ns dei vlaig'n tou 't schöstain oet.

1. venster. 2. verschrikt. 3. roept. 4. onverstaanbaar spreken. De geheele uitdrukking wil dus zeggen: Zij was geheel onthikt. 5. bij de kladden. 6. wild. 7. schelden. 8. horloge. 9. neer. 10. weeke modder. 11. s1im. 12. blies. 13. versterking voor: waarachtig niet. 14. zie.

Onderwerp

AT 0327C - The Devil (Witch) Carries the Hero Home in a Sack    AT 0327C - The Devil (Witch) Carries the Hero Home in a Sack   

ATU 0327C - The Devil (Witch) Carries the Hero Home in a Sack.    ATU 0327C - The Devil (Witch) Carries the Hero Home in a Sack.   

Beschrijving

Een klein mannetje wordt keer op keer verleid een heks in zijn papieren huisje binnen te laten. De heks stopt het mannetje dan in een zak om hem mee naar huis te nemen en te doden. Onderweg stopt ze bij een winkel en vraagt aan iemand (arbeider, haagknipper, slootgraver) om op de zak te passen. Het mannetje weet zich steeds uit de zak te bevrijden. Om de heks te misleiden stopt hij iets anders in de zak (kat, knipsel van de doornehaag, modder). De heks denkt dat het mannetje jammert (kat), haar met spelden prikt (doornen) of het in zijn broek van angst doet (wegsijpelende modder). De heks heeft het mannetje voor de vierde maal gevangen, maar loopt nu rechtstreeks naar huis. Ze wil zijn hoofd afhakken. Het mannetje vraagt haar voor te doen hoe hij zijn hoofd op het hakblok moet leggen. De heks legt haar hoofd op het blok en het mannetje hakt haar hoofd eraf.

Bron

G.J. Boekenoogen 'Nederlandse sprookjes en vertelsels' in: Volkskunde 14 (1902), pp. 81-85 N°15

Commentaar

ca. 1880
Het sprookje is in Groningen algemeen bekend en wordt daar met allerlei kleine wijzigingen (b.v. in de geschenken die de heks aan Janman belooft: gouden schoenen, een gouden jas enz.) verteld. De lezing van Onnekes is de volledigste die mij is meegedeeld, doch het slot van het verhaal luidt gewoonlijk aldus: De heks stookt het vuur goed op en zegt nadat de oven gloeiend heet is geworden aan Janmainje dat hij er in moet kruipen. Deze weet niet hoe hij dat moet aanleggen en vraagt of zij het hem wil voordoen. De heks zal het hem wijzen, maar Janmainje geeft haar een stoot zoodat ze voorover in 't vuur valt en verbrandt.

Vgl. SINVNS02; SINVS019
The Devil (Witch) Carries the Hero Home in a Sack

Naam Overig in Tekst

Jan    Jan   

Janmainje    Janmainje   

Datum Invoer

2013-03-01 14:46:20